Đồng Tháp: Xây dựng kịch bản ứng phó hạn, mặn mùa khô với mức độ cao nhất

(ĐTO) Trước diễn biến xâm nhập mặn và các kịch bản dự báo, UBND tỉnh Đồng Tháp xây dựng phương án phòng, chống, ứng phó với hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn mùa khô năm 2026 - 2027 theo kịch bản tương đương tình hình xâm nhập mặn mùa khô năm 2019 - 2020.

Theo nhận định của cơ quan khí tượng thủy văn, trạng thái El Nino tiếp tục duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027. 

Dự báo, trong thời kỳ từ tháng 10 - 12-2026, trạng thái El Nino có cường độ rất mạnh với xác suất rất cao ở mức 98%. Thời kỳ từ tháng 1 đến tháng 3-2027, El Nino tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh, nhưng khả năng giảm cường độ so với thời kỳ từ tháng 10 đến tháng 12-2026.

Với dự báo trên, xâm nhập mặn có khả năng xuất hiện từ tháng 12-2026 và cần đề phòng xuất hiện sớm từ giữa tháng 11-2026. Mức độ xâm nhập mặn mùa khô năm 2026 - 2027 sẽ ở mức cao hơn trung bình nhiều năm, cao hơn mùa khô năm 2025 - 2026, khả năng ở mức tương đương với mùa khô năm 2019 - 2020. 

Điều này gây nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn cho sản xuất nông nghiệp và dân sinh trong mùa khô năm 2026 - 2027.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, đến thời điểm này, căn cứ diễn biến và các kịch bản dự báo, tỉnh tạm thời thống nhất phương án ứng phó hạn ở mức gay gắt nhất, tương đương tình hình xâm nhập mặn mùa khô năm 2019 - 2020.  

Theo kịch bản này, nguồn nước từ thượng nguồn suy giảm mạnh, lưu lượng dòng chảy thấp, khiến tình hình xâm nhập mặn có nguy cơ diễn biến đặc biệt nghiêm trọng. Ranh mặn 1g/l trên tuyến sông Cửa Tiểu - sông Tiền có thể xâm nhập sâu khoảng 75 km, đến khu vực cửa sông Trà Tân (xã Long Tiên) vào tháng 2-2027. 

Nguy cơ thiếu nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và các hoạt động kinh tế - xã hội sẽ rất lớn, nhất là khu vực phía Đông tỉnh.

Phạm vi ảnh hưởng dự kiến bao gồm toàn bộ khu vực phía Đông, với các vùng Dự án Ngọt hóa Gò Công, Dự án Phú Thạnh - Phú Đông và Dự án Bảo Định mở rộng sang vùng kiểm soát lũ.

Về dân sinh, dự kiến có 481.847 người bị ảnh hưởng. Trong đó, 183.694 người thuộc 5 xã Gò Công Đông, Tân Điền, Tân Hòa, Tân Đông và Gia Thuận; 165.078 người thuộc 5 xã Vĩnh Bình, Đồng Sơn, Phú Thành, Long Bình và Vĩnh Hựu; 77.329 người thuộc 2 xã Bình Ninh và An Thạnh Thủy; 55.746 người thuộc 2 xã Tân Thới và Tân Phú Đông.

Đối với sản xuất nông nghiệp, tổng diện tích có nguy cơ bị ảnh hưởng là 161.496 ha. Cụ thể, vùng Dự án Ngọt hóa Gò Công khoảng 40.700 ha; Dự án Phú Thạnh - Phú Đông khoảng 4.499 ha và Dự án Bảo Định mở rộng khoảng 116.297 ha.

Với việc đưa ra kịch bản trên, tỉnh Đồng Tháp cũng đưa ra các giải pháp ứng phó với kịch bản xâm nhập mặn tương đương mùa khô 2019 - 2020, tập trung bảo vệ sản xuất nông nghiệp, bảo đảm nguồn nước sinh hoạt và chủ động ngăn mặn, trữ ngọt.

Theo đó, trước mùa khô, Sở Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn xuống giống vụ lúa đông xuân 2026 - 2027 sớm, đồng loạt; điều chỉnh lịch thời vụ, phấn đấu thu hoạch dứt điểm 100% diện tích trong tháng 2-2027, tránh giai đoạn lúa trổ - chín trùng thời điểm đỉnh mặn. Đồng thời, khuyến cáo chuyển đổi cây trồng tại những vùng khó khăn về nước tưới, sử dụng giống chịu hạn, mặn và áp dụng các phương pháp tưới tiết kiệm.

Các địa phương tập trung nạo vét kênh, mương, khơi thông dòng chảy, gia cố đê bao, sửa chữa cống bọng; vận động người dân chủ động bơm trữ nước ngọt vào ao, hồ, mương vườn và trên ruộng; ưu tiên nguồn nước cho vùng trồng cây ăn trái có giá trị kinh tế cao, nhất là sầu riêng, cây có múi và các khu vực thuộc dự án ngọt hóa Gò Công, Phú Thạnh - Phú Đông.

Đối với nước sinh hoạt, các đơn vị cấp nước khẩn trương nạo vét ao lắng, tích trữ đầy 100% dung tích các ao chứa nước thô; kiểm tra, vận hành thử 25 giếng khoan dự phòng, công suất 1.920 m³/ngày đêm/giếng và 2 trạm bơm bổ cấp. Các giếng khoan được kiểm tra chất lượng nước, bảo đảm đạt quy chuẩn trước khi đưa vào sử dụng.

Trong mùa khô, từ tháng 1 đến tháng 5-2027, ngành chức năng tăng cường quan trắc độ mặn, mực nước trên sông và nội đồng; thông tin thường xuyên để người dân chủ động sản xuất, tích trữ nước. Một trong những giải pháp quan trọng là vận hành các cống lấy nước, ngăn mặn theo diễn biến thực tế, bảo đảm kiểm soát độ mặn trong nội đồng.

Khi độ mặn vượt 0,25 g/l đến khu vực Công viên Lạc Hồng (phường Mỹ Tho), tỉnh sẽ vận hành 10 giếng khoan dự phòng cấp nước cho các phường Mỹ Tho, Đạo Thạnh, Mỹ Phong. Đồng thời, vận hành 4 giếng tại xã Tân Thuận Bình để cấp nước cho địa phương và xã Chợ Gạo. 

Khi mặn đến khu vực xã Kim Sơn (Vàm kênh Nguyễn Tấn Thành), tiếp tục vận hành 12 giếng khoan dự phòng. Trường hợp mặn xâm nhập sâu hơn, sẽ mở thêm 3 giếng tại các khu vực Vĩnh Kim, Cai Lậy, Mỹ Phước Tây và Cái Bè.

Ngoài ra, phương án bố trí 30 vòi nước công cộng và 58 bồn chứa nước loại 2 m³ tại 16 điểm ở các khu vực khó khăn phía Đông tỉnh để người dân đến lấy nước miễn phí. Nếu nguồn nước thô tại các ao chứa cạn kiệt, Công ty TNHH MTV Cấp nước Tiền Giang sẽ vận chuyển nước từ thượng nguồn bằng xà lan, dự kiến bổ cấp 450.000 m³ trong 3 tháng.

Đối với công trình ngăn mặn, tỉnh chuẩn bị phương án đóng cống cù lao xã Ngũ Hiệp, đắp 16 đập đất tạm tại cù lao Tân Phong, xã Hiệp Đức và 2 đập thép trên sông Ba Rài, sông Phú An. Việc triển khai căn cứ diễn biến xâm nhập mặn, khi độ mặn từ sông Hàm Luông qua sông Tiền vượt 0,5 g/l tại khu vực tiếp giáp phà Thới Lộc, Vàm Mơn, tỉnh Vĩnh Long và có xu hướng tăng nhanh. Tổng kinh phí dự kiến 59,75 tỷ đồng.

Sau mùa khô, từ tháng 6-2027, khi độ mặn trên các sông giảm dưới 0,3 g/l, các cống lấy nước ngọt sẽ được mở để tháo chua, rửa mặn, vệ sinh đồng ruộng, phục vụ sản xuất vụ hè thu…

T. ĐẠT