Cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran: Vòng xoáy tiêu hao

Nếu như các tính toán chiến lược trước đó hướng tới một chiến dịch tấn công Iran “đánh nhanh, thắng nhanh,” tạo đột phá về quân sự và chính trị thì hiện nay, xung đột đã kéo dài, mang tính tiêu hao.

Sau một tháng kể từ khi Israel cùng Mỹ phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran, bức tranh thực tế đang dần lộ rõ với những gam màu phức tạp hơn nhiều so với dự tính ban đầu.

Nếu như các tính toán chiến lược trước đó hướng tới một chiến dịch “đánh nhanh, thắng nhanh,” tạo đột phá về quân sự và chính trị thì hiện nay, xung đột đã chuyển sang trạng thái kéo dài, mang tính tiêu hao và đặc biệt, sức ép ngày càng dồn mạnh, đè nặng lên đời sống dân sinh.

Ngay từ đầu, mục tiêu của Israel và Mỹ khá rõ ràng: tung ra các đòn tấn công chính xác nhằm làm suy yếu năng lực hạt nhân và tên lửa của Iran, đồng thời tạo ra hiệu ứng lan tỏa bên trong nhằm làm lung lay cấu trúc quyền lực tại Tehran. Trong kịch bản này, yếu tố thời gian đóng vai trò then chốt - chiến dịch càng ngắn, chi phí chính trị và kinh tế càng thấp.

Tuy nhiên, sau một tháng, những gì diễn ra cho thấy một thực tế khác. Dù đạt được một số thành công về mặt quân sự, như tấn công vào các mục tiêu chiến lược sâu trong lãnh thổ Iran, nhưng mục tiêu lớn hơn - tạo ra sự thay đổi về cục diện chính trị - vẫn chưa thành hiện thực.

Iran cho thấy khả năng thích nghi và phục hồi đáng kể, với việc nhanh chóng tái cấu trúc hệ thống chỉ huy và phân tán hạ tầng chiến lược. Hệ quả là cuộc xung đột không những không kết thúc nhanh chóng mà còn mở rộng sang các lĩnh vực khác, đặc biệt là năng lượng và các tuyến vận tải chiến lược như eo biển Hormuz, đồng thời chiến sự cũng lan sang các mặt trận khác, như ở Liban. Điều này khiến cuộc chiến không còn là vấn đề song phương hay khu vực, mà trở thành một mắt xích trong chuỗi biến động địa chính trị toàn cầu.

Nếu chiến trường quân sự là nơi diễn ra các cuộc đối đầu trực tiếp thì trong lòng xã hội Israel, một “mặt trận” khác cũng đang hình thành - đó là đời sống dân sinh.

Tại nhiều thành phố lớn như Tel Aviv, Jerusalem, Ramat Gan, Brei Brak hay các khu vực miền Bắc, còi báo động vang lên liên tục đã trở thành một phần của nhịp sống hằng ngày. Người dân phải thường xuyên di chuyển vào hầm trú ẩn, đặc biệt vào ban đêm, khiến tình trạng mất ngủ, căng thẳng tâm lý kéo dài ngày càng phổ biến.

Các gia đình có trẻ nhỏ chịu áp lực lớn khi trường học đóng cửa trong thời gian dài. Phụ huynh vừa phải duy trì công việc, vừa phải chăm sóc con cái trong điều kiện sinh hoạt bị xáo trộn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất lao động mà còn làm gia tăng căng thẳng trong đời sống gia đình.

Một chủ quán càphê tại Tel Aviv mô tả khách hàng của mình “trông kiệt sức” vì thiếu ngủ và lo âu kéo dài. Ngay cả những người cố gắng duy trì sinh hoạt bình thường cũng buộc phải rút ngắn thời gian hoạt động, hạn chế ra ngoài và cắt giảm chi tiêu.

Tác động rõ rệt nhất của cuộc chiến thể hiện ở lĩnh vực kinh tế dân sinh. Các khu thương mại vốn sầm uất nay rơi vào cảnh vắng vẻ. Nhiều cửa hàng bán lẻ, nhà hàng, khách sạn phải đóng cửa hoặc hoạt động cầm chừng.

Du lịch - một trong những ngành quan trọng - gần như tê liệt khi sân bay hạn chế hoạt động và du khách quốc tế hủy bỏ kế hoạch. Các bãi biển, khu nghỉ dưỡng cũng rơi vào tình trạng tương tự.

Khảo sát của Cục Thống kê Trung ương Israel cho thấy khoảng 25% doanh nghiệp đóng cửa hoặc hoạt động cầm chừng, gần 50% nhà hàng và khách sạn gần như tê liệt; 31% doanh nghiệp nhỏ (5-10 nhân viên) chịu tác động nặng nề nhất.

Một tiểu thương tại chợ Bezalel cho biết doanh thu của ông đã giảm tới hơn 90% chỉ trong vài tuần. Nguyên nhân không chỉ đến từ yếu tố an ninh mà còn do nhu cầu tiêu dùng suy giảm mạnh, khi người dân ưu tiên tiết kiệm trong bối cảnh bất ổn.

Trong khi đó, sự phân hóa trong nền kinh tế cũng ngày càng rõ nét. Các ngành có khả năng làm việc từ xa như công nghệ hay tài chính ít bị ảnh hưởng hơn, trong khi các lĩnh vực phụ thuộc vào tiếp xúc trực tiếp lại chịu tổn thất nặng nề.

Chi phí chiến tranh đang gia tăng nhanh chóng. Chỉ trong tuần đầu tiên, nền kinh tế Israel đã thiệt hại khoảng 3 tỷ USD, và tổn thất tiếp tục duy trì ở mức cao trong các tuần tiếp theo.

Gần 13.000 đơn yêu cầu bồi thường thiệt hại đã được người dân gửi tới chính phủ, liên quan đến nhà cửa, phương tiện và tài sản cá nhân. Dù chính phủ đã triển khai cơ chế chi trả nhanh, nhưng nhiều người vẫn hoài nghi về khả năng thực thi, do kinh nghiệm từ các cuộc xung đột trước cho thấy việc bồi thường thường bị chậm trễ.

Chuyên gia Karnit Flug - Phó Chủ tịch phụ trách nghiên cứu tại Viện Dân chủ Israel - nhận định tác động kinh tế của cuộc chiến này “nghiêm trọng hơn các vòng xung đột trước” vì nó kết hợp đồng thời 3 yếu tố: chiến tranh kéo dài, gián đoạn thương mại quốc tế và bất ổn thị trường năng lượng. Bà đặc biệt nhấn mạnh nguy cơ gia tăng thâm hụt ngân sách và suy giảm đầu tư nước ngoài nếu chiến sự không sớm được kiểm soát.

Không chỉ là vấn đề vật chất, yếu tố tâm lý đang trở thành một thách thức lớn. Khái niệm “mệt mỏi chiến tranh” bắt đầu xuất hiện rõ rệt, khi người dân phải sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài, thiếu chắc chắn về tương lai.

Giáo sư Yagil Levy thuộc Đại học Mở Israel cảnh báo rằng nếu tình trạng này tiếp diễn, niềm tin của xã hội đối với chính quyền có thể bị xói mòn - một yếu tố từng xuất hiện trong các cuộc xung đột trước nhưng lần này có nguy cơ nghiêm trọng hơn do quy mô và tính chất đa mặt trận của cuộc chiến.

Điều đáng chú ý là, bất chấp tất cả, một phần xã hội Israel vẫn cố gắng duy trì trạng thái “bình thường mới.” Các quán cà phê vẫn mở cửa, một số hoạt động kinh tế dần được khôi phục, người dân vẫn ra ngoài khi có thể. Tuy nhiên, đây là một trạng thái mong manh. Mỗi đợt tấn công mới, mỗi tiếng còi báo động đều có thể phá vỡ nhịp sống này, kéo xã hội trở lại trạng thái bất ổn.

Trong bối cảnh hiện nay, Israel đang đứng trước một lựa chọn khó khăn. Tiếp tục chiến dịch quân sự có thể giúp đạt thêm các mục tiêu ngắn hạn, nhưng sẽ làm trầm trọng thêm áp lực kinh tế-xã hội. Ngược lại, dừng lại quá sớm có thể khiến các mục tiêu chiến lược dài hạn chưa đạt được.

Giới phân tích cho rằng Israel đang thiếu một “chiến lược thoát ra” rõ ràng, khiến chiến dịch có nguy cơ rơi vào vòng xoáy tiêu hao tương tự các cuộc xung đột trước đây tại Gaza hay Liban.

Trong khi đó, Iran dường như đã điều chỉnh chiến thuật theo hướng “bào mòn,” duy trì áp lực liên tục thay vì tìm kiếm một đòn đánh quyết định. Điều này càng kéo dài thời gian xung đột và làm gia tăng chi phí cho đối phương.

Sau một tháng, có thể thấy rõ rằng cuộc xung đột đã vượt xa khuôn khổ của một chiến dịch quân sự ngắn hạn. Nó đã trở thành một cuộc đối đầu đa chiều, nơi chiến trường không chỉ nằm trên không hay dưới mặt đất, mà còn hiện diện trong từng gia đình, từng doanh nghiệp và trong tâm lý của mỗi người dân.

Nếu không có một bước đột phá về ngoại giao hoặc chiến lược, xu hướng tiêu hao nhiều khả năng sẽ tiếp tục. Khi đó, “mặt trận dân sinh” - với những áp lực âm thầm nhưng sâu sắc - có thể trở thành yếu tố quyết định đến sức bền của Israel trong cuộc xung đột này.

(Theo https://www.vietnamplus.vn/cuoc-tan-cong-cua-my-va-israel-nham-vao-iran-vong-xoay-tieu-hao-post1101393.vnp)