Nhiều ý tưởng, giải pháp sáng tạo vươn ra “biển lớn”

Cuộc thi Sáng tạo Thanh thiếu niên, nhi đồng (gọi tắt là Cuộc thi) do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Đồng Tháp (Liên hiệp Hội) chủ trì, phối hợp các sở, ngành liên quan tổ chức hằng năm thực sự trở thành sân chơi bổ ích, giúp các em trau dồi, rèn luyện tư duy sáng tạo, nghiên cứu và tạo ra nhiều mô hình, sản phẩm tiêu biểu.

Những sản phẩm ấy không chỉ được trao giải trong tỉnh, trong nước, mà còn được vinh danh ở nước ngoài.

TỪ “AO LÀNG” VƯƠN RA “BIỂN LỚN”

Trước khi sáp nhập, tỉnh Tiền Giang và tỉnh Đồng Tháp (cũ) đều tổ chức Cuộc thi theo mô hình 2 cấp (cấp tỉnh và cấp huyện). 

Theo đó, sau khi tổng kết và trao giải thưởng cấp huyện, Ban Tổ chức (BTC) xét chọn các mô hình, sản phẩm đoạt giải cao (Nhất, Nhì, Ba) tham dự Cuộc thi cấp tỉnh. Các mô hình, sản phẩm tiêu biểu được trao giải ở cấp tỉnh tiếp tục được xét chọn tham dự Cuộc thi toàn quốc.

Giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh Tiền Giang và Đồng Tháp thu hút tổng cộng 4.821 mô hình, sản phẩm dự thi; trong đó, có 386 mô hình, sản phẩm đoạt giải cấp tỉnh và 8 sản phẩm đoạt giải toàn quốc (1 giải Nhất, 3 giải Ba và 4 giải Khuyến khích). 

Đặc biệt, 1 mô hình “Máy cắt vỏ hạt sen tươi” giành Huy chương Bạc tại Triển lãm quốc tế dành cho các nhà sáng tạo trẻ thế giới (IEYI) được tổ chức tại Nhật Bản năm 2025 - dấu mốc đáng tự hào trong hành trình đưa sáng tạo của học sinh Đồng Tháp vươn ra đấu trường quốc tế.

Điểm chung của các tác giả có mô hình, sản phẩm đoạt giải là biết hiện thực hóa ý tưởng sáng tạo từ thực tiễn cuộc sống, sinh hoạt và học tập hằng ngày. 

Chính những ý tưởng độc đáo, gắn liền với quá trình mày mò, nghiên cứu bền bỉ của các em kết tinh thành những sản phẩm hữu ích, nổi bật về tính mới, tính sáng tạo và khả năng ứng dụng thực tế.

Điển hình như bức tranh làm từ bẹ chuối, được đặt tên “Hồn quê”, ý tưởng sáng tạo độc đáo của tác giả Nguyễn Tuấn Khang (Trường Trung học phổ thông Nguyễn Văn Côn, Gò Công Đông) xuất sắc đoạt giải Ba Cuộc thi cấp tỉnh và giải Ba Cuộc thi toàn quốc năm 2022. 

Theo Tuấn Khang, để tạo ra tác phẩm, em sử dụng các chất liệu có sẵn, dễ tìm như bẹ chuối, ván ép, keo sữa và bông lúa; trong đó, bẹ chuối là chất liệu chính. 

Với bố cục hài hòa, các chi tiết được thực hiện công phu, tinh xảo, bức tranh tái hiện hình ảnh làng quê Việt Nam với những nét đặc trưng của miền sông nước Nam bộ, đặc biệt là vùng Đồng bằng sông Cửu Long qua hình ảnh mái nhà tranh, dòng sông quê, con đò, vườn cây, ao cá, ruộng lúa... mang đậm dấu ấn của một miền quê yên bình, thơ mộng. Không chỉ giàu giá trị nghệ thuật, chất liệu tạo nên bức tranh còn gần gũi với đời sống và thân thiện với môi trường.

Giải pháp “Máy cắt vỏ hạt sen tươi” là ý tưởng sáng tạo xuất sắc của nhóm tác giả Lưu Phúc Nguyên (Trường Trung học phổ thông Lai Vung 2) và Hà Nguyễn Ánh Linh (Trường Trung học phổ thông Chuyên Nguyễn Đình Chiểu). 

Ý tưởng này ra đời từ thực tiễn sản xuất, giúp việc bóc tách vỏ hạt sen tươi trở nên thuận lợi, nhanh chóng hơn so với biện pháp thủ công, đáp ứng nhu cầu của ngành sản xuất và chế biến từ hạt sen quy mô lớn. 

Máy có cấu tạo đơn giản, giá thành thấp, năng suất đạt khoảng 10 kg hạt sen tươi mỗi giờ - gấp 5 lần so với thao tác bằng tay. Sản phẩm đoạt giải Nhì cấp tỉnh, giải Nhất Cuộc thi toàn quốc năm 2024 và tiếp tục giành Huy chương Bạc tại Triển lãm quốc tế dành cho các nhà sáng tạo trẻ thế giới (IEYI 2025) tổ chức tại Nhật Bản - minh chứng rõ nét cho sức sáng tạo của học sinh Đồng Tháp trên đấu trường quốc tế.

Hành trình từ những ý tưởng nảy sinh trong cuộc sống thường ngày đến những tấm Huy chương quốc tế chính là minh chứng sinh động cho tinh thần dám nghĩ, dám làm của thế hệ trẻ Đồng Tháp. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Cuộc thi ngày càng khẳng định vai trò là “bệ phóng” cho tài năng sáng tạo trẻ vươn ra “biển lớn”.

CƠ HỘI THAM GIA “SÂN CHƠI LỚN”

Theo BTC Cuộc thi cấp tỉnh, sau khi tiếp nhận các mô hình, sản phẩm từ 25 Cụm xã, phường gửi về, BTC sẽ thành lập Hội đồng Giám khảo để chấm giải và tổ chức xét, trao giải thưởng cấp tỉnh với tổng số 96 giải, bao gồm: 1 giải Đặc biệt (10 triệu đồng/giải), 5 giải Nhất (8 triệu đồng/giải), 15 giải Nhì (5 triệu đồng/giải), 30 giải Ba (4 triệu đồng/giải), 45 giải Khuyến khích (2 triệu đồng/giải). 

Tác giả đoạt giải Đặc biệt và giải Nhất cấp tỉnh, ngoài tiền thưởng và Giấy chứng nhận, còn được BTC đề nghị Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tặng Huy hiệu Tuổi trẻ Sáng tạo; đồng thời, đề nghị Chủ tịch UBND tỉnh tặng Bằng khen.

Về tiêu chí chấm điểm, điểm tối đa của mỗi mô hình, sản phẩm dự thi được quy ước theo thang 100 điểm. Trong đó, tính mới và tính sáng tạo chiếm tối đa 50 điểm, trình độ kỹ thuật tối đa 10 điểm, tính thẩm mỹ tối đa 10 điểm. 

Riêng về nguyên vật liệu, các sản phẩm sử dụng nguyên vật liệu tái chế, thân thiện với môi trường có thể đạt tối đa 10 điểm (trong khi vật liệu có sẵn hoặc vật liệu mới chỉ đạt tối đa 5 điểm). 

Khả năng ứng dụng thực tiễn của mô hình, sản phẩm được tính tối đa 20 điểm. Các mô hình, sản phẩm được chọn vào vòng Chung khảo phải đạt tối thiểu 60 điểm trở lên.

Để tham dự Cuộc thi toàn quốc, ngoài việc đoạt giải cao ở cấp tỉnh (Nhất, Nhì, Ba), mô hình, sản phẩm còn phải đảm bảo các tiêu chí theo quy định của Thể lệ Cuộc thi toàn quốc, cụ thể như: Bắt buộc phải có bản thuyết minh và hình ảnh kèm theo, nêu rõ ý tưởng sáng tạo, phương pháp, vật liệu chế tạo, cách sử dụng vận hành, tính mới, tính sáng tạo và khả năng ứng dụng. 

Thuyết minh và hình ảnh phải được gửi kèm file mềm và mã QR trên đơn đăng ký. Đối với các mô hình, sản phẩm có kích thước lớn hơn 0,5 m x 0,5 m x 0,5 m hoặc nặng hơn 10 kg, thí sinh cần gửi kèm video clip thể hiện rõ quá trình lắp ráp và vận hành.

Cơ cấu giải thưởng Cuộc thi toàn quốc gồm: 1 giải Đặc biệt (20 triệu đồng/giải), 5 giải Nhất (15 triệu đồng/giải), 10 giải Nhì (10 triệu đồng/giải), 30 giải Ba (8 triệu đồng/giải), 60 giải Khuyến khích (5 triệu đồng/giải). 

Tác giả đoạt giải Nhất, Nhì, Ba được tặng tiền thưởng, Bằng khen kèm Huy chương Vàng, Bạc, Đồng tương ứng; đồng thời, được BTC đề nghị Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh xét tặng Huy hiệu Tuổi trẻ Sáng tạo và Bằng khen. Các giải pháp đoạt giải cao còn được xét chọn tham dự Triển lãm quốc tế dành cho các nhà sáng tạo trẻ thế giới (IEYI).

Cuộc thi không chỉ là dịp để các em học sinh thể hiện năng lực, mà còn là cơ hội thiết thực để những ý tưởng sáng tạo được chắp cánh, đi từ “ao làng” ra “biển lớn” - góp phần bồi đắp lực lượng kế thừa sáng tạo, khoa học và kỹ thuật cho tỉnh Đồng Tháp trong tương lai.

VĂN XĨ - TUẤN LÂM