Nông dân Đồng Tháp chủ động “giữ ngọt” vườn cây

Trước nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn trong mùa khô 2026, việc chủ động các giải pháp kỹ thuật, quản lý nước và thay đổi tập quán canh tác đang trở thành “chìa khóa” giúp nhà vườn Đồng Tháp bảo vệ vườn cây ăn quả, duy trì năng suất và thích ứng bền vững với biến đổi khí hậu.

Theo nhận định của ngành chuyên môn, mùa khô năm 2026 có thể không gay gắt như những năm trước, song tác động của hạn và thiếu nước ngọt vẫn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng trái cây. 

Thực tế những năm hạn, mặn lịch sử như 2015 - 2016 hay 2019 - 2020 đã để lại thiệt hại lớn cho hàng chục nghìn héc-ta cây ăn quả trong vùng.

Trong điều kiện đó, việc chủ động phòng, chống từ sớm được xem là yếu tố quyết định. Các giải pháp không chỉ dừng lại ở khâu tích trữ nước mà còn phải đồng bộ từ thiết kế vườn, lựa chọn giống đến kỹ thuật canh tác thích ứng.

TĂNG CƯỜNG TRỮ NƯỚC, CẢI TẠO VƯỜN

Điểm đáng ghi nhận là sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân. Nhiều nhà vườn đã chủ động tích trữ nước, cải tạo vườn và điều chỉnh kỹ thuật chăm sóc ngay từ đầu mùa khô.

Tại phường Mỹ Phong, chú Phạm Văn Nị có hơn 17 năm trồng bưởi da xanh, cho biết, gia đình đã tiến hành nạo vét ao mương từ đầu mùa khô để tăng khả năng trữ nước, đồng thời tăng cường bón phân hữu cơ nhằm cải tạo đất, giúp cây tăng sức đề kháng.

Những kinh nghiệm thực tế này cũng phù hợp với khuyến cáo của Viện Cây ăn quả miền Nam: “Trong điều kiện hạn mặn, nông dân cần tăng cường sử dụng phân hữu cơ, kết hợp nấm có ích như: Trichoderma, Mycorrhiza để cải thiện bộ rễ, nâng cao khả năng chống chịu của cây trồng”.

Không chỉ dừng lại ở việc trữ nước, nhiều nhà vườn còn thay đổi cách chăm sóc theo hướng giảm nhu cầu nước, tăng sức chống chịu cho cây. 

Viện cũng nhấn mạnh, việc tỉa cành, hạn chế ra hoa trong giai đoạn trước khi mặn xâm nhập là giải pháp quan trọng để giảm áp lực sinh lý cho cây.

Đối với những vườn cây đang trong giai đoạn phục hồi, như vườn vú sữa của anh Nguyễn Hoàng Nam (xã Mỹ Lợi), việc chăm sóc càng cần thận trọng. 

Anh Nam chia sẻ, gia đình duy trì tưới định kỳ, kết hợp phủ gốc bằng cỏ khô và lục bình để giữ ẩm, đồng thời chia nhỏ lượng phân bón, ưu tiên phân hữu cơ và kết hợp với kali nhằm phục hồi bộ rễ và tăng tích lũy dinh dưỡng. Giai đoạn này không nên xử lý ra hoa mà cần tập trung nuôi cây khỏe.

Theo phân tích của Viện, cây ăn quả trong giai đoạn ra hoa, mang trái sẽ có khả năng chịu mặn kém hơn so với giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng. 

Do đó, việc điều tiết sinh trưởng hợp lý sẽ giúp cây vượt qua giai đoạn khắc nghiệt tốt hơn.

Một vấn đề đặc biệt quan trọng là kiểm soát chất lượng nước tưới. Viện Cây ăn quả miền Nam khuyến cáo: “Đối với các loại cây mẫn cảm như sầu riêng, chôm chôm, măng cụt, không nên tưới khi độ mặn của nước từ 1‰ trở lên; đối với cây có múi, ngưỡng chịu mặn tối đa không vượt quá 2‰”. 

Vì vậy, việc theo dõi độ mặn nguồn nước trước khi tưới là hết sức quan trọng.

ĐỒNG BỘ GIẢI PHÁP KỸ THUẬT VÀ QUẢN LÝ NGUỒN NƯỚC

Bên cạnh nỗ lực của nông dân, các giải pháp ở cấp ngành cũng đang được triển khai đồng bộ, với trọng tâm là quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn nước.

Theo định hướng của ngành Nông nghiệp, việc tăng cường các công trình trữ nước phân tán như: Ao, mương, kênh nội đồng… sẽ giúp nâng cao khả năng chủ động trong mùa khô. Đây cũng là giải pháp được nhiều địa phương áp dụng hiệu quả.

Tại xã Ngũ Hiệp, các thành viên Hợp tác xã sầu riêng đã chủ động nạo vét ao mương, kết hợp lót bạt chống thấm để hạn chế thất thoát nước. 

Ông Trần Văn Toàn, Giám đốc Hợp tác xã sầu riêng Ngũ Hiệp cho biết, đây là giải pháp thiết thực giúp nhà vườn chủ động ứng phó với tình trạng thiếu nước trong mùa khô.

Ở góc độ khoa học, Viện Cây ăn quả miền Nam nhấn mạnh vai trò của thiết kế vườn hợp lý: “Vườn trồng cần có đê bao khép kín, mương đủ rộng để trữ nước, nhưng không nên đào quá sâu để tránh nước mặn thẩm thấu; tỷ lệ mương, líp khoảng 4/6 là phù hợp”.

Ngoài ra, các biện pháp kỹ thuật như: Tủ gốc giữ ẩm, tưới tiết kiệm, phun các chất điều hòa sinh trưởng (Brassinosteroid), bổ sung canxi, kali… cũng được Viện khuyến cáo nhằm tăng sức chống chịu cho cây trong điều kiện bất lợi.

Đáng chú ý, việc ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật là xu hướng tất yếu trong sản xuất hiện nay. Trong đó, các giải pháp như: Sử dụng gốc ghép chịu mặn, hệ thống tưới tiết kiệm, hay ứng dụng công nghệ IoT trong giám sát độ ẩm, độ mặn… đang từng bước được triển khai.

Đặc biệt, hệ thống cảm biến giúp người trồng theo dõi chính xác nhu cầu nước của cây, cảnh báo sớm khi độ mặn vượt ngưỡng, từ đó đưa ra quyết định kịp thời, giảm thiểu rủi ro. 

Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ giúp chuyển từ canh tác truyền thống sang nông nghiệp chính xác và tiết kiệm tài nguyên trong điều kiện hạn mặn.

Tuy nhiên, việc triển khai còn gặp khó khăn do chi phí đầu tư và hạn chế về hạ tầng. Vì vậy, cần có sự hỗ trợ từ các chương trình khuyến nông và chính sách của địa phương.

Có thể thấy, ứng phó với hạn hán và xâm nhập mặn không còn là giải pháp mang tính thời vụ, mà đã trở thành chiến lược lâu dài. Những khuyến cáo từ cơ quan chức năng, kết hợp với kinh nghiệm thực tiễn của nông dân, đang từng bước tạo nên một nền sản xuất thích ứng linh hoạt hơn.

Trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, việc chủ động “giữ ngọt” cho vườn cây không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là yếu tố quyết định để ngành hàng trái cây Đồng Tháp phát triển bền vững, nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

HỮU THÔNG