Mùa cà na

Cập nhật ngày: 09/10/2018 08:16:48

Ngoài 4 mùa theo thời tiết, Việt Nam còn có vô số mùa. Từ các mùa lễ, Tết của cả nước đến mùa lễ hội 3 miền mà nhiều nhất là miền Bắc. Từ các mùa vụ nông nghiệp cho đến mùa của từng loại cây trái mà phía Nam là vô định. Mùa nào trái đó với nhiều cách chế biến sáng tạo. Tây Nam bộ đang mùa nước nổi, kéo theo nhiều mùa. Hoa thì có nhĩ cán tím, nhĩ cán vàng, hoàng đầu ấn... Thực phẩm thì có cá linh, chuột đồng, ốc bươu, củ ấu... Có một mùa lặng lẽ, ít ai biết nhưng đong đầy kỷ niệm tuổi thơ mùa nước nổi. Đó là mùa cà na.


Hái cà na ở khu du lịch sinh thái Gáo Giồng

Cà na quen mà lạ. Quen vì ai chẳng từng ăn trái cà na. Lạ vì nhiều người, nhất là dân Sài Gòn chưa hề biết mặt mũi cây cà na. Có người còn tưởng loại này nhập từ châu Phi? Trước đây, cà na mọc hoang ven sông rạch; thân gỗ, cao vài chục mét, thuộc họ trám. Miền Bắc gọi là trám xanh. Trái hình bầu dục, màu xanh, vị chát, dài chừng 3cm. Trái chín màu nhạt hơn và có vị chua. Cùng với trái ô môi, trái cà na là quả trời tặng cho lũ trẻ quê miền Tây. Ô môi ra trái vào mùa hè (hoa báo Xuân, trái báo Hè), còn cà na ra hoa dịp hè và kết trái mùa tựu trường.

Có người bảo cà na thích trẻ con nên đợi mùa khai giảng mới chín rộ. Người lại nói cà na “yêu nước” nên phải đợi nước nổi về mới trĩu quả dâng đời. Ngày xưa, nghèo khó, cà na chỉ để ăn chơi, ít ai bán. Bây giờ, đời sống khấm khá, tự nhiên hoài cổ, thèm mấy món xưa nên cà na bán đầy chợ. Cà na là bạn của trẻ con, đùa chơi với đủ trò tinh nghịch. Mùa cà na, lũ trẻ quê sông nước miền Tây lúc nào cũng dằn túi mấy trái cà na. Các gia đình thường tự chế biến cà na ở nhà để ăn hoặc đãi khách. Mỗi người có bí kíp riêng.

Cà na chân mộc như dân miền Tây nên chế biến đơn giản nhưng vẫn đậm đà vị quê. Dễ nhất là ăn sống chấm muối ớt. Chịu khó đập dập thì ngâm muốt ớt, ngào đường, ngào muối ớt đường, sên đường, làm mứt, ngâm nước mắm, làm dưa... Một vài nơi kho cà na với cá rô hay thịt ba rọi. Đặc biệt, món kim chi cà na thì đến Hàn Quốc cũng phải trố mắt. Cà na giàu vitamin C và canxi cùng nhiều hoạt chất có ích cho cơ thể nên còn là vị thuốc chữa kiết lỵ, giải độc, say rượu, ho cảm lạnh, viêm họng... Món rượu cà na cũng không đụng hàng. Món ăn dân dã này là thực phẩm chức năng, rất thích hợp với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người đứng tuổi bị suy nhược cơ thể.

Ăn cà na ngon nhất là lúc mưa dầm hay trời se lạnh. Phải ăn bằng cả mắt nhìn, mũi ngửi, miệng cắn, tai nghe và cảm nhận đủ hương vị cuộc sống chua, cay, mặn, ngọt, chát, thơm tan đầu lưỡi rồi lan dần khắp cơ thể. Trong lần về khảo sát và tư vấn du lịch ở cồn Phú Mỹ, huyện Thanh Bình, Đồng Tháp, tôi đã được Bí thư Huyện ủy Nguyễn Văn Thi đãi món cà na đập dập chấm muối ớt ngon “bá cháy”. Hàng độc, tự tay bí thư chọn trái, làm từ đầu đến cuối nên chỉ dành ăn dần và đãi khách quí. Ăn mộc phải lấy trái chà cho dập (hồi nhỏ chà vào quần áo) rồi chấm muối ớt.

Trước khi chế biến, trái cà na được rửa sạch, để ráo nước. Lấy dao nhỏ, cắt bỏ cuống, rạch dọc vài đường trên thân trái, để khi trộn gia vị ngấm sâu đậm hơn. Cà na trộn với hỗn hợp gồm nước mắm, ớt, đường... rồi cho vào hũ, chỉ sau 2 ngày là ăn được. Cà na ngào đường phải dùng trái ngon nhất, để lửa rêu rêu cho đường không bị cháy khét (cà na ngấm đường từ từ, tạo thành hỗn hợp sền sệt, để được lâu ngày hơn). Ăn cà na không thể thiếu chén muối ớt trộn cho thật cay, càng cay càng ngon và kích thích khẩu vị.

Cà na có mặt khắp các tỉnh miền Tây nhưng nhiều nhất là ở Đồng Tháp. Xã Long Thắng, huyện Lai Vung được xem là thủ phủ cà na. Cà na sum suê sát ven sông, rợp bóng đường quê, mát mắt, ấm ruột. Rễ cây cà na thường bám chặt thành chùm nên giữ đất và chắn sóng rất tốt. Bông cà na búp màu xanh nhạt, khi nở màu trắng rất đẹp. Đến mùa nước nổi, cà na trĩu trái căng tròn. Trái cà na hình bầu dục, to bằng đầu ngón tay. Trái non có màu xanh, đến lúc chín ngả màu vàng nhạt, vị chua chát hấp dẫn.

Hái cà na đúng bài phải dùng sào dài, có lưới nhỏ để đựng. Tốt nhất là có người phụ dùng nón hứng vì có trái thích nhảy ra ngoài. Mùa nước nổi phải dùng xuồng bơi (chèo) để hái và vớt. Lũ trẻ quê thường không đủ kiên nhẫn, nên cứ leo lên cây, rung mạnh. Những trái già sẽ rụng như mưa, phải nhanh tay lẹ mắt hớt chụp, cho vào túi, vào bị. Ăn mộc tại chỗ với muối ớt hay đem về nhà chế biến tùy hỉ. Cà na bán ở chợ chừng 20 – 30 ngàn đồng mỗi ký, chủ yếu là tiền công hái, vận chuyển và ngồi bán. Trái trên cây là của trời cho, ai hái cũng được, không tốn tiền.

Mùa này về Đồng Tháp, chợ nào cũng bán cà na, như một loại đặc sản mùa nước nổi. Vào các điểm tham quan, chỗ nào cũng cà na đong đưa mời gọi, từ Tam Nông, Gáo Giồng (huyện Cao Lãnh), làng du lịch Tân Thuận Đông (TP.Cao Lãnh) đến Phú Mỹ (Thanh Bình) và khắp các huyện, nhất là ở Lai Vung. Giờ đây, trái cà na được người dân miền Tây trồng nhiều hơn, nhưng giá vẫn vậy. Cà na Việt ngon hơn cà na Thái. Món ăn dân dã này được truyền tụng trong ca dao: “Xứ đâu là xứ quê mùa/ Đi thăm cháu ngoại cho vùa cà na”.

Có nơi ghi là “Về thăm quê vợ”. Ai không có vợ hoặc cháu ngoại ở Đồng Tháp nhưng về xứ Sen hồng mùa nước nổi, cứ tha hồ hái cà na tùy thích, mấy “vùa” (gáo dừa) cũng được.

NGUYỄN VĂN MỸ (Lửa Việt Tours)

Gửi bình luận của bạn