Trao “giọng nói” cho người yếu thế

Gần 19 năm sống trong nỗi đau do di chứng từ căn bệnh viêm não Nhật Bản dẫn đến mất giọng nói, nữ sinh viên Lưu Gia Hân, lớp Đại học công nghệ thông tin khóa 23, Trường Đại học Tiền Giang, không chọn “im lặng” mãi mãi. Với quyết tâm vượt lên số 19 năm sống trong nỗi đau do di chứng từ căn bệnh viêm não Nhật Bản dẫn đến mất giọng nói, nữ sinh viên Lưu Gia Hân, lớp Đại học công nghệ thông tin khóa 23, Trường Đại học Tiền Giang, không chọn “im lặng” mãi mãi. Với quyết tâm vượt lên số phận, Gia Hân cùng nhóm bạn biến nỗi đau của mình thành Dự án công nghệ mang tên “Thanh âm” - mô hình AI hỗ trợ giao tiếp cho người yếu thế.

Từ giải thưởng cấp trường tại Trường Đại học Tiền Giang, “Thanh âm” tiếp tục vươn ra đấu trường lớn hơn tại Cuộc thi Đổi mới sáng tạo công nghệ cấp thành phố INNOX 2026 tổ chức tại Trường Đại học Văn Hiến (TP. Hồ Chí Minh) và hiện là một trong những dự án tiêu biểu nhất trên hành trình chinh phục Vòng Chung kết.

TỪ NỖI ĐAU RIÊNG 

Lưu Gia Hân sinh ra cũng bình thường như bao đứa trẻ khác. Nhưng năm lên 2 tuổi, di chứng của căn bệnh viêm não Nhật Bản “cướp” đi giọng nói của em. Từ đó, Hân giao tiếp với thế giới bằng ánh mắt, cử chỉ và những dòng chữ ghi trên giấy hay màn hình điện thoại. 

Chính từ khát khao cháy bỏng được “cất tiếng nói”, Gia Hân không đầu hàng số phận khi chính em là người khởi xướng ý tưởng và cùng nhóm bạn tại Trường Đại học Tiền Giang bắt tay xây dựng Dự án “Thanh âm - Hệ thống AI hỗ trợ giao tiếp cho người yếu thế”. 

“Tên gọi “Thanh âm” được chọn như một biểu tượng của hy vọng với “thanh” là âm thanh, là sự sống và “âm” là tiếng vọng từ những trái tim từng phải sống trong im lặng” - Gia Hân chia sẻ.

Dự án “Thanh âm” không đơn thuần là một ứng dụng chuyển văn bản thành giọng nói thông thường. 

Mô hình AI này được thiết kế theo hướng giao tiếp đa phương thức, người dùng có thể nhập văn bản để ứng dụng phát thành giọng nói tự nhiên hoặc ghi âm giọng người đối diện để AI chuyển thành chữ hiển thị trên màn hình. Tính năng gợi ý câu trả lời thông minh giúp người khiếm khuyết về ngôn ngữ phản hồi nhanh mà không cần gõ từng chữ. 

Gia Hân cho biết: “Thời gian tới, nhóm tiếp tục phát triển thêm tính năng nhận diện thủ ngữ qua camera và bộ biểu tượng ngôn ngữ ký hiệu mở ra cơ hội giao tiếp thuận lợi hơn cho cả người khiếm thính lẫn người mất khả năng nói”.

Điều làm nên sự khác biệt của mô hình “Thanh âm” so với các nền tảng công nghệ hiện có là sản phẩm được tạo ra từ nhu cầu thật, trải nghiệm thật và cảm xúc thật của chính người trong cuộc. 

Có mặt tại buổi thử nghiệm thực tế của nhóm ở Trường Nuôi dạy trẻ khuyết tật Nhân Ái (tỉnh Đồng Tháp), chúng tôi không khỏi xúc động trước những khoảnh khắc hiếm có diễn ra ngay trước mắt. 

Một học sinh lần đầu tiên nghe thấy “giọng nói” phát ra từ chính nội dung mình vừa nhập vào ngước nhìn màn hình, rồi bật cười vui sướng như khám phá ra điều kỳ diệu. 

Cách đó không xa, một em khác ngồi lặng đi, đôi mắt đỏ hoe không phải vì đau, mà vì lần đầu trong đời cảm nhận được thế nào là có “tiếng nói của chính mình”.

Chứng kiến những khoảnh khắc ấy, chúng tôi hiểu ra rằng, điều người khuyết tật thực sự cần không chỉ là công cụ hỗ trợ thuần túy, mà sâu xa hơn là cảm giác được lắng nghe, được tôn trọng và được kết nối với xã hội.

Thạc sĩ Lê Phương Vũ Phong, giảng viên Trường Đại học Tiền Giang, người hướng dẫn trực tiếp dự án, chia sẻ: “Điều tôi ấn tượng nhất ở Gia Hân và nhóm “Thanh âm” không phải là yếu tố công nghệ, mà là xuất phát điểm của ý tưởng. 

Khi bài toán được đặt ra từ chính cuộc sống của người trong cuộc, giải pháp tạo ra thường chạm đúng vào nhu cầu thực tế hơn bất kỳ nghiên cứu lý thuyết nào. 

Gia Hân vừa là tác giả, vừa là người dùng, vừa là người kiểm nghiệm thực tế của chính sản phẩm mình tạo ra. Đó là lợi thế cạnh tranh mang tính nhân văn mà không trường đào tạo nào có thể trao tặng”.

ĐẾN BƯỚC RA ĐẤU TRƯỜNG CÔNG NGHỆ

Trước khi bước ra “đấu trường” lớn, mô hình AI “Thanh âm” được đánh giá xuất sắc tại sân chơi nghiên cứu khoa học của Trường Đại học Tiền Giang.

Thành công bước đầu đó trở thành bệ phóng để nhóm tự tin mang ý tưởng của mình đến Cuộc thi Đổi mới sáng tạo công nghệ cấp thành phố INNOX 2026 với chủ đề “Vượt giới hạn - Chạm tương lai” tổ chức tại Trường Đại học Văn Hiến.

Đây là sân chơi quy mô lớn và đầy tính cạnh tranh khi có đến 38 đề tài xuất sắc đến từ hơn 15 trường đại học uy tín như: Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh), Đại học Tôn Đức Thắng, Đại học FPT, Đại học Văn Lang, Đại học Giao thông vận tải TP. Hồ Chí Minh... vào Vòng Bán kết. Hội đồng Giám khảo gồm các chuyên gia, nhà khoa học và doanh nhân đầu ngành. Các dự án tranh tài ở 4 lĩnh vực mũi nhọn, trong đó “Thanh âm” đăng ký tham gia ở lĩnh vực Khởi nghiệp sáng tạo.

Tại vòng thi này, Lưu Gia Hân trực tiếp demo mô hình AI trước Hội đồng Giám khảo và toàn thể đại biểu. Khoảnh khắc cô gái trẻ mất giọng nói suốt 19 năm sử dụng ứng dụng để phát lên những lời cảm ơn bằng “giọng nói” (được tổng hợp bởi công nghệ AI) tạo nên bầu không khí xúc động trong một cuộc thi mang tính kỹ thuật công nghệ.

Với sự đồng cảm sâu sắc từ Ban Giám khảo và toàn thể đại biểu, Dự án “Thanh Âm” vinh dự tiếp tục bước vào Vòng Chung kết để tìm nhà đầu tư. Hiện tại, nhóm tập trung hoàn thiện các tính năng để chuẩn bị cho hành trình chinh phục giải thưởng cao nhất.

Thầy Cao Nguyên Thi, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tiền Giang, bày tỏ niềm tự hào: “Gia Hân và Dự án “Thanh âm” là hình ảnh đẹp về tinh thần sinh viên không chịu khuất phục trước nghịch cảnh, dám biến hoàn cảnh của mình thành động lực sáng tạo. 

Nhà trường luôn khuyến khích sinh viên đưa ý tưởng ra ngoài giảng đường, gắn kết với thực tiễn xã hội. “Thanh âm” không chỉ là một đề tài dự thi, mà đó là minh chứng sinh động rằng công nghệ khi được dẫn dắt bởi trái tim và lòng nhân ái, có thể tạo ra những thay đổi thực sự ý nghĩa cho cuộc sống”.

   TUẤN LÂM