Lan tỏa văn hóa ứng xử trên môi trường số

Không gian mạng đã trở thành một phần không thể tách rời trong đời sống hiện đại, mở ra cơ hội kết nối vô hạn, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức lớn về mặt văn hóa. Sự phát triển vũ bão của các nền tảng trực tuyến đòi hỏi mỗi người dùng phải nâng cao nhận thức, trách nhiệm để cùng nhau xây dựng một cộng đồng số văn minh. Thực tế đó đặt ra yêu cầu cấp thiết về những chuẩn mực ứng xử rõ ràng nhằm định hướng hành vi của toàn xã hội khi tham gia vào môi trường này.

PHÍA SAU NHỮNG “CÚ CHẠM TAY” THIẾU CẨN TRỌNG

Thời gian qua, môi trường số chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ của thông tin và các phương thức tương tác trực tuyến. Bên cạnh những giá trị tích cực mang lại, không gian mạng cũng bộc lộ không ít mảng tối đáng ngại khi hiện tượng phát tán tin giả, tin sai sự thật có chiều hướng gia tăng. 

Sự xuất hiện của các ngôn từ thô tục, hành vi công kích cá nhân hay thói quen chia sẻ thông tin thiếu kiểm chứng đã tạo nên những tác động tiêu cực đến tâm lý xã hội và làm nhiễu loạn môi trường thông tin lành mạnh.

Tại tỉnh Đồng Tháp, xu hướng chuyển đổi số đang diễn ra sâu rộng, kéo theo số lượng người dân tiếp cận với internet và mạng xã hội (MXH) ngày càng tăng. 

Tuy nhiên, nhận thức và kỹ năng của một bộ phận người dùng số tại địa phương vẫn còn những hạn chế nhất định. Một số cá nhân chưa thực sự cẩn trọng khi tiếp nhận và lan truyền các luồng thông tin chưa chính thống, dễ bị cuốn theo các trào lưu MXH thiếu chuẩn mực.

Nói về văn hóa ứng xử trên MXH hiện nay, chị Nguyễn Thị Tuyết (phường Đạo Thạnh), chia sẻ, chị thường xuyên sử dụng MXH để cập nhật thông tin, kết nối bạn bè và không ít lần bắt gặp những bài viết có nội dung “giật gân” xuất hiện dày đặc trên bảng tin. 

Có những thông tin chỉ trong thời gian ngắn đã nhận được hàng trăm lượt chia sẻ, kéo theo nhiều ý kiến bình luận trái chiều. 

“Khi đọc những thông tin trên MXH, có khi tôi định bấm like và chia sẻ, nhưng chợt nghĩ nếu thông tin chưa được kiểm chứng mà mình lan truyền tiếp thì có thể gây hiểu nhầm, ảnh hưởng đến người khác. Vì vậy, tôi quyết định dừng lại để tìm hiểu kỹ hơn”, chị Tuyết nói.

Trong dòng chảy thông tin nhanh của MXH, không phải ai cũng đủ bình tĩnh để “dừng lại một nhịp” trước khi nhấn nút chia sẻ như chị Tuyết. Nhiều người, vì thói quen hoặc cảm xúc nhất thời, đã vô tình tiếp tay lan truyền những thông tin sai lệch, chưa được kiểm chứng. 

Từ đó, những “cú nhấp chuột”, “chạm tay” tưởng chừng đơn giản lại có thể tạo hiệu ứng lan truyền lớn, gây tổn hại đến uy tín cá nhân, tổ chức và làm nhiễu loạn môi trường thông tin.

Mới đây, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Đồng Tháp làm việc với đối tượng N.V.T. (sinh năm 1983, ngụ xã Mỹ An Hưng, tỉnh Đồng Tháp) để làm rõ những video được N.V.T. chia sẻ trên tài khoản Tiktok cá nhân có nội dung chưa được kiểm chứng, sai sự thật liên quan đến hoạt động của lực lượng Công an, gây dư luận trái chiều, ảnh hưởng đến an toàn thông tin trên không gian mạng.

Tại buổi làm việc, N.V.T. thừa nhận vào ngày 4-3-2026 đã đăng tải video với nhiều ngôn từ thô tục, phản cảm, xúc phạm đến danh dự, uy tín của lực lượng Cảnh sát giao thông. 

Ngoài ra, trước đó, N.V.T. còn nhiều lần đăng tải các video mang tính quy chụp, xuyên tạc, xúc phạm uy tín của lực lượng Công an, cơ quan, tổ chức và cá nhân nhằm mục đích câu like, câu view và tăng lượng tương tác trên tài khoản cá nhân.

Trước đó, vào tháng 3-2026, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Đồng Tháp phối hợp với Công an xã An Hữu tiến hành làm việc, xử lý một trường hợp sử dụng MXH đăng tải nội dung xúc phạm danh dự, uy tín của lực lượng Cảnh sát giao thông (CSGT).

Qua công tác nghiệp vụ, Phòng An ninh mạng phát hiện ông T. đã sử dụng tài khoản Facebook cá nhân mang tên “T. L.” để bình luận có tính chất tiêu cực, xúc phạm nghiêm trọng lực lượng CSGT. 

Truy vết nhanh, cơ quan chức năng đã mời ông L. V. T. (ngụ tại xã An Hữu, tỉnh Đồng Tháp) đến trụ sở Công an để làm rõ về các hoạt động trên không gian mạng.

Cụ thể, dưới một bài viết trên trang MXH đưa tin về sự hy sinh của một chiến sĩ CSGT tại tỉnh Thái Nguyên trong khi đang làm nhiệm vụ, ông T. đã có bình luận thể hiện thái độ vui mừng trước sự mất mát đó.

Tại cơ quan Công an, ông L. V. T. đã thừa nhận toàn bộ hành vi vi phạm của mình. Giải trình về động cơ, ông T. khai nhận do trong quá trình sử dụng MXH thường xuyên tiếp cận với các nguồn tin tiêu cực, chưa qua kiểm chứng về lực lượng CSGT. 

Những thông tin độc hại này đã tác động xấu đến tư tưởng, khiến ông nảy sinh suy nghĩ lệch lạc, mất thiện cảm và dẫn đến hành vi đăng tải các nội dung phản cảm, gây ảnh hưởng xấu đến uy tín của lực lượng Công an nhân dân nói chung và lực lượng CSGT nói riêng. 

Thực trạng này đòi hỏi công tác tuyên truyền và định hướng giáo dục về văn hóa ứng xử trên không gian mạng cần được chú trọng mạnh mẽ hơn nữa nhằm xây dựng không gian mạng văn minh, an toàn, nhân văn.

ĐỊNH HÌNH CHUẨN MỰC ỨNG XỬ CHO CÔNG DÂN SỐ 

Nhằm định hướng hành vi chuẩn mực khi tham gia không gian mạng, ngày 5-3-2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH,TT&DL) đã ban hành Quyết định số 423/QĐ-BVHTTDL của Bộ VH,TT&DL về Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số. 

Đây được xem là “kim chỉ nam” giúp tổ chức, cá nhân điều chỉnh hành vi, nâng cao ý thức trách nhiệm, góp phần xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh, văn minh.

Bộ Quy tắc áp dụng cho 5 nhóm đối tượng gồm: Cá nhân; tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ MXH, nền tảng số trong và ngoài nước; Nhà cung cấp dịch vụ Internet; cơ quan báo chí, công ty truyền thông, người kinh doanh dịch vụ quảng cáo, công ty tổ chức nghệ thuật biểu diễn; cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp khác.

Trong đó, quy tắc ứng xử chung là tất cả các nhóm đối tượng phải tuân thủ các quy định của pháp luật Việt Nam, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của mọi tổ chức, cá nhân; ứng xử văn minh, lịch sự, giữ gìn bản sắc văn hóa, giá trị đạo đức và truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam; tôn trọng và thúc đẩy các giá trị văn hóa trên môi trường số, phù hợp với chuẩn mực văn hóa, đạo đức xã hội, truyền thống văn hóa dân tộc Việt Nam; tôn trọng sự đa dạng văn hóa, khác biệt vùng miền, dân tộc, tôn giáo; chịu trách nhiệm về hành vi ứng xử trên mạng; phối hợp với cơ quan chức năng để xử lý hành vi, nội dung thông tin vi phạm pháp luật, ứng xử thiếu văn hóa, phản cảm.

Mục đích của Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số nhằm định hướng hành vi của tổ chức, cá nhân khi tham gia hoạt động trên môi trường số theo chuẩn mực văn hóa, đạo đức và pháp luật Việt Nam; thúc đẩy xây dựng môi trường số lành mạnh, an toàn và tôn trọng văn hóa Việt Nam; khuyến khích lan tỏa các giá trị tích cực, sáng tạo, mang bản sắc văn hóa dân tộc; nâng cao trách nhiệm của tổ chức, cá nhân; thúc đẩy sự minh bạch trong hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp; phối hợp với cơ quan quản lý trong công tác định hướng, giám sát và xử lý vi phạm trên môi trường số; khuyến khích phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc Việt Nam, đồng thời tiếp thu có chọn lọc các giá trị văn hóa tiến bộ của nhân loại trên môi trường số.

Hiện thực hóa Quyết định số 423/QĐ-BVHTTDL, ngày 31-3-2026, Sở VH,TT&DL tỉnh Đồng Tháp đã ban hành Công văn số 1282/SVHTTDL-TTBCXB về việc tuyên truyền, phổ biến Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số. 

Theo đó, Sở đề nghị Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, các sở, ban, ngành, cơ quan báo chí, trường học và địa phương chủ động phổ biến, quán triệt nội dung Bộ Quy tắc đến toàn thể cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, học sinh, sinh viên cùng Nhân dân trên địa bàn. 

Đồng thời, các cơ quan, đơn vị cần linh hoạt lồng ghép bộ quy chuẩn này vào các hoạt động giáo dục đạo đức, kỹ năng số; tích cực phối hợp với lực lượng chức năng phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi đi ngược lại chuẩn mực văn hóa, đạo đức và pháp luật.

Đây được xem là hành động kịp thời và đồng bộ nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân, cùng nhau chung tay xây dựng một môi trường số an toàn, lành mạnh, văn minh.

HOÀI THU