Chấm dứt bệnh lao bắt đầu từ khám sức khỏe định kỳ

Theo Tiến sĩ, bác sĩ, Thầy thuốc cao cấp Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Trưởng ban Điều hành Chương trình Chống lao quốc gia, theo ước tính, Việt Nam hiện còn khoảng 180.000 bệnh nhân mắc bệnh lao trong cộng đồng chưa được quản lý đầy đủ, tương ứng gần 40% số ca mắc lao, đây là những người mắc lao không được phát hiện.

“Khoảng trống” lớn trong phát hiện bệnh lao

* Phóng viên (PV): Thưa ông, thời gian qua Chương trình Chống lao quốc gia đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận, thế nhưng đến nay vẫn còn gần 40% số ca lao trong cộng đồng chưa được phát hiện và tầm soát. Xin ông chia sẻ về vấn đề này?

* Tiến sĩ, bác sĩ, Thầy thuốc cao cấp Đinh Văn Lượng: Như chúng ta đã biết, Chương trình Chống lao quốc gia cùng toàn bộ hệ thống bệnh viện phổi trước đây tại 63 tỉnh, thành và hiện nay là 34 tỉnh, thành phố đã có những nỗ lực rất lớn, đồng thời đạt được nhiều kết quả tích cực trong công tác phòng, chống lao.

Cụ thể, năm 2025 cả nước phát hiện khoảng 119.000 ca lao, tăng so với 113.000 ca được phát hiện của năm 2024. Tỷ lệ điều trị thành công của Việt Nam đạt khoảng 90%. Tuy nhiên, theo ước tính, Việt Nam hiện vẫn còn khoảng 180.000 bệnh nhân lao trong cộng đồng chưa được quản lý đầy đủ, tương ứng gần 40% số ca mắc lao, đây là những người mắc lao không có triệu chứng rõ ràng. Chính vì không có triệu chứng, nên những trường hợp này vẫn tồn tại trong cộng đồng mà chúng ta chưa phát hiện được hết.

Trước đây, chúng ta đã triển khai nhiều hoạt động sàng lọc chủ động, phối hợp với hệ thống khám chữa bệnh công - tư và các cơ sở y tế để phát hiện lao. Tuy nhiên, số người được tiếp cận sàng lọc mới chỉ khoảng 3-4 triệu người dân mỗi năm. Trong khi đó, nhiều người thuộc nhóm nguy cơ cao lại né tránh việc đi khám do tâm lý kỳ thị bệnh lao.

Chính vì vậy, chúng tôi rất mừng khi Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị được ban hành. Có thể nói đây là một “điểm bừng sáng” trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, đặc biệt đối với kiểm soát bệnh lao. Nghị quyết nhấn mạnh rất rõ việc mỗi người dân phải được khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm và được sàng lọc miễn phí. Đây chính là “chìa khóa” rất quan trọng để kiểm soát bệnh lao trong cộng đồng.

Vì vậy, năm nay Chương trình Chống lao quốc gia đưa ra khẩu hiệu: “Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân”. Chúng tôi tin rằng nếu triển khai quyết liệt theo tinh thần của Nghị quyết số 72-NQ/TW, thì công tác kiểm soát lao sẽ đạt hiệu quả rất cao, qua đó tiến gần hơn tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao.

Kết hợp X-quang và GeneXpert để sàng lọc lao

* PV: Thưa ông, về mặt chuyên môn, việc triển khai khám sức khỏe định kỳ gắn với phát hiện lao sẽ được thực hiện như thế nào?

* Tiến sĩ, bác sĩ, Thầy thuốc cao cấp Đinh Văn Lượng: Chúng tôi luôn nhấn mạnh chủ trương phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho người dân. Về chuyên môn, việc sàng lọc hiện nay hoàn toàn khả thi với hai phương tiện chính là chụp X-quang và xét nghiệm GeneXpert. Tất cả người dân khi khám sức khỏe định kỳ đều có thể được chụp X-quang phổi. Sau đó, chỉ những trường hợp có hình ảnh nghi ngờ mới cần làm xét nghiệm GeneXpert để xác định vi khuẩn lao.

Đây cũng chính là kỹ thuật từng được sử dụng rộng rãi trong giai đoạn chống dịch Covid-19. Với công nghệ hiện nay, việc triển khai xét nghiệm này rất hiệu quả. Chúng tôi tin rằng, nếu kết hợp tốt giữa khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc lao, thì hiệu quả kiểm soát lao sẽ rất cao.

* PV: Sau khi Nghị quyết 72 được ban hành, việc triển khai thực tế hiện nay đang được thực hiện ra sao, thưa ông?

* Tiến sĩ, bác sĩ, Thầy thuốc cao cấp Đinh Văn Lượng: Ngay sau khi Nghị quyết 72 được ban hành, Chương trình Chống lao quốc gia, Bệnh viện Phổi Trung ương và Cục Quản lý Khám chữa bệnh đã triển khai ngay các hoạt động thực tế. Hiện nay, TP Hồ Chí Minh là địa phương triển khai rất quyết liệt nội dung này. Đặc biệt, với sự quan tâm của lãnh đạo thành phố, việc khám sức khỏe định kỳ cho khoảng 14-15 triệu người dân tại TP Hồ Chí Minh đang được triển khai, gắn trực tiếp với kiểm soát bệnh lao.

TP Hồ Chí Minh là địa phương có số ca lao cao nhất cả nước, mỗi năm phát hiện trên 20.000 ca bệnh. Hiện thành phố đang xây dựng mô hình rất cụ thể. Các cơ sở khám sức khỏe được phân chia thành khoảng 400 điểm. Mỗi điểm sẽ được trang bị hệ thống chụp X-quang, kể cả máy X-quang xách tay. Điểm đặc biệt là hệ thống này có ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). AI sẽ hỗ trợ đọc phim X-quang, từ đó chỉ ra các trường hợp nghi ngờ để tiếp tục làm xét nghiệm GeneXpert. Nhờ đó, nhân lực không cần quá nhiều nhưng vẫn có thể kiểm soát lao hiệu quả.

Theo chúng tôi được biết, UBND TP Hồ Chí Minh đã có chủ trương đầu tư để mua hệ thống máy chụp X-quang phục vụ chương trình. Đây là khoản đầu tư rất hiệu quả vì máy móc có thể sử dụng trong nhiều năm. Chúng tôi rất hy vọng mô hình của TP Hồ Chí Minh sẽ được nhân rộng ra các địa phương khác. Nếu triển khai đồng bộ với hệ thống y tế cơ sở và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, thì công tác phát hiện và kiểm soát bệnh lao tại Việt Nam sẽ đạt được những kết quả rất tích cực theo tinh thần Nghị quyết 72.

* PV: Trân trọng cảm ơn ông!

Theo qdnd.vn