Người làm báo trước lịch sử: Trách nhiệm và lựa chọn

Có những sự kiện đi qua theo thời gian nhưng không thể rời khỏi ký ức dân tộc. Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước - 30-4-1975 - là sự kiện như thế. Mỗi lần nhắc lại, không chỉ là để nhớ, mà còn là cách chúng ta lựa chọn nhìn về lịch sử - bằng sự trân trọng, bằng trách nhiệm và bằng cả những suy ngẫm cho hôm nay và mai sau.

Với người làm báo chúng ta, mỗi lần viết về 30-4 không chỉ là nhắc lại một mốc lịch sử, mà còn là đối diện với chính trách nhiệm nghề nghiệp của mình trước ký ức dân tộc. 

Lịch sử không phải là những dòng tư liệu nằm yên trên trang giấy. Lịch sử là những câu chuyện cần được kể lại - nhưng quan trọng hơn, là phải được kể sao cho chạm tới người đọc của hôm nay.

Đứng trước những đề tài về quá khứ hào hùng, người làm báo chúng ta luôn đối diện với một lựa chọn. Viết để hoàn thành nhiệm vụ thì không khó, nhưng viết để lịch sử sống lại trong lòng người đọc hôm nay - đó mới là thử thách. 

Viết để nhắc lại những điều đã biết thì dễ, nhưng viết để khơi mở những suy nghĩ mới lại đòi hỏi bản lĩnh và sự dấn thân. Có khi, chỉ cần một chi tiết rất nhỏ - một ánh mắt của nhân chứng, một địa danh quen thuộc, một ký ức tưởng chừng đã xa - nếu được kể bằng sự thấu cảm, cũng có thể làm sống lại cả một giai đoạn lịch sử. Ngược lại, nếu chỉ dừng lại ở liệt kê sự kiện, dù đầy đủ đến đâu, lịch sử vẫn trở nên xa cách.

Trong bối cảnh Đồng Tháp bước vào một giai đoạn phát triển mới, không gian địa lý được mở rộng, chiều sâu lịch sử theo đó cũng được bồi đắp thêm bởi nhiều lớp ký ức, nhiều vùng đất, nhiều con người. 

Điều đó đặt ra yêu cầu cao hơn đối với báo chí: Không chỉ phản ánh, mà còn phải kết nối - kết nối những câu chuyện riêng thành một dòng chảy chung; kết nối quá khứ với hiện tại và quan trọng hơn, kết nối ký ức với khát vọng phát triển.

Tôi nhớ mãi lời dặn sâu sắc của Bác Tám Hồng Nhân, tên gọi bình dị của đồng chí Võ Hồng Nhân, nguyên Phó Trưởng ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương (nay là Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương), nguyên Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp, trong dịp thăm đầu năm sau khi Đồng Tháp hợp nhất. Bác dặn: “Nay hợp nhất, báo chí các cháu phải kết nối không gian lịch sử đó trong hiện tại”. 

Một lời dặn giản dị nhưng gợi mở một trách nhiệm rất lớn. Bởi thực tế trong lịch sử, Đồng Tháp và Tiền Giang đã từng gắn bó mật thiết - cùng nằm trong vùng Đồng Tháp Mười, cùng là căn cứ địa Khu 8, cùng chia sẻ những tuyến hành lang chiến lược và cùng chung dòng chảy trên sông Tiền hiền hòa.

Người làm báo chúng ta hôm nay không chỉ cần “viết đúng”, mà quan trọng hơn là “viết trúng” - trúng điều xã hội cần, trúng điều công chúng quan tâm, và trúng những giá trị có thể lan tỏa lâu dài. 

Lịch sử, nếu chỉ dừng lại ở việc được nhắc lại, sẽ dần trở thành ký ức. Nhưng nếu được kể lại bằng hơi thở của thời đại, lịch sử sẽ tiếp tục sống - sống trong nhận thức của người trẻ, trong niềm tự hào của cộng đồng và trong động lực phát triển của mỗi địa phương. 

Đó cũng là câu chuyện mà chúng tôi đã nỗ lực kể qua loạt phim tài liệu “Chung dòng Tiền giang” ngay trong những ngày đầu chuẩn bị hợp nhất hai tỉnh.

Thách thức lớn nhất của báo chí hôm nay là làm sao để những câu chuyện của ngày hôm qua không trở nên xa vời, mà trở thành một phần tự nhiên trong đời sống hiện đại. 

Làm sao để người trẻ khi đọc về lịch sử không chỉ “biết”, mà còn “cảm”, để từ đó sống trách nhiệm hơn, nỗ lực hơn cho xứng đáng với sự hy sinh của các thế hệ cha anh.

Và trong hành trình ấy, Báo và phát thanh, truyền hình Đồng Tháp không chỉ là người kể chuyện, mà còn là người góp phần viết tiếp dòng chảy lịch sử của vùng đất này. 

Khi những câu chuyện ấy được kể bằng trách nhiệm, thì lịch sử sẽ không bao giờ là quá khứ - mà luôn là một phần sống động của hôm nay.

NGỌC HẠNH