Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Cán cân quyền lực trước giờ quyết định

Ngày 3-11 (giờ địa phương), cử tri Mỹ bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, quyết định quyền kiểm soát Quốc hội trong 2 năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Các cuộc thăm dò mới nhất cho thấy đảng Dân chủ có lợi thế giành lại Hạ viện, trong khi triển vọng kiểm soát Thượng viện cũng đang gia tăng, dù kết quả tại nhiều bang vẫn khó dự đoán.

Cuộc bầu cử năm nay diễn ra trong bối cảnh các vấn đề kinh tế, chi phí sinh hoạt, chính sách nhập cư và cuộc chiến với Iran đang tác động đến tâm lý cử tri. Kết quả không chỉ quyết định khả năng triển khai chương trình nghị sự của Tổng thống Trump mà còn có thể định hình cục diện chính trị Mỹ trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.

Cuộc đua giành quyền kiểm soát Quốc hội

Trong cuộc bầu cử ngày 3-11, cử tri Mỹ sẽ bầu lại toàn bộ 435 ghế Hạ viện và 35 trong tổng số 100 ghế Thượng viện, gồm 33 ghế bầu định kỳ và 2 ghế bầu đặc biệt tại Ohio và Florida.

Hạ nghị sĩ có nhiệm kỳ 2 năm, trong khi thượng nghị sĩ có nhiệm kỳ 6 năm và khoảng một phần ba số ghế được bầu lại sau mỗi 2 năm. Ngoài bầu cử Quốc hội, nhiều bang còn tổ chức bầu cử các chức vụ cấp bang và địa phương.

Hiện đảng Cộng hòa đang kiểm soát cả hai viện Quốc hội, với 53 ghế tại Thượng viện so với 47 ghế của phe Dân chủ. Tại Hạ viện, khoảng cách giữa hai đảng cũng rất sít sao. Để giành lại quyền kiểm soát, đảng Dân chủ cần tăng thêm ít nhất 4 ghế tại Hạ viện và tăng ròng 4 ghế tại Thượng viện.

Các cuộc thăm dò cho thấy đảng Dân chủ có nhiều cơ hội giành lại Hạ viện. Theo tổ chức nghiên cứu chính trị phi đảng phái Cook Political Report, có 21 cuộc đua Hạ viện thuộc nhóm cạnh tranh quyết liệt, nơi chưa thể xác định rõ ứng cử viên nào có lợi thế.

Trong khi đó, cuộc đua Thượng viện tập trung chủ yếu tại một số bang có khả năng quyết định cán cân quyền lực, như Maine, Ohio, Iowa, Alaska, Texas, Kansas và Michigan.

Đáng chú ý, nhiều bang trong số này từng giành chiến thắng với cách biệt lớn cho ông Trump trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024. Vì vậy, khả năng các ứng cử viên Dân chủ giành chiến thắng tại những địa bàn vốn nghiêng về Cộng hòa đang thu hút sự quan tâm của giới quan sát.

Triển vọng của đảng Dân chủ tại Thượng viện đã có những chuyển biến đáng kể trong những ngày cuối trước bầu cử.

Dữ liệu ngày 2-11 từ thị trường dự đoán Kalshi cho thấy các nhà giao dịch đánh giá khả năng đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Thượng viện ở mức 74%, cao nhất kể từ khi thị trường này bắt đầu hoạt động.

Sự thay đổi diễn ra sau khi báo The New York Times công bố kết quả thăm dò phối hợp với Đại học Siena, cho thấy các ứng cử viên Dân chủ đang dẫn trước tại một số bang chiến trường.

Trên Kalshi, khả năng ứng cử viên Dân chủ giành chiến thắng tại Texas tăng từ 68,4% lên 74% trong vòng 24 giờ. Tại Iowa, tỉ lệ dự đoán chiến thắng của đảng Dân chủ trên nền tảng Polymarket tăng từ 42% lên 50%.

Đặc biệt, tại Kansas, bang chưa từng bầu một thượng nghị sĩ Dân chủ kể từ năm 1932, khả năng chiến thắng của ứng cử viên Adam Hamilton trước đối thủ Cộng hòa Roger Marshall được các nhà giao dịch đánh giá tăng từ 52% lên 63%.

Tuy nhiên, các tỉ lệ trên thị trường dự đoán phản ánh kỳ vọng của người tham gia giao dịch, không phải kết quả thăm dò cử tri hay xác suất chiến thắng đã được xác nhận. Những con số này có thể biến động nhanh theo thông tin mới và diễn biến thị trường.

Những yếu tố có thể quyết định kết quả

Bên cạnh tương quan lực lượng giữa hai đảng, tỉ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu được xem là một trong những yếu tố quan trọng quyết định kết quả bầu cử.

Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy cử tri Dân chủ có mức độ hào hứng tham gia bỏ phiếu cao hơn so với cử tri Cộng hòa. Tuy nhiên, những nhóm cử tri ủng hộ đảng Dân chủ, đặc biệt là người trẻ, người da màu và người gốc Mỹ Latin, thường có tỉ lệ tham gia bầu cử giữa nhiệm kỳ thấp hơn so với bầu cử tổng thống.

Đây cũng là những nhóm đang bày tỏ sự hoài nghi đối với cả hai đảng, nhất là về khả năng giải quyết những khó khăn kinh tế và chi phí sinh hoạt. Trong khi đó, đảng Cộng hòa cho rằng nhiều cử tri ủng hộ đảng có xu hướng chờ đến ngày bầu cử chính thức mới đi bỏ phiếu.

Kinh tế tiếp tục là vấn đề được cử tri quan tâm hàng đầu, khi nhiều hộ gia đình Mỹ phải đối mặt với chi phí nhiên liệu, thực phẩm, nhà ở và chăm sóc sức khỏe tăng cao.

Lạm phát vẫn vượt mục tiêu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), trong khi cuộc chiến với Iran và chính sách thuế quan của chính quyền Trump trở thành những chủ đề tranh luận gay gắt giữa hai đảng.

Đảng Dân chủ cho rằng các chính sách thuế quan của ông Trump góp phần đẩy giá hàng hóa lên cao. Ngược lại, đảng Cộng hòa nhấn mạnh những kết quả trong kiểm soát biên giới và thực hiện các cam kết tranh cử của Tổng thống.

Chính sách nhập cư cũng tiếp tục gây chia rẽ, đặc biệt là các chiến dịch tăng cường thực thi pháp luật nhằm vào người nhập cư trái phép. Bên cạnh đó, những lo ngại về tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một vấn đề được chú ý trong những tuần gần đây.

Một yếu tố khác là nguồn lực tài chính dành cho vận động tranh cử. Theo dữ liệu của Ủy ban Bầu cử liên bang Mỹ được Reuters dẫn lại, ông Trump đã chi hơn 277 triệu USD, chủ yếu thông qua siêu ủy ban hành động chính trị MAGA Inc., để hỗ trợ các ứng cử viên Cộng hòa trong giai đoạn nước rút.

Tỷ phú Elon Musk cũng đã chi khoảng 366 triệu USD trong chu kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, trong đó có 276 triệu USD kể từ tháng 7, nhằm ủng hộ các ứng cử viên đảng Cộng hòa.

Lợi thế tài chính giúp đảng Cộng hòa tăng cường quảng cáo và vận động tại những địa bàn cạnh tranh quyết liệt. Tuy nhiên, hiệu quả của các khoản chi này vẫn phụ thuộc vào phản ứng của cử tri trước những vấn đề kinh tế và chính sách của chính quyền.

Cùng với đó, nguy cơ tranh chấp pháp lý có thể khiến việc xác định kết quả tại một số bang kéo dài.

Reuters cho biết Bộ Tư pháp Mỹ dự kiến triển khai khoảng 1.000 giám sát viên trên toàn quốc trong ngày bầu cử, gần gấp 3 lần so với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ trước.

Tại Alaska, Bộ Tư pháp Mỹ đã khởi kiện, đề nghị không công nhận kết quả cuộc đua Thượng viện nếu ứng cử viên Cộng hòa đương nhiệm Dan S. Sullivan thất bại với cách biệt sít sao. Cơ quan này viện dẫn nguy cơ cử tri nhầm lẫn giữa 2 ứng cử viên có tên gần giống nhau.

Giới chức bầu cử và các chuyên gia pháp lý cũng cảnh báo những tranh cãi liên quan tư cách cử tri, quy trình kiểm phiếu và chứng nhận kết quả có thể làm chậm việc xác định người chiến thắng tại các cuộc đua quan trọng.

Phép thử đối với 2 năm cuối nhiệm kỳ Tổng thống Trump

Kết quả cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ tác động trực tiếp đến khả năng điều hành của Tổng thống Donald Trump trong 2 năm còn lại tại Nhà Trắng.

Trong 2 năm đầu nhiệm kỳ thứ hai, việc đảng Cộng hòa kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện đã tạo điều kiện để ông Trump thúc đẩy nhiều chính sách về thuế, nhập cư và chi tiêu ngân sách, đồng thời thuận lợi hơn trong việc phê chuẩn các đề cử nhân sự cấp cao.

Nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện, chương trình lập pháp của Tổng thống có thể gặp nhiều trở ngại hơn. Đảng Dân chủ cũng có điều kiện tăng cường giám sát hoạt động của chính quyền, tiến hành các cuộc điều tra liên quan đến chính sách nhập cư, cuộc chiến với Iran và những vấn đề đạo đức trong bộ máy liên bang.

Lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries đã công bố kế hoạch hành động trong 100 ngày đầu tiên nếu đảng này giành lại quyền kiểm soát cơ quan lập pháp. Các ưu tiên bao gồm xem xét những đề xuất cắt giảm ngân sách chăm sóc sức khỏe, khẳng định thẩm quyền của Quốc hội đối với cuộc chiến với Iran và tìm cách đảo ngược chương trình thuế quan của Tổng thống Trump.

Việc kiểm soát Hạ viện cũng có thể giúp đảng Dân chủ gây sức ép trong đàm phán ngân sách, buộc đảng Cộng hòa phải cân nhắc các yêu cầu chính sách của phe đối lập nhằm tránh nguy cơ chính phủ liên bang đóng cửa kéo dài.

Ngược lại, nếu đảng Cộng hòa duy trì quyền kiểm soát cả hai viện, vị thế của ông Trump trong nội bộ đảng có thể được củng cố, tạo điều kiện tiếp tục theo đuổi những ưu tiên chính sách hiện nay.

Cuộc bầu cử cũng có ý nghĩa đối với tương lai chính trị của hai đảng trước năm 2028.

Trong nội bộ đảng Dân chủ, những bất đồng về định hướng chính trị tiếp tục tồn tại sau thất bại trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024. Một bên ủng hộ các thông điệp kinh tế mang tính dân túy, trong khi bên còn lại chủ trương cách tiếp cận trung dung nhằm thu hút cử tri dao động. Kết quả của các ứng cử viên thuộc từng khuynh hướng có thể ảnh hưởng đến quá trình lựa chọn người đại diện đảng trong cuộc đua vào Nhà Trắng năm 2028.

Đối với đảng Cộng hòa, một kết quả bất lợi có thể làm gia tăng sức ép xem xét lại các vấn đề gây tranh cãi, đặc biệt là chính sách thuế quan và cuộc chiến với Iran.

Trong bối cảnh các cuộc đua tại nhiều bang vẫn sít sao, phản ứng của Tổng thống Trump và lãnh đạo hai đảng trước kết quả bầu cử cũng sẽ là diễn biến được theo dõi chặt chẽ, nhất là nếu xuất hiện tranh chấp về kiểm phiếu hoặc chứng nhận kết quả.

Theo baochinhphu.vn

https://baochinhphu.vn/bau-cu-giua-nhiem-ky-my-can-can-quyen-luc-truoc-gio-quyet-dinh-102261103094003769.htm