Phường Sa Đéc: Phát huy danh hiệu “Thành phố học tập toàn cầu”

Từ truyền thống hiếu học qua nhiều thế hệ, Sa Đéc từng bước hình thành một môi trường học tập rộng mở, nơi nhà trường, gia đình và cộng đồng cùng tham gia. Trong kỷ nguyên số, truyền thống ấy tiếp tục được bồi đắp bằng những phương thức mới, từ giáo dục STEM, ứng dụng trí tuệ nhân tạo đến xây dựng văn hóa tự học, học tập suốt đời trong cộng đồng.

TỪ TRUYỀN THỐNG HIẾU HỌC ĐẾN KHÔNG GIAN HỌC TẬP SỐ

Sa Đéc từ lâu được biết đến là vùng đất có truyền thống hiếu học. Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Sa Đéc Học Đường không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức, mà còn là một địa chỉ gắn với hoạt động cách mạng, nơi nhiều cán bộ, trí thức tham gia giảng dạy, tuyên truyền, tổ chức phong trào.

Truyền thống ấy được tiếp nối qua nhiều thế hệ, trở thành một trong những nền tảng để Sa Đéc quan tâm xây dựng môi trường học tập trong cộng đồng. Năm 2020, Sa Đéc được UNESCO công nhận là thành viên Mạng lưới các thành phố học tập toàn cầu. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với những kết quả đã đạt được, mà còn đặt ra yêu cầu tiếp tục xây dựng một cộng đồng học tập rộng mở, tạo cơ hội để mọi người dân học tập ở nhiều không gian và trong suốt cuộc đời.

Thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, phường Sa Đéc được hình thành trên cơ sở hợp nhất 8 đơn vị. Không gian quản lý rộng hơn, quy mô dân cư lớn hơn cũng đặt ra yêu cầu mới đối với việc duy trì và phát huy những giá trị đã được vun đắp. Theo đồng chí Nguyễn Công Hiếu, Phó Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội phường Sa Đéc, lĩnh vực giáo dục tiếp tục được địa phương xác định là một trong những nền tảng quan trọng để xây dựng xã hội học tập. Năm học 2025 - 2026, toàn phường có hơn 22.500 trẻ em, học sinh (HS). Chất lượng giáo dục được duy trì, trong đó giáo dục mũi nhọn có những kết quả đáng ghi nhận.

Kết quả tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026 - 2027, phường có 1.432/1.683 HS trúng tuyển, đạt 85,1%; trong đó 239 HS trúng tuyển vào lớp 10 chuyên Trường THPT Chuyên Nguyễn Đình Chiểu. “Điều quan trọng không chỉ là số HS giỏi hay tỷ lệ đỗ, mà còn cần biết điểm mạnh của mỗi HS để bồi dưỡng đúng hướng”, đồng chí Nguyễn Công Hiếu chia sẻ.

Từ quan điểm đó, giáo dục tại Sa Đéc đang từng bước chuyển từ chú trọng truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực người học. HS được khuyến khích tham gia hoạt động trải nghiệm, nghiên cứu khoa học, STEM, các câu lạc bộ và sân chơi học thuật để phát hiện sở thích, năng lực và định hướng nghề nghiệp.

Một trong những thay đổi rõ nét trong giáo dục ở Sa Đéc là việc đưa STEM vào trường học. Năm học 2025 - 2026, riêng cấp tiểu học triển khai 239 chủ đề STEM với 1.113 tiết học; tổ chức 60 lần sinh hoạt chuyên môn nghiên cứu bài học STEM, 34 hoạt động câu lạc bộ STEM và 27 ngày hội, hoạt động trải nghiệm STEM cấp trường.

Ở cấp THCS, các trường triển khai 471 tiết dạy học STEM, 174 tiết hoạt động trải nghiệm STEM, 7 hoạt động câu lạc bộ, ngày hội STEM và 23 dự án khoa học kỹ thuật từ cấp trường trở lên. Học sinh đạt 1 giải Nhì và 1 giải Khuyến khích tại cuộc thi Khoa học kỹ thuật cấp tỉnh.
Tại Trường THCS Lưu Văn Lang, STEM được triển khai theo hướng gắn kiến thức với thực tiễn. HS được tham gia các bài học STEM, hoạt động trải nghiệm và nghiên cứu khoa học kỹ thuật. Một trong những sản phẩm tiêu biểu là đề tài “Thiết bị SOLAR-IoT khảo sát và phân tích hành vi bỏ rác trong trường học” của HS Phan Công Tiến và Võ Hoàng Bách, đạt giải Nhì cấp tỉnh năm học 2025 - 2026.

Theo thầy Thái Hồ Tuấn Kiệt, Hiệu trưởng Trường THCS Lưu Văn Lang, điểm cốt lõi của STEM là để HS được trực tiếp nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, thử nghiệm rồi cải tiến sản phẩm. Qua đó, các em chuyển từ tiếp nhận kiến thức sang chủ động kiến tạo tri thức và giải quyết vấn đề.

Em Lưu Phương Vi, lớp 9A2, Trường THCS Lưu Văn Lang chia sẻ, Internet, các nền tảng học trực tuyến và AI giúp em tìm kiếm tài liệu, bổ sung kiến thức tham khảo cách giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, Vi cho rằng điều quan trọng là phải kiểm tra lại thông tin và tự suy nghĩ, không phụ thuộc vào AI. Em yêu thích STEM vì được vận dụng kiến thức trong sách vào thực tế, tự mình thử nghiệm, giải quyết vấn đề và tìm ra những cách làm mới.

Không chỉ giúp phát triển tư duy khoa học, STEM còn mở ra cơ hội để HS nhận diện năng lực và sở thích của bản thân. Trong quá trình làm việc nhóm, thử nghiệm, khắc phục lỗi và hoàn thiện sản phẩm, những năng lực về tư duy logic, sáng tạo, kỹ thuật, lập trình hay tổ chức công việc được bộc lộ rõ hơn.

Đáng chú ý, chuyển đổi số đang tạo thêm không gian mới cho việc học. 100% trường học trên địa bàn xây dựng kế hoạch chuyển đổi số; các trường từng bước sử dụng dữ liệu ngành, học bạ điện tử, sổ điểm điện tử, văn bản điện tử và học liệu số.

Ở cấp THCS, giáo viên bước đầu khai thác các công cụ AI như: ChatGPT, Gemini, Canva... để hỗ trợ thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu, kiểm tra, đánh giá và tổ chức hoạt động học tập. “AI là công cụ hỗ trợ, không thay thế giáo viên và không thay thế tư duy của HS”, ông Nguyễn Công Hiếu nhấn mạnh. 

Cùng với việc tiếp cận công nghệ, HS cần được trang bị khả năng kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và sử dụng AI có trách nhiệm.

LAN TỎA TINH THẦN HỌC TẬP THƯỜNG XUYÊN, SUỐT ĐỜI

Nếu nhà trường là nơi đặt nền móng tri thức thì gia đình và cộng đồng là những không gian quan trọng để duy trì việc học suốt đời.

Câu chuyện của gia đình bà Lê Thị Thanh Đạm, một gia đình hiếu học ở phường Sa Đéc, là minh chứng cho sức mạnh của truyền thống ấy. Trong hoàn cảnh kinh tế khó khăn, vợ chồng bà vừa công tác vừa làm thêm để nuôi 5 người con ăn học. Các con lần lượt tốt nghiệp đại học và có việc làm ổn định. Thế hệ tiếp theo tiếp tục học tập, trong đó có người học đại học, có cháu du học nước ngoài. Với bà Đạm, hành trình ấy bắt đầu từ một suy nghĩ giản dị: Dù khó khăn đến đâu, các con vẫn phải được học. Qua nhiều năm, việc học không chỉ giúp các con thay đổi cuộc sống, mà còn trở thành truyền thống được tiếp nối trong gia đình.

Ở quy mô cộng đồng, Hội Khuyến học phường Sa Đéc đang từng bước củng cố hệ thống sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Bà Ngô Thúy Hiền, Chủ tịch Hội Khuyến học phường Sa Đéc cho biết, sau sáp nhập, hệ thống tổ chức khuyến học cần được kiện toàn lại. Hội đã xây dựng mạng lưới 26 chi hội tại 26 khu phố, từng bước hình thành “chân rết” để đưa công tác khuyến học đến gần hơn với từng gia đình, từng cộng đồng.

Trong Tháng Khuyến học, Hội chủ động tham mưu cấp ủy, chính quyền vận động các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân cùng tham gia. Nguồn lực xã hội hóa đã hỗ trợ gần 100 HS có hoàn cảnh khó khăn.

Thời gian tới, Hội Khuyến học phường tiếp tục củng cố hoạt động của các chi hội khu phố, tăng cường phối hợp với các tổ tự quản, trường học và các tổ chức đoàn thể để triển khai các mô hình “Gia đình học tập”, “Cộng đồng học tập”; đồng thời phối hợp với các tổ chuyển đổi số cộng đồng, đưa tinh thần học tập gắn với yêu cầu của thời đại số.

Phát huy vai trò của một địa phương thuộc Mạng lưới các thành phố học tập toàn cầu, phường Sa Đéc đang đặt việc học trong một không gian rộng hơn nhà trường.

Tại lễ phát động Tháng Khuyến học năm 2026, Phó Chủ tịch UBND phường Sa Đéc Lê Thị Tuyết Nhung nhấn mạnh, tinh thần “Học tập thường xuyên, suốt đời - xây dựng công dân số”. Theo đó, xây dựng xã hội học tập phải trở thành hành động cụ thể trong đời sống, để mỗi cán bộ, công chức, người lao động, gia đình, HS và người dân đều xem học tập là nhu cầu thường xuyên.

Định hướng giai đoạn 2026 - 2030, phường tập trung vào xây dựng văn hóa tự học, phát triển thư viện số và học liệu mở; phổ cập kỹ năng số, kỹ năng sử dụng AI; đồng thời gắn việc học với nhu cầu phát triển của địa phương như: Hoa kiểng, nông nghiệp công nghệ cao, thương mại - dịch vụ, du lịch, ngoại ngữ, kỹ năng nghề và khởi nghiệp.

Với nền tảng truyền thống được vun bồi qua nhiều thế hệ và những phương thức học tập đang được đổi mới bằng công nghệ, Sa Đéc có thêm cơ sở để tiếp tục phát huy tinh thần của một thành phố học tập toàn cầu trước đây, hướng đến xây dựng cộng đồng học tập rộng mở, chủ động và thích ứng trong kỷ nguyên số.

MỸ NHÂN - BÍCH TIÊN