Giảm chi phí, tạo dư địa cho thương mại điện tử Việt Nam

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có văn bản gửi Bộ Công thương, kiến nghị hoàn thiện chính sách phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử theo hướng minh bạch chi phí, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam làm chủ nền tảng và tháo gỡ những điểm nghẽn để thị trường thương mại điện tử phát triển bền vững.

Trong văn bản gửi Bộ Công thương góp ý dự thảo hồ sơ Đề án phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, VCCI đánh giá dự thảo đã thể hiện tư duy tiếp cận hiện đại khi xác lập mô hình hệ sinh thái mở, kết nối đa chiều. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế, tiêu chuẩn kết nối và công cụ dùng chung, thay vì làm thay thị trường hoặc tạo ra một nền tảng độc quyền điều phối.

Tuy nhiên, theo VCCI, để Đề án đi vào thực chất, cần làm rõ nguyên tắc phân bổ nguồn lực, cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp và tiêu chí đánh giá kết quả. Đây cũng là những vấn đề quyết định hiệu quả sử dụng ngân sách và khả năng hình thành các nền tảng thương mại điện tử đủ sức cạnh tranh.

Xác định đúng nền tảng cần hỗ trợ

Theo dự thảo Đề án, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành từ 1 đến 2 nền tảng thương mại điện tử đủ mạnh do doanh nghiệp Việt Nam sở hữu, vận hành; đến năm 2035 tăng lên 2-3 nền tảng. Mục tiêu này được đặt ra trong bối cảnh thị trường thương mại điện tử trong nước tập trung cao độ vào các nền tảng lớn.

Năm 2025, các sàn thương mại điện tử như Shopee và TikTok Shop chiếm 97,61% tổng doanh số của nhóm bốn sàn lớn, trong khi Tiki chỉ chiếm 0,04%. Giai đoạn 2025-2026, có 17 sàn thương mại điện tử trong nước phải chấm dứt hoặc thu hẹp hoạt động.

Theo VCCI, dự thảo chưa xác định thế nào là nền tảng thương mại điện tử Việt Nam và tiêu chí nào để công nhận một nền tảng đủ mạnh. Nếu chỉ căn cứ vào nơi đăng ký pháp nhân hoặc quy mô giao dịch trong ngắn hạn, chính sách hỗ trợ có thể bị lợi dụng thông qua cấu trúc sở hữu chéo của nhà đầu tư nước ngoài, hoặc hướng tới những mô hình tăng trưởng nhờ khuyến mại nhưng thiếu khả năng tự duy trì dòng tiền.

Vì vậy, VCCI đề nghị xác định nền tảng thương mại điện tử Việt Nam trên cơ sở đồng thời xem xét nơi đăng ký pháp nhân, quyền sở hữu và quyền biểu quyết chi phối thực chất của nhà đầu tư Việt Nam, cùng năng lực làm chủ công nghệ cốt lõi và hạ tầng dữ liệu tại Việt Nam.

Đáng chú ý, VCCI kiến nghị Bộ Công thương trong năm 2027 ban hành bộ tiêu chí định lượng công nhận nền tảng đủ mạnh, gồm quy mô giao dịch thành công, tỷ lệ người dùng quay lại, năng lực tự chủ công nghệ, khả năng tự duy trì dòng tiền, chất lượng giao hàng, xử lý khiếu nại và quản trị chuỗi cung ứng.

Việc đánh giá cần dựa trên dữ liệu được kiểm chứng độc lập, đồng thời yêu cầu nền tảng duy trì các ngưỡng tiêu chí tối thiểu trong ít nhất bốn quý liên tiếp. Theo VCCI, cách tiếp cận này sẽ giúp chính sách hỗ trợ hướng tới những doanh nghiệp có năng lực hoạt động thực chất, thay vì chỉ đạt mức tăng trưởng nhất thời.

Cùng với tiêu chí lựa chọn nền tảng, VCCI đề nghị làm rõ giới hạn sử dụng ngân sách nhà nước. Ngân sách trung ương và địa phương nên tập trung cho thể chế, hạ tầng dữ liệu, tiêu chuẩn kết nối và công cụ hỗ trợ dùng chung, không sử dụng để xây dựng mới hoặc vận hành các sàn thương mại điện tử thuộc sở hữu cơ quan nhà nước tại địa phương.

Thực tế, một số địa phương từng sử dụng ngân sách xây dựng, vận hành sàn thương mại điện tử cấp tỉnh. Những mô hình này có nguy cơ phân mảnh thị trường, thiếu người mua và người bán, gây lãng phí nguồn lực. VCCI cho rằng phát triển hệ sinh thái mở cần tránh cách làm tạo ra các nền tảng hành chính khép kín, thiếu khả năng tự vận hành.

Minh bạch phí sàn, tháo gỡ rào cản cho người bán

Vấn đề có tác động trực tiếp nhất tới hoạt động kinh doanh là chi phí bán hàng trên các nền tảng thương mại điện tử. Theo số liệu trong dự thảo Đề án, tổng phí bắt buộc và phí dịch vụ chương trình trên bốn sàn lớn dao động từ 25,5% đến 34,3% giá trị đơn hàng. Đây là khoản chi đáng kể, nhất là với doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ kinh doanh có biên lợi nhuận hạn chế.

VCCI kiến nghị các nền tảng công khai đầy đủ cấu trúc phí, đồng thời cung cấp công cụ tự động tính tổng mức khấu trừ dự kiến trên từng đơn hàng trước khi người bán xác nhận tham gia chương trình. Khi thay đổi biểu phí, các sàn cần thông báo trước từ 15 đến 30 ngày để nhà bán hàng chủ động điều chỉnh kế hoạch kinh doanh.

Minh bạch phí không đơn thuần là yêu cầu về công khai thông tin. Người bán cần biết chính xác khoản tiền thực nhận sau mỗi đơn hàng để tính toán giá bán, chi phí và hiệu quả kinh doanh. Khi các khoản phí được công khai, dễ dự tính, doanh nghiệp mới có cơ sở lựa chọn phương thức bán hàng phù hợp.

Cùng với đó, VCCI đề nghị hoàn thiện pháp luật cạnh tranh trên nền tảng số, tập trung kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường như tự ưu tiên hàng hóa của nền tảng, ép buộc người bán sử dụng độc quyền dịch vụ logistics hoặc thanh toán chỉ định, dựng rào cản khiến người bán không thể chuyển dữ liệu lịch sử kinh doanh, đánh giá gian hàng sang nền tảng khác.

Đối với doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ kinh doanh, VCCI kiến nghị xây dựng nền tảng cấp mã truy xuất nguồn gốc và bộ công cụ tạo hồ sơ sản phẩm số hóa dùng chung miễn phí, tích hợp với cơ sở dữ liệu sản phẩm OCOP. Tiêu chuẩn dữ liệu hàng hóa cần được áp dụng theo lộ trình phân tầng rủi ro, ưu tiên thực phẩm chế biến, sản phẩm bảo vệ sức khỏe và hàng hóa xuất khẩu trực tuyến, tránh tạo thêm chi phí tuân thủ không cần thiết.

Một nội dung khác là kết nối, chia sẻ dữ liệu trong hệ sinh thái thương mại điện tử. VCCI đề nghị việc chia sẻ dữ liệu giữa các doanh nghiệp được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, thông qua giao thức kỹ thuật chuẩn hóa, bảo đảm sự đồng thuận hợp pháp của chủ thể dữ liệu và cơ chế khử định danh phù hợp, tuân thủ Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025.

Đồng thời, cần thiết lập Cổng kết nối dữ liệu một cửa quốc gia về thương mại điện tử theo nguyên tắc doanh nghiệp khai báo, kết nối một lần, các cơ quan quản lý nhà nước chia sẻ và sử dụng nhiều lần. Cách làm này sẽ giảm tình trạng doanh nghiệp phải cung cấp cùng một thông tin cho nhiều đầu mối, tiết kiệm chi phí công nghệ và nhân sự đối soát.

Với thương mại điện tử xuyên biên giới, VCCI phản ánh doanh nghiệp xuất khẩu trực tuyến theo mô hình bán lẻ đến người tiêu dùng nước ngoài còn gặp vướng mắc khi thông quan các lô hàng nhỏ, chứng minh hồ sơ hoàn thuế giá trị gia tăng và xử lý thuế đối với hàng bị hủy đơn, hoàn trả.

Để tháo gỡ, tổ chức này kiến nghị xây dựng cơ chế thông quan chuyên biệt tại các khu vực thí điểm, cho phép khai hải quan điện tử gộp định kỳ đối với đơn hàng phù hợp; tự động hóa hoàn thuế trên dữ liệu đơn hàng và miễn thuế nhập khẩu tái nhập đối với hàng xuất khẩu trực tuyến bị trả lại trong thời hạn quy định.

Điều quan trọng không phải là có thêm bao nhiêu sàn thương mại điện tử, mà là hình thành được những nền tảng có khả năng tự đứng vững, đồng thời giúp hàng triệu nhà bán hàng tiếp cận thị trường với chi phí hợp lý. Nhà nước cần tập trung vào những điều thị trường khó tự giải quyết, còn nguồn lực hỗ trợ phải được dành cho các mô hình có khả năng tạo ra giá trị thực.

Theo nhandan.vn

https://nhandan.vn/giam-chi-phi-tao-du-dia-cho-thuong-mai-dien-tu-viet-nam-post1001064.html