Những chuyến tàu Nam tiến và khát vọng bắc nam không chia cắt
Theo dõi Báo Đồng Tháp trên
Cách mạng Tháng Tám thành công, hồi còi tàu vang rền đánh dấu sự hồi sinh ngành đường sắt chưa kịp dứt đã nhanh chóng bị tiếng súng lấn át. Kháng chiến toàn quốc ngày 19-12-1946 bùng nổ và với chủ trương “tiêu thổ kháng chiến”, nhiều cây cầu, nhà ga lần lượt được phá hủy, tháo dỡ hoặc di dời.

Dẫu vậy, ký ức về những chuyến tàu Nam tiến 80 năm trước, khát vọng độc lập, ý chí không gì có thể chia cắt một Việt Nam thống nhất, bắc nam liền một dải vẫn vẹn nguyên, tươi mới...
Những kỳ tích ấn tượng
Trong căn nhà nhỏ ấm cúng ở xóm Hạ Hồi (Hà Nội), bên ấm trà mạn, ông Khuất Minh Trí, nguyên Chủ tịch Công đoàn Đường sắt Việt Nam, vẫn nhớ nằm lòng những kỷ niệm một thuở, một thời.
Kỷ niệm đầu tiên của ông với ngành đường sắt là năm 1968, từ Hà Nội, ông khoác ba-lô lên tàu hỏa đến ga Kép, rồi đi bộ hơn 50 km về nhập Trường đại học Giao thông vận tải, khi đó sơ tán trong rừng dẻ tại thị trấn Mai Sưu (huyện Lục Nam, tỉnh Hà Bắc trước đây).
Năm 1974, sau khi ra trường, ông được phân công về công tác tại Nhà máy Xe lửa Gia Lâm. Quãng thời gian 40 năm gắn bó với ngành đường sắt, với đặc thù công việc và sự ham thích tìm hiểu, ông Trí đã dày công nghiên cứu, sưu tầm, lưu trữ nhiều tư liệu giá trị, nắm rõ những sự kiện quan trọng của ngành.
Sau Cách mạng Tháng Tám, khi nhiều cầu - đường sắt bị bom đạn tàn phá, ngành hỏa xa đã áp dụng phương pháp “tăng bo - chuyển tải” bằng đường bộ, làm cầu tạm... Chỉ trong khoảng 1 tháng, tuyến đường sắt từ bắc vào nam đã thông, dù còn bốn đoạn phải chuyển tải.
“Ngày 25-6-1946, báo Cứu Quốc số 27 đưa tin, ngành hỏa xa hoàn thành cầu Yên Xuân dài 420 m chỉ sau bốn tháng sửa chữa, lập nên kỳ tích phi thường. Ngay sau khi hoàn thành cầu, ngành đã tổ chức chạy tàu suốt từ Hà Nội đến Tuy Hòa dài gần 1.200 km, mất... 69 giờ 30 phút”, ông Trí cho hay.
Lịch sử ngành đường sắt ghi rõ, sau chuyến thăm nước Pháp 5 tháng để đàm phán ngoại giao, nỗ lực tránh cho Việt Nam phải đối mặt với chiến tranh, Chủ tịch Hồ Chí Minh về nước qua Cảng Hải Phòng.
Ngày 21-10-1946, cán bộ, công nhân viên hỏa xa đã phục vụ chuyến tàu riêng đưa Bác Hồ về Thủ đô tuyệt đối an toàn, đúng kế hoạch. Ngày 21-10 từ đó trở thành Ngày truyền thống ngành Đường sắt Việt Nam.
Sau đó, Bác viết thư gửi Giám đốc Sở Hỏa xa Việt Nam, cảm ơn các anh em công nhân hỏa xa (bức thư hiện được lưu giữ, trưng bày tại Nhà truyền thống Đường sắt Việt Nam). Trong thư, Người căn dặn: “Công việc hỏa xa là một công việc quan trọng trong sự kiến thiết nước nhà. Tôi mong anh em Sở Hỏa xa lúc nào cũng đoàn kết cố gắng để làm tròn nhiệm vụ”.
Cả nước ra trận
Ngày 23-9-1945, thực dân Pháp gây hấn, nổ súng đánh chiếm Sài Gòn. Theo lệnh Chính phủ, những đoàn tàu hối hả đón - đưa các đoàn quân Nam tiến chiến đấu với quân xâm lược Pháp, đồng thời vận chuyển gạo cứu đói từ miền Nam ra.
Nam tiến là hình ảnh cả nước ra trận và các nhà ga, đoàn tàu tuyến Hà Nội - Nha Trang là biểu hiện sinh động, hào hùng của hình ảnh đó. Các đoàn tàu dừng tại ga đều được bổ sung quân số và tiếp nhận lương thực của Nhân dân địa phương.
Để bảo đảm vận chuyển phục vụ kháng chiến, cán bộ, công nhân hỏa xa cùng một số công nhân xưởng Ba Son đã chế tạo thành công ô-tô ray chạy bằng than, chở được 40 người và 4-5 tấn hàng, hỗ trợ đắc lực cho đầu máy hơi nước và có lúc thay thế cả đầu máy tàu hỏa đảm nhiệm vận chuyển tại một số cung đoạn.
Cuối năm 1948, đầu năm 1949, để mở rộng đường vận tải, tiếp tế cho Trị Thiên, hàng ngàn quân, dân đã đào một số lượng lớn đường ray, tà vẹt họ tự tay chôn giấu trước đó, hoàn thành việc sửa chữa tuyến đường hỏa xa (Đường goòng Tĩnh Bình) dài gần 100 km sau hai tháng chỉ bằng sức người và dụng cụ thô sơ.
Sau khi tuyến đường hoàn thành, cơ xưởng C.L đã chế tạo đoàn xe goòng, thay cho hàng nghìn dân quân vận tải, mỗi đoàn xe chuyên chở 30 - 40 tấn hàng chi viện cho miền nam…
Trong bộ sách nghiên cứu “Đường sắt Pháp hải ngoại”, học giả Frédéric Hulot đã miêu tả, người Pháp không giấu nổi kinh ngạc trước phương thức vận chuyển của đường sắt Việt Minh tại Liên khu V. Đây là đoạn đường sắt dài nhất mà ta sử dụng được trong kháng chiến (hơn 300 km), xuyên qua bốn tỉnh Nam - Ngãi -Bình - Phú (Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định và Phú Yên cũ) ở những quy mô khác nhau.
Các toa xe được lợp cỏ tranh, hợp thành đoàn tàu ngắn do trâu hoặc người kéo, đưa vật tư, khí tài từ bắc vào nam và chuyên chở gạo theo hướng ngược lại. Về sau, các toa chở hàng được kéo bằng đầu máy hơi nước Việt Minh cất giấu trong rừng.
Tàu chiến hải quân Pháp khi đi tuần dọc bờ biển phát hiện những ánh lửa đỏ chập chờn chạy lúc ngược lúc xuôi, sau này mới biết đó là khi người lái tàu mở lò đưa củi vào. Riêng năm 1951, đường sắt Liên khu V đã chạy 1.357 chuyến tàu, 1.237 chuyến ô-tô ray, hơn 1.200 chuyến goòng, chuyên chở hơn 310.000 hành khách, 14 triệu tấn/km hành lý và hàng hóa…
Theo lời ông Trí, trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, các thế hệ cán bộ, công nhân đường sắt đã sáng tạo nên những giải pháp vận tải độc đáo như “Đường goòng Tĩnh Bình”, làm “cầu ma”, “ghi 90 độ” để vượt qua sự phong tỏa, đánh phá của địch, giữ vững mạch máu giao thông, bảo đảm những chuyến tàu chi viện cho chiến trường miền Nam.
“Cầu ma” là cầu phía nam Chương Hòa, làm bằng đường ray nhưng chỉ ban đêm mới đưa ra lắp vào mố cầu cho tàu chạy, sáng lại tháo dỡ cất đi... Đó là những sáng tạo vô bờ, thể hiện tinh thần Nam tiến quật khởi của người hỏa xa.
Sau năm 1975, đất nước thống nhất, Hội đồng Chính phủ ra quyết định khẩn trương khôi phục tuyến đường sắt Thống Nhất. Lúc 10 giờ 55 phút ngày 4-12-1976, những người thợ hỏa xa đã nối mối ray cuối cùng ở K446+885 khu gian Minh Cầm - Chu Lễ.
Ngày 31-12-1976, hai đoàn tàu Thống Nhất đồng thời chuyển bánh từ ga Hà Nội và ga Sài Gòn, nối liền hai miền Nam - Bắc, là một trong những biểu tượng của độc lập, thống nhất, hòa bình và khát vọng dựng xây đất nước.
Ngày 11-8-2026, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam chính thức chuyển đổi thành Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam, đánh dấu bước chuyển quan trọng về vị thế, vai trò và sứ mệnh, từng bước trở thành doanh nghiệp nhà nước nòng cốt, giữ vai trò trung tâm, dẫn dắt hệ sinh thái đường sắt quốc gia, tiếp nhận chuyển giao, tiến tới làm chủ công nghệ, đào tạo đội ngũ nhân lực đủ năng lực quản lý, vận hành, bảo trì các tuyến đường sắt hiện đại.
Theo nhandan.vn
https://nhandan.vn/nhung-chuyen-tau-nam-tien-va-khat-vong-bac-nam-khong-chia-cat-post1004116.html


