Bài 1: Từ thay đổi chính sách đến chuyển động thực tiễn

Thuế khoán đã lùi vào quá khứ, nhưng hành trình thích ứng với phương thức quản lý mới chỉ vừa bắt đầu. Các hộ kinh doanh ở Đồng Tháp không chỉ thay đổi cách thực hiện nghĩa vụ thuế, mà còn từng bước làm quen với hóa đơn điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và quản lý doanh thu bằng dữ liệu. Loạt bài ghi nhận những chuyển động đầu tiên sau cuộc chuyển đổi này, cùng những thuận lợi, khó khăn và kỳ vọng trên con đường xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, hiện đại.

Hơn 6 tháng trước, không ít hộ kinh doanh còn bỡ ngỡ khi lần đầu phải kê khai thuế điện tử, quản lý hóa đơn hay mở tài khoản ngân hàng phục vụ hoạt động kinh doanh. Đến nay, nhiều người đã dần thích nghi với cách quản lý mới. Những thay đổi ấy không chỉ phản ánh quá trình triển khai một chính sách thuế mới mà còn cho thấy bước chuyển trong tư duy quản trị của các hộ kinh doanh trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp.

BẮT ĐẦU TỪ NHỮNG THAY ĐỔI NHỎ

Tại xã Chợ Gạo, anh Nguyễn Long Hồ, kinh doanh phân bón, là một trong những hộ đã chuyển từ hình thức nộp thuế khoán sang kê khai thuế từ đầu năm nay. 

Theo anh Hồ, những ngày đầu tiếp cận phương thức mới cũng có nhiều bỡ ngỡ, bởi phải thực hiện thêm các công việc như: Ghi chép doanh thu, lưu trữ hóa đơn, chứng từ và thực hiện kê khai điện tử. Tuy nhiên, nhờ được cơ quan thuế hướng dẫn, tập huấn từ sớm nên quá trình chuyển đổi diễn ra tương đối thuận lợi.

“Đối với hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng như cơ sở của tôi thì việc kê khai không quá phức tạp. Tôi chỉ cần thực hiện đúng theo hướng dẫn, thống kê doanh thu và hóa đơn phát sinh là có thể hoàn thành nghĩa vụ thuế”, anh Hồ chia sẻ.

Không riêng anh Hồ, nhiều hộ kinh doanh trên địa bàn tỉnh cũng đang từng bước làm quen với phương thức quản lý mới. 

Từ chỗ chủ yếu dựa vào kinh nghiệm trong hoạt động kinh doanh, nhiều hộ đã bắt đầu quan tâm hơn đến việc ghi chép sổ sách, quản lý dòng tiền và lưu trữ chứng từ. 

Sự thay đổi này không chỉ xuất phát từ yêu cầu của chính sách mà còn góp phần hình thành thói quen quản trị kinh doanh bài bản hơn đối với hộ kinh doanh cá thể.

Tuy nhiên, để có được sự thích nghi đó, không ít hộ kinh doanh đã trải qua giai đoạn bỡ ngỡ khi phải thay đổi những thói quen vốn duy trì nhiều năm. 

Đối với nhiều người, khó khăn lớn nhất không nằm ở số thuế phải nộp mà ở việc phải làm quen với cách quản lý hoàn toàn mới: Ghi chép doanh thu hằng ngày, lưu trữ hóa đơn, chứng từ, kê khai điện tử và sử dụng các ứng dụng số phục vụ thực hiện nghĩa vụ thuế.

Chị Dương Thị Lan Anh, thuộc hộ kinh doanh vật tư điện nước và đồ sắt gia dụng tại xã Chợ Gạo, cho biết, trước đây việc nộp thuế theo hình thức khoán khá đơn giản, hoạt động kinh doanh chủ yếu dựa trên kinh nghiệm thực tế nên việc quản lý sổ sách, hóa đơn chưa được chú trọng. 

Khi chuyển sang phương thức kê khai thuế, gia đình phải thay đổi gần như toàn bộ cách quản lý cửa hàng.

“Điều khiến tôi áp lực nhất là việc quản lý sổ sách, chứng từ và hóa đơn. Trước đây chủ yếu làm theo kinh nghiệm, còn bây giờ phải đối chiếu hàng tồn kho, hóa đơn đầu vào, đầu ra và nhiều loại chứng từ khác. Để bảo đảm thực hiện đúng quy định, gia đình hiện phải thuê thêm dịch vụ kế toán hỗ trợ”, chị Lan Anh chia sẻ.

Không chỉ riêng chị Lan Anh, đây cũng là tâm lý chung của nhiều hộ kinh doanh trong giai đoạn đầu triển khai chính sách mới. 

Đặc biệt, với những hộ lớn tuổi hoặc ít có điều kiện tiếp cận công nghệ, việc cài đặt ứng dụng eTax Mobile, sử dụng hóa đơn điện tử hay thực hiện kê khai trực tuyến đều là những thao tác hoàn toàn mới. Điều này đòi hỏi không chỉ thời gian để làm quen mà còn cần sự đồng hành, hướng dẫn thường xuyên từ cơ quan thuế.

Dẫu vậy, sau thời gian được tập huấn và hỗ trợ trực tiếp, nhiều hộ kinh doanh đã dần thích ứng với phương thức quản lý mới. 

Anh Nguyễn Long Hồ cho rằng, điều quan trọng là dành thời gian tìm hiểu và thực hiện đúng hướng dẫn. “Khi đã quen thì việc kê khai cũng trở thành công việc bình thường như nhiều thủ tục khác trong hoạt động kinh doanh”, anh nói. 

Thực tế này cho thấy quá trình chuyển đổi diễn ra với tốc độ khác nhau ở từng hộ kinh doanh, nhưng đều đang hướng tới mục tiêu hình thành phương thức quản trị bài bản, minh bạch hơn.

KHI DỮ LIỆU THAY ĐỔI CÁCH QUẢN LÝ

Theo đồng chí Nguyễn Quốc Sơn, Phó Trưởng Thuế tỉnh Đồng Tháp, năm 2026 được xác định là giai đoạn chuyển đổi quan trọng trong công tác quản lý thuế đối với hộ kinh doanh.

Ngay từ đầu năm, ngành Thuế đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp theo phương châm “Đồng hành - hướng dẫn - hỗ trợ đến từng hộ”, trong đó tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tập huấn và hỗ trợ trực tiếp tại cơ sở. 

Các tổ hỗ trợ được thành lập tại địa bàn, trực tiếp hướng dẫn hộ kinh doanh từ việc ghi chép sổ sách, cài đặt ứng dụng eTax Mobile đến sử dụng hóa đơn điện tử và thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt.

Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp hỗ trợ, nhận thức và mức độ sẵn sàng của hộ kinh doanh đã được nâng lên đáng kể. 

Đến nay, 100% hộ kinh doanh thuộc diện chuyển đổi đã thực hiện chuyển đổi phương pháp tính thuế; 100% hộ thuộc diện sử dụng hóa đơn điện tử đã đăng ký sử dụng; tỷ lệ cài đặt và sử dụng ứng dụng eTax Mobile đạt trên 96%. 

Những con số này cho thấy quá trình chuyển đổi đang từng bước đi vào thực chất, tạo nền tảng cho việc hiện đại hóa công tác quản lý thuế trong thời gian tới.

Theo ngành Thuế, điểm khác biệt lớn nhất của phương thức quản lý mới là chuyển dần từ cách quản lý thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu. 

Thông qua hóa đơn điện tử, các ứng dụng số và giao dịch thanh toán điện tử, doanh thu phát sinh trong hoạt động kinh doanh được ghi nhận đầy đủ, tạo điều kiện thuận lợi cho cả cơ quan quản lý và người nộp thuế. 

Việc quản lý dựa trên dữ liệu không chỉ góp phần nâng cao tính minh bạch mà còn giảm dần các thủ tục hành chính, giúp hộ kinh doanh chủ động hơn trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế.

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là không phải hộ kinh doanh nào cũng có điều kiện tiếp cận công nghệ hoặc quen với các quy trình quản lý mới. 

Đồng chí Dương Minh Trung, Tổ trưởng Tổ Quản lý cá nhân, hộ kinh doanh, Thuế cơ sở 2 tỉnh Đồng Tháp cho biết, nhiều hộ kinh doanh lớn tuổi vẫn còn hạn chế trong việc sử dụng các ứng dụng điện tử, mở tài khoản ngân hàng hoặc thực hiện kê khai trực tuyến.

Trước thực tế đó, ngành Thuế đã triển khai nhiều đợt cao điểm hỗ trợ hộ kinh doanh thực hiện kê khai thuế, đồng thời thành lập các nhóm Zalo theo từng địa bàn để kịp thời cung cấp thông tin, giải đáp vướng mắc phát sinh. 

Đối với các hộ lớn tuổi hoặc ít tiếp cận công nghệ, cán bộ thuế trực tiếp xuống địa bàn hướng dẫn theo phương châm “Cầm tay chỉ việc”, giúp người dân từng bước làm quen với các quy định và thao tác mới. “Chúng tôi xác định đây là giai đoạn chuyển đổi quan trọng nên phải tăng cường bám sát cơ sở, hỗ trợ người dân thực hiện đúng quy định”, đồng chí Dương Minh Trung cho biết.

Hiện nay, Thuế cơ sở 2 tỉnh Đồng Tháp đang quản lý khoảng 16.675 hộ kinh doanh. Trong đó, khoảng 60% số hộ đã thực hiện khai báo tài khoản ngân hàng với cơ quan thuế. 

Đây được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy các hoạt động nộp thuế điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và quản lý doanh thu bằng dữ liệu trong thời gian tới.

Theo đồng chí Đoàn Hữu Hiếu, Phó Trưởng Thuế tỉnh Đồng Tháp, toàn tỉnh hiện có trên 106.000 hộ kinh doanh đang hoạt động và đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. 

Tính đến cuối quý II năm 2026, số thu từ khu vực hộ kinh doanh đạt 318 tỷ đồng (đạt 58% so với dự toán được giao). 

Điều này cho thấy khu vực kinh tế hộ vẫn là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế địa phương, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới phương thức quản lý để phù hợp với xu thế chuyển đổi số.

Theo đó, ngành Thuế đang tập trung thúc đẩy các giải pháp như: Hóa đơn điện tử, nộp thuế điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và tăng cường phối hợp với các tổ chức tín dụng nhằm hỗ trợ hộ kinh doanh thực hiện nghĩa vụ thuế thuận lợi hơn. 

Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch, tạo điều kiện để hộ kinh doanh từng bước nâng cao năng lực quản trị và phát triển bền vững.

Sau hơn 6 tháng triển khai, quá trình chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai thuế vẫn đang tiếp tục. Những khó khăn ban đầu là điều khó tránh khỏi, song thực tế cho thấy đa số hộ kinh doanh đang từng bước thích nghi với phương thức quản lý mới. 

Khi dữ liệu trở thành nền tảng của hoạt động quản lý, minh bạch sẽ không chỉ là yêu cầu của cơ quan quản lý mà còn trở thành lợi thế giúp hộ kinh doanh phát triển ổn định trong môi trường kinh doanh hiện đại.

LÊ MINH
(còn tiếp)