Những học sinh không vào đại học tìm con đường phát triển riêng

Mỗi năm có ngót nghét một triệu học sinh tốt nghiệp THPT, nhưng hầu hết vẫn hướng về đại học. Mỗi mùa tuyển sinh, dư luận đều bàn nhiều về điểm chuẩn, trường nào “hot”, nhóm ngành nào hút thí sinh vào đại học, nhưng ít khi đặt ra câu hỏi: hàng trăm ngàn học sinh không vào đại học sẽ đi đâu? Nếu không chuẩn bị từ sớm những lộ trình học tập và phát triển nghề nghiệp phù hợp, câu hỏi này sẽ không có lời giải.

Hướng nghiệp và phân luồng từ xa

Năm 2025, tổng chỉ tiêu tuyển sinh đại học, cao đẳng khoảng 759.000 nhưng số nhập học thực tế chỉ khoảng 681.000. Nghĩa là còn một số lượng rất lớn thanh niên chọn con đường khác hoặc rời khỏi hệ thống đào tạo.

Nếu đến lúc tốt nghiệp THPT mới lo các em học nghề, đi làm, hay học tiếp thì hướng nghiệp và phân luồng đã đi sau thực tế. Điều chính sách nên làm là định hướng tư duy từ “phân luồng để giảm áp lực vào THPT hay đại học” sang “phân luồng để phát triển nguồn nhân lực”.

Ngay từ sau THCS và trong suốt bậc THPT, học sinh phải được tiếp cận thông tin đầy đủ về các lộ trình học tập, nhu cầu nhân lực, triển vọng nghề nghiệp, thu nhập, cơ hội học lên và khả năng dịch chuyển việc làm.

Khi hiểu rõ năng lực của mình và thị trường lao động, các em sẽ chủ động lựa chọn thay vì chỉ đi theo tâm lý đám đông và hàng trăm ngàn em sẽ không đợi đến sau THPT mới tìm đường đi cho mình.

Cần đặc biệt quan tâm nhóm học sinh không có điều kiện học THPT, đại học hoặc gia đình khó khăn. Các em cần sự quan tâm hơn về học bổng, tín dụng học tập, hỗ trợ học phí, ký túc xá và chương trình đào tạo gắn với việc làm. Nếu được hỗ trợ đúng lúc, nhiều em hoàn toàn có thể trở thành kỹ thuật viên giỏi, có thu nhập tốt và vẫn tiếp tục học lên sau này.

Không bỏ lại ai ở đằng sau, bị hẹp đường phát triển chỉ vì điều kiện kinh tế của gia đình. Về phía các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, không thể tiếp tục tuyển sinh theo cách chờ “nhặt” những thí sinh không trúng tuyển đại học.

Muốn người học lựa chọn mình ngay từ sớm, các trường phải chứng minh được chất lượng đào tạo, gắn chặt với doanh nghiệp, công khai tỷ lệ việc làm, mức thu nhập của người tốt nghiệp và tổ chức chương trình linh hoạt để người học có thể vừa làm vừa học, tích lũy tín chỉ và học suốt đời.

Chúng ta vẫn khát người học nghề

Thực tế thế giới cho thấy càng công nghiệp hóa, càng số hóa thì nhân lực kỹ năng bậc trung (trung học nghề và cao đẳng) càng quan trọng. Ngay tại Mỹ, riêng ngành sản xuất có thể thiếu 2,1 triệu lao động vào năm 2030, gây thiệt hại tới 1.000 tỷ USD.

Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) còn dự báo, Mỹ nên thêm lao động trong các nghề điện, kỹ thuật cơ điện lạnh, vận hành thiết bị nặng, hàn, xây dựng và phải mở rộng học nghề khoảng 50% vào năm 2030.

Việt Nam đang nói nhiều về chuyển đổi số, sản xuất thông minh, bán dẫn, AI, đường sắt tốc độ cao hay năng lượng xanh. Nhưng tất cả những lĩnh vực ấy đều cần đội ngũ kỹ thuật viên đông đảo để biến thiết kế thành sản phẩm và biến công nghệ thành năng suất. Không thể xây dựng một nền kinh tế hiện đại nếu thiếu nhân lực kỹ năng bậc trung.

Với học sinh, điều quan trọng nhất trong mùa tuyển sinh không phải là tìm mọi cách để có một tấm bằng đại học. Hãy bắt đầu bằng câu hỏi: 10 năm nữa mình muốn làm công việc gì? Nếu nghề đó cần nền tảng học thuật sâu, đại học là lựa chọn phù hợp.

Nếu muốn sớm có kỹ năng để tham gia thị trường lao động, giáo dục nghề nghiệp hoặc chương trình đào tạo ngắn hạn có thể là con đường hiệu quả hơn. Cũng có em đi làm ngay tại doanh nghiệp, nhưng đừng dừng lại ở lao động giản đơn và công việc đầu tiên chỉ là nơi tạo thu nhập, tích lũy kinh nghiệm và tiếp tục học để nâng cao trình độ.

Đổi mới giáo dục thành công của một địa phương hay rộng ra trên cả nước không được đo bằng tỷ lệ bao nhiêu học sinh vào đại học. Thành công phải được đo bằng việc mỗi học sinh sau khi rời ghế nhà trường THPT đều có một con đường phát triển rõ ràng, dù đó là đại học, giáo dục nghề nghiệp, du học hay việc làm gắn với học tập suốt đời.

Khi làm được như vậy, mỗi mùa tuyển sinh sẽ không còn lặp lại câu hỏi quen thuộc: hàng trăm ngàn học sinh sau THPT sẽ đi đâu?

Theo sggp.org.vn