Chủ động phòng, chống bệnh dại

Từ đầu năm 2026 đến ngày 4-5, Đồng Tháp ghi nhận 5 ổ dịch bệnh dại trên chó và đã có trường hợp tử vong ở người. Ngành chức năng khuyến cáo người dân chủ động tiêm phòng cho vật nuôi, không thả rông chó, mèo và đến cơ sở y tế ngay khi bị động vật cắn, cào để phòng, chống bệnh dại.

HIỂM HỌA TỪ NHỮNG VẾT CẮN

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển đời sống, nhu cầu nuôi chó, mèo làm thú cưng ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, bên cạnh niềm vui và sự gắn bó với vật nuôi, nguy cơ lây truyền bệnh dại từ động vật sang người vẫn luôn tiềm ẩn nếu công tác quản lý, tiêm phòng không được thực hiện nghiêm túc.

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Đồng Tháp, từ đầu năm 2026 đến nay, trên địa bàn tỉnh ghi nhận 1 trường hợp tử vong do bệnh dại, vào ngày 20-4-2026. 

Dù số ca mắc không nhiều, nhưng đây là bệnh có tỷ lệ tử vong gần như tuyệt đối khi đã phát bệnh. Điều đáng lo ngại là phần lớn trường hợp tử vong đều xuất phát từ tâm lý chủ quan hoặc xử trí không đúng sau khi bị chó, mèo cắn.

Bác sĩ chuyên khoa II Võ Thanh Nhơn, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Đồng Tháp cho biết, bệnh dại là bệnh viêm não tủy cấp tính do vi-rút dại gây ra. Nguồn lây truyền chủ yếu là từ động vật mắc bệnh, đặc biệt là chó. 

Vi-rút dại thường tồn tại trong nước bọt của động vật nhiễm bệnh và lây sang người qua vết cắn, vết cào hoặc khi nước bọt tiếp xúc với vùng da bị tổn thương. 

Nhiều động vật khác như: Mèo, chồn, cầy, cáo… cũng có thể mang vi-rút dại. Tuy nhiên, tại Việt Nam, chó vẫn là nguồn truyền bệnh chủ yếu. 

Thời gian ủ bệnh dại ở người thường từ 1 - 3 tháng, nhưng cũng có trường hợp phát bệnh sớm chỉ sau vài ngày hoặc kéo dài nhiều năm. Thời gian ủ bệnh còn phụ thuộc vào mức độ tổn thương, số lượng vi-rút xâm nhập và vị trí vết cắn. 

Những vết thương ở đầu, mặt, cổ hoặc gần hệ thần kinh trung ương thường nguy hiểm hơn vì vi-rút di chuyển đến não nhanh hơn.

Ban đầu, người bệnh thường có biểu hiện sốt nhẹ, mệt mỏi, đau nhức hoặc ngứa quanh vết cắn. 

Khi bệnh tiến triển nặng sẽ xuất hiện các triệu chứng đặc trưng như: Sợ nước, sợ gió, kích động, co giật, liệt cơ và cuối cùng dẫn đến tử vong. Một khi đã lên cơn dại, khả năng cứu sống gần như không còn.

Điều đáng nói là nhiều người vẫn còn tâm lý xem nhẹ nguy cơ bệnh dại. Không ít trường hợp sau khi bị chó, mèo cắn chỉ rửa sơ bằng nước hoặc tự chữa bằng thuốc nam, đắp lá, “lấy nọc” theo kinh nghiệm dân gian thay vì đến cơ sở y tế tiêm phòng.

Theo bác sĩ chuyên khoa II Võ Thanh Nhơn, đây là quan niệm hoàn toàn sai lầm và rất nguy hiểm. Biện pháp duy nhất để phòng bệnh dại là tiêm vắc-xin và huyết thanh kháng dại đúng thời gian quy định.

Một thực tế khác cũng đáng lo ngại là tình trạng nuôi chó, mèo thả rông vẫn còn phổ biến ở nhiều địa phương. Một số hộ dân chưa chủ động tiêm phòng cho vật nuôi hoặc không tiêm nhắc lại hằng năm. Khi chó, mèo có biểu hiện bất thường, người dân chưa kịp thời báo cho cơ quan chức năng để xử lý.

Trong khi đó, bệnh dại thường có xu hướng gia tăng vào mùa nắng nóng, nhất là từ tháng 5 đến tháng 8 hằng năm. Đây cũng là thời điểm trẻ em nghỉ hè, thường xuyên chơi đùa với vật nuôi nên nguy cơ bị chó, mèo cắn càng cao.

CHUNG TAY KIỂM SOÁT NGUỒN LÂY

Để chủ động phòng, chống bệnh dại, thời gian qua, ngành Y tế, Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh tăng cường phối hợp triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm kiểm soát nguồn lây và nâng cao nhận thức cộng đồng về việc chủ động phòng, chống bệnh dại. 

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm đã thực hiện trong thời gian qua là quản lý chặt đàn chó, mèo tại địa phương. Các ngành chức năng tổ chức thống kê, rà soát số lượng vật nuôi tại từng hộ gia đình; yêu cầu người dân khai báo, theo dõi và thực hiện tiêm phòng định kỳ.

Công tác tiêm vắc-xin cho đàn chó, mèo được triển khai thường xuyên với mục tiêu nâng cao tỷ lệ bao phủ miễn dịch trong cộng đồng. Đồng thời, chính quyền địa phương cũng tăng cường tuyên truyền, vận động người dân thực hiện nghiêm quy định không thả rông vật nuôi.

Theo quy định, chó khi đưa ra nơi công cộng phải được xích giữ và đeo rọ mõm để bảo đảm an toàn cho cộng đồng. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn nhiều trường hợp chưa chấp hành nghiêm. Đây chính là một trong những nguyên nhân làm gia tăng nguy cơ lây truyền bệnh dại.

Bên cạnh kiểm soát nguồn lây, ngành Y tế chú trọng đẩy mạnh công tác truyền thông bằng nhiều hình thức đa dạng như: Tuyên truyền qua loa phát thanh, truyền hình, mạng xã hội, phát tờ rơi, tổ chức truyền thông trực tiếp tại trường học, khu dân cư… 

Nội dung tuyên truyền tập trung vào mức độ nguy hiểm của bệnh dại, hướng dẫn người dân cách xử trí đúng khi bị chó, mèo cắn; đồng thời, khuyến khích tiêm phòng đầy đủ cho vật nuôi và tiêm vắc-xin ngay sau phơi nhiễm.

Theo ngành Y tế, hiện nay, nguồn cung vắc-xin phòng dại trên địa bàn tỉnh vẫn được đảm bảo tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, các trung tâm y tế khu vực và các điểm tiêm chủng dịch vụ. Người dân có thể dễ dàng tiếp cận tiêm phòng khi cần thiết. 

Tuy nhiên trên thực tế, công tác phòng, chống bệnh dại vẫn còn không ít khó khăn. Việc thống kê, quản lý đàn chó, mèo ở một số nơi chưa đầy đủ. 

Một bộ phận người dân chưa thật sự quan tâm đến việc tiêm phòng cho vật nuôi do tâm lý chủ quan hoặc ngại chi phí. Ngoài ra, nhận thức của người dân về bệnh dại chưa đồng đều. 

Một số người khi bị chó, mèo cắn vẫn không đến cơ sở y tế mà tìm đến các phương pháp chữa trị dân gian. Đây là nguyên nhân khiến nhiều trường hợp bỏ lỡ “thời gian vàng” để tiêm phòng.

Bác sĩ chuyên khoa II Võ Thanh Nhơn khuyến cáo, khi bị chó, mèo cắn hoặc cào, người dân cần nhanh chóng rửa vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng liên tục ít nhất 15 phút. Sau đó sát khuẩn bằng cồn 70 độ hoặc dung dịch iod để giảm lượng vi-rút tại chỗ.

Người dân tuyệt đối không tự ý băng kín vết thương, không đắp lá, không dùng thuốc nam hay nhờ “thầy lang” chữa trị. Sau sơ cứu, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn và tiêm phòng kịp thời.

Đây là biện pháp duy nhất giúp ngăn ngừa bệnh dại phát triển. Bên cạnh đó, cần theo dõi con vật đã cắn trong vòng 10 - 14 ngày. Nếu con vật chết, mất tích hoặc có biểu hiện bất thường thì nguy cơ mắc bệnh dại rất cao.

Để hạn chế nguy cơ lây lan bệnh dại trong cộng đồng, mỗi người dân cần nâng cao trách nhiệm trong việc nuôi nhốt và chăm sóc vật nuôi. Việc tiêm phòng đầy đủ cho chó, mèo không chỉ bảo vệ vật nuôi mà còn bảo vệ sức khỏe của chính gia đình và cộng đồng xung quanh.

Với mục tiêu kiểm soát được bệnh dại trên đàn chó, mèo nuôi và phấn đấu không có người tử vong vì bệnh dại vào năm 2030 theo định hướng của Chương trình Quốc gia phòng, chống bệnh dại giai đoạn 2022 - 2030, thời gian tới, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Đồng Tháp sẽ tiếp tục phối hợp với Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh và chính quyền các địa phương tăng cường giám sát dịch tễ, truyền thông phòng bệnh và quản lý đàn chó, mèo chặt chẽ hơn. 

Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rằng bệnh dại tuy nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu xử trí đúng và tiêm phòng kịp thời.

Phòng bệnh dại không phải là trách nhiệm riêng của ngành Y tế mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Chỉ khi mỗi người dân nâng cao ý thức, chủ động phòng bệnh từ sớm thì mới có thể giảm thiểu những thương tâm do bệnh dại gây ra.

MỸ XUYÊN