Khơi dậy nội lực đại đoàn kết trong kỷ nguyên mới - Bài 2: Giám sát sâu, phản biện thực chất

Bài 1: Phát huy sức mạnh từ chủ trương đúng

Trong đời sống chính trị - xã hội hiện đại, giám sát và phản biện xã hội không chỉ là quyền, mà còn là trách nhiệm quan trọng, góp phần bảo đảm bộ máy công quyền vận hành đúng hướng, hiệu lực, hiệu quả và phục vụ lợi ích của Nhân dân. Thực tiễn cho thấy, điều người dân quan tâm không ở số lượng các cuộc giám sát được tổ chức hay bao nhiêu kiến nghị được ban hành, mà chính là những chuyển biến cụ thể sau giám sát. Nói cách khác, thước đo cốt lõi của hoạt động giám sát hiện nay chính là “hiệu lực sau giám sát”.

LỰA CHỌN ĐÚNG TRỌNG TÂM GIÁM SÁT

Hằng năm, căn cứ chương trình công tác được cấp ủy phê duyệt và tình hình thực tế của địa phương, Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam các cấp trong tỉnh phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội xây dựng kế hoạch giám sát, phản biện xã hội và phân công trách nhiệm cụ thể. 

Nội dung giám sát tập trung vào các cơ chế, chính sách, chương trình phát triển kinh tế - xã hội có tác động trực tiếp đến đời sống Nhân dân.

Thời gian qua, hoạt động giám sát của MTTQ các cấp được triển khai tương đối đồng bộ, bám sát thực tiễn địa phương. 

Ở cấp cơ sở, nhiều nội dung thiết thực được tập trung theo dõi như việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở; quản lý các khoản đóng góp của Nhân dân; công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí; tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo; việc triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia.

Tại xã Vĩnh Bình, hoạt động giám sát và phản biện xã hội được triển khai khá hiệu quả. 

Trong nhiệm kỳ qua, MTTQ xã đã tổ chức 6 đoàn giám sát độc lập và tham gia 10 cuộc giám sát liên ngành. Nội dung giám sát tập trung vào các lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống Nhân dân như thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, giám sát đầu tư cộng đồng, cải cách thủ tục hành chính và thực hiện các chính sách an sinh xã hội. 

Song song đó, MTTQ xã còn tham gia phản biện 16 dự thảo văn bản của địa phương và cấp trên, đồng thời tổ chức 19 cuộc góp ý dự thảo luật. Những ý kiến phản biện được xây dựng trên cơ sở thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng ban hành các chủ trương, chính sách.

Đồng chí Nguyễn Thị Kim Ngọc, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Vĩnh Bình cho biết, sau mỗi cuộc giám sát, các đoàn giám sát đều chỉ rõ những ưu điểm, hạn chế và đề nghị cấp ủy, chính quyền cùng các cơ quan liên quan có biện pháp khắc phục. 

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy giám sát chỉ phát huy hiệu quả khi nội dung được lựa chọn đúng trọng tâm, gắn với những vấn đề người dân quan tâm. Nếu giám sát dàn trải, mang tính hình thức hoặc né tránh những vấn đề nhạy cảm, phức tạp thì khó tạo ra những chuyển biến thực chất.

Từ thực tiễn cơ sở cho thấy, nội dung giám sát cần xuất phát từ đời sống, bám sát những vấn đề xã hội và Nhân dân đang quan tâm. Đồng thời, phải kết hợp chặt chẽ giữa việc nắm bắt dư luận xã hội với hoạt động giám sát, phản biện, qua đó phản ánh trung thực tâm tư, nguyện vọng của người dân.

NÂNG CAO “HIỆU LỰC SAU GIÁM SÁT”

Giám sát sâu không chỉ dừng lại ở việc phát hiện vấn đề mà quan trọng hơn là đi đến cùng của vấn đề, phân tích rõ nguyên nhân, xác định trách nhiệm và đề xuất giải pháp khắc phục cụ thể. Song hành với giám sát là phản biện xã hội. 

Nếu giám sát giúp phát hiện những hạn chế trong quá trình thực thi chính sách thì phản biện góp phần hoàn thiện chính sách ngay từ khâu xây dựng. Phản biện không nhằm phủ định, mà nhằm giúp các chủ trương, chính sách khi ban hành sát thực tiễn hơn, khả thi hơn và nhận được sự đồng thuận cao của xã hội. 

Tuy nhiên, trên thực tế, sau mỗi cuộc giám sát thường có nhiều kiến nghị được đưa ra, nhưng nếu các kiến nghị đó không được tiếp thu đầy đủ hoặc việc thực hiện chỉ mang tính hình thức, thiếu chiều sâu thì hoạt động giám sát sẽ khó tạo ra thay đổi bền vững.

Chính vì vậy, “hiệu lực sau giám sát” đang trở thành thước đo quan trọng để đánh giá chất lượng hoạt động giám sát, phản biện xã hội. 

Hiệu lực này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như trách nhiệm của cơ quan được giám sát trong việc tiếp thu, khắc phục tồn tại; cơ chế theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kiến nghị; cũng như sự giám sát tiếp tục của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội.

Trong nhiệm kỳ qua, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Tháp Mười đã thực hiện 25 cuộc giám sát với nhiều nội dung thiết thực như cải cách thủ tục hành chính trong cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; việc thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; công tác bảo vệ môi trường; giải quyết các ý kiến, kiến nghị của cử tri; hay việc cấp thẻ bảo hiểm y tế cho các đối tượng bảo trợ xã hội.

Đồng chí Nguyễn Minh Vương, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Tháp Mười cho biết, qua quá trình triển khai thực hiện nhiệm vụ, MTTQ xã Tháp Mười đúc kết một số kinh nghiệm quan trọng trong công tác giám sát, phản biện xã hội. 

Trước hết, việc lựa chọn nội dung giám sát, phản biện phải bám sát tình hình thực tế của địa phương, tập trung vào những vấn đề xã hội và Nhân dân đang quan tâm.

Trên cơ sở đó, MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội xã chủ động báo cáo cấp ủy, thống nhất với chính quyền cùng cấp để xây dựng kế hoạch thực hiện phù hợp, khả thi. 

Những hoạt động giám sát này không chỉ góp phần phát hiện những hạn chế trong quá trình thực hiện chính sách mà còn thúc đẩy các cơ quan liên quan kịp thời điều chỉnh, khắc phục những bất cập phát sinh. 

“BẢN LỀ” ĐỂ CỦNG CỐ NIỀM TIN

Minh bạch thông tin giữ vai trò then chốt trong việc nâng cao hiệu quả giám sát. Khi nội dung giám sát, kết luận và kết quả thực hiện các kiến nghị được công khai, người dân có điều kiện theo dõi, đánh giá và tiếp tục phản hồi. 

Chính sự minh bạch này hình thành một quy trình giám sát khép kín: Giám sát - kiến nghị - thực hiện - công khai - tiếp tục giám sát. Quy trình ấy càng vận hành hiệu quả, niềm tin xã hội càng được củng cố và lan tỏa.

Bên cạnh đó, nhiều địa phương đã chủ động mở rộng các hình thức tiếp nhận ý kiến góp ý của Nhân dân như hộp thư góp ý, kênh phản ánh trực tuyến, mạng xã hội hoặc chuyên mục tiếp nhận phản hồi trên cổng thông tin điện tử của địa phương. 

Việc công khai kết quả tiếp thu và xử lý các ý kiến góp ý không chỉ nâng cao tính minh bạch mà còn khuyến khích người dân tích cực tham gia vào quá trình giám sát, phản biện. 

Niềm tin xã hội không được hình thành từ những khẩu hiệu chung chung mà từ những thay đổi cụ thể trong đời sống. Khi người dân thấy tiếng nói của mình được lắng nghe, những bất cập được điều chỉnh kịp thời, những sai phạm được xử lý nghiêm túc, niềm tin sẽ được củng cố một cách tự nhiên.

Để hoạt động giám sát, phản biện xã hội đạt hiệu quả thực chất, nhiều ý kiến cho rằng cần tiếp tục đổi mới cả nội dung và phương thức thực hiện. 

Thay vì dàn trải, cần lựa chọn những vấn đề sát thực tiễn, gắn trực tiếp với quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân để tập trung giám sát theo hướng “ít nhưng chất”.

Cùng với đó, các đoàn giám sát, hội nghị phản biện cần huy động sự tham gia rộng rãi của các tổ chức thành viên, hội đồng tư vấn, chuyên gia, nhà khoa học và những người giàu kinh nghiệm thực tiễn. Sự tham gia đa chiều không chỉ nâng cao chất lượng phân tích, đánh giá mà còn tăng tính thuyết phục của các kiến nghị. 

Việc công khai, minh bạch thông tin, mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn dữ liệu liên quan cũng là yếu tố quan trọng, giúp hoạt động giám sát, phản biện có cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc hơn.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Đồng Tháp đẩy mạnh ứng dụng nền tảng “Mặt trận số” để tiếp nhận phản ánh 24/7. 

Việc sử dụng các nhóm Zalo cộng đồng, trang Fanpage và phần mềm quản trị văn phòng điện tử liên thông từ tỉnh đến 102 xã, phường giúp theo dõi kết quả giải quyết kiến nghị sau giám sát nhanh chóng, minh bạch, hạn chế thất lạc hồ sơ. 

Đồng thời, việc kiên quyết theo đuổi trách nhiệm giải trình của chính quyền sau giám sát được xác định là “bản lề” quan trọng để củng cố niềm tin, tạo sự đồng thuận của Nhân dân.

Trong tiến trình phát triển, một xã hội bền vững đòi hỏi những thiết chế giám sát đủ mạnh và phản biện đủ sâu. 

Khi “hiệu lực sau giám sát” trở thành thước đo thực chất, hoạt động giám sát và phản biện sẽ không dừng lại ở hình thức, mà trở thành động lực thúc đẩy đổi mới quản trị, góp phần xây dựng bộ máy công quyền ngày càng minh bạch, gần dân và vì dân.

L. PHƯƠNG - H. NAM
(còn tiếp)