Bị rắn cắn: đừng garô, đừng rạch, đừng chờ nặng mới đi viện

(ĐTO) Mới đây, Bệnh viện Quân y 120 (Đồng Tháp) cấp cứu thành công một người đàn ông 44 tuổi ở phường Trung An, bị một con rắn màu xanh cắn vào ngón tay khi đang cắt cỏ quanh ao.

Chỉ khoảng 3 phút sau khi bị cắn, ông bắt đầu hoa mắt, xây xẩm; khoảng 20 phút sau thì nôn ra máu nhiều lần. Khi đến bệnh viện, bàn tay bị sưng nề lên đến khuỷu tay và có rối loạn đông máu.

Sau khi được hồi sức và điều trị bằng huyết thanh kháng nọc rắn phù hợp, bệnh nhân qua cơn nguy kịch và đang hồi phục.

Câu chuyện này nhắc bà con mình một điều rất quan trọng: Bị rắn cắn, không được chủ quan và cũng đừng sơ cứu theo những cách truyền miệng  vì có thể làm tình trạng nặng thêm.

Đừng lấy dây garô thật chặt, đây có lẽ là điều bà con cần nhớ nhất.

Ngày trước, nhiều người nghĩ rằng phải buộc thật chặt phía trên vết cắn để “không cho nọc chạy về tim”. Nhưng garô chặt để cắt tuần hoàn động mạch không phải là cách sơ cứu an toàn đối với rắn cắn.

Nọc rắn không đơn giản là chạy theo một mạch máu từ vết cắn về tim. Một phần quan trọng của quá trình hấp thu nọc liên quan đến hệ bạch huyết và vận động của chi. 

Vì vậy, điều cần làm là giữ người bệnh và chi bị cắn càng bất động càng tốt, chứ không phải siết chặt đến mức làm máu không xuống được bàn tay, bàn chân.

Garô quá chặt có thể gây thiếu máu mô, tổn thương thần kinh và cơ, thậm chí hoại tử chi. Như vậy, chưa chắc đã cứu được người bệnh khỏi nọc độc mà còn có thể tạo thêm một cấp cứu khác.

Garô chặt và băng ép bất động cũng không phải là một. Băng ép bất động là một kỹ thuật đặc biệt, chỉ phù hợp trong một số trường hợp, nhất là với những loại rắn có nọc độc thần kinh nhưng không gây tổn thương, sưng nề đáng kể tại chỗ. Không nên tự ý băng ép thật chặt cho mọi trường hợp rắn cắn.

Một số loài thuộc nhóm rắn lục có nọc gây tổn thương tại chỗ và rối loạn đông máu. Người bệnh có thể sưng đau, bầm tím vùng bị cắn và xuất hiện chảy máu bất thường.

Có thể gặp chảy máu chân răng, chảy máu nơi tiêm chích, tiểu máu, xuất huyết tiêu hóa hoặc những vị trí khác. Nặng hơn có thể gây xuất huyết nội tạng, suy thận và đe dọa tính mạng.

Tuy nhiên, không phải cứ thấy rắn màu xanh là có thể khẳng định đó là rắn lục, và thời gian xuất hiện triệu chứng cũng không giống nhau ở mọi người bệnh.

Vì vậy, nếu không chắc chắn về loại rắn, hãy xem đây là một trường hợp có khả năng bị rắn độc cắn và đưa người bệnh đến bệnh viện càng sớm càng tốt.

Bốn việc cần làm ngay:

1. Rời khỏi chỗ có rắn.

Đưa người bị cắn ra khỏi khu vực nguy hiểm để tránh bị cắn thêm. Không quay lại bắt hoặc đập con rắn.

Nếu an toàn, có thể dùng điện thoại chụp hình con rắn từ xa để cung cấp cho nhân viên y tế. Đừng vì chụp hình mà đến gần hoặc tìm bắt rắn.

2. Cho người bệnh nằm yên, không tự đi lại.

Trấn an người bệnh, hạn chế tối đa vận động.

Chi bị cắn nên được bất động bằng nẹp hoặc vật dụng thích hợp. Có thể nhờ người khác khiêng hoặc dùng cáng đưa người bệnh đến phương tiện vận chuyển.

Vận động càng nhiều càng không có lợi vì có thể làm nọc được hấp thu và phát tán nhanh hơn.

3. Tháo ngay nhẫn, vòng, đồng hồ, giày dép hoặc vật đang bó chặt ở tay chân bị cắn.

Rắn độc có thể làm chi sưng nhanh. Những thứ đang ôm chặt tay hoặc chân lúc này có thể trở thành một vòng siết nguy hiểm.

Nếu có điều kiện, có thể nhẹ nhàng rửa sạch vết cắn bằng nước sạch, sau đó phủ gạc sạch. Không chà xát, không nặn bóp vết thương.

4. Đưa ngay người bệnh đến cơ sở y tế.

Đừng ngồi nhà theo dõi xem có sưng hay không. Đừng chờ chảy máu mới đi. Đừng chờ sụp mi, khó thở mới đi.

Với trường hợp nghi ngờ rắn độc cắn, đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được theo dõi và điều trị. Nếu cơ sở y tế ban đầu không có khả năng điều trị, người bệnh sẽ được chuyển tuyến phù hợp.

Huyết thanh kháng nọc rắn phù hợp là điều trị đặc hiệu quan trọng nhất khi người bệnh bị nhiễm nọc độc; ngoài ra, người bệnh nặng có thể cần hồi sức hô hấp, tuần hoàn, điều trị rối loạn đông máu, suy thận và những biến chứng khác.

Tóm lại, khi bị rắn cắn, tuyệt đối: Đừng garô chặt. Đừng rạch, chích vết cắn. 

Đừng nặn bóp hoặc hút nọc. Đừng đắp lá cây, thuốc nam, hóa chất hay những thứ truyền miệng lên vết cắn. Đừng chườm đá hoặc xử trí bằng những phương pháp dân gian chưa được chứng minh. 

Và đặc biệt, đừng mất thời gian đi tìm thầy lang, thuốc lá rồi mới đưa người bệnh đến bệnh viện.

Phòng rắn cắn vẫn là cách tốt nhất

Bà con làm ruộng, làm vườn, phát cỏ, dọn ao, dọn bụi rậm là những người dễ gặp rắn.

Muốn tránh rắn cắn, trước hết nên: Mang giày hoặc ủng, nhất là khi đi trong cỏ rậm, bụi cây, ruộng vườn. Mặc quần dài khi làm việc ở nơi có nhiều rắn. 

Dùng đèn pin khi đi lại ban đêm. Phát quang bụi rậm, dọn rác, gỗ mục và những nơi rắn có thể trú quanh nhà. Không thò tay vào hang, hốc cây, đống củi, bụi rậm mà không nhìn kỹ. 

Khi làm cỏ hoặc dọn những chỗ nghi có rắn, nên dùng dụng cụ hoặc cây gậy kiểm tra trước. Không cố bắt, chọc phá hoặc đập rắn. Ban đêm, kiểm tra giày dép trước khi mang.

BS NGUYỄN THÀNH ÚC