Tạo lá chắn an toàn cho trẻ em trên không gian mạng

Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng không thể chỉ dừng ở việc nhắc nhở hay cấm đoán. Trẻ em cần được trang bị kỹ năng tự bảo vệ mình, đồng thời được lắng nghe và tham gia vào những quyết định liên quan trực tiếp tới mình.

Những nguy cơ không chỉ đến từ nội dung xấu
Công nghệ số đã trở thành phần không thể thiếu trong đời sống xã hội và tác động trực tiếp tới trẻ em. Các em học tập, giải trí, kết nối bạn bè, tìm kiếm thông tin và thể hiện bản thân trên môi trường số. Nhưng cùng với những cơ hội đó là nguy cơ bị lừa đảo, bắt nạt trực tuyến, xâm phạm dữ liệu cá nhân, giả mạo hình ảnh bằng trí tuệ nhân tạo (AI), dụ dỗ và xâm hại.

Tại lễ khởi động chiến dịch “Không một mình 2026” trong tháng 10 vừa qua, Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (Bộ Công an) cho biết, các mối đe dọa trên mạng ngày càng đa dạng. Những tổn thương bắt đầu từ màn hình điện thoại có thể để lại hệ lụy lâu dài đối với tâm lý, việc học tập và quá trình trưởng thành của trẻ em.

Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, bảo vệ trẻ em cần chuyển từ xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và can thiệp kịp thời. Trẻ không thể chỉ được cảnh báo về nguy hiểm hoặc yêu cầu đứng ngoài thế giới số. Các em cần được trang bị kiến thức, kỹ năng để nhận diện rủi ro, biết cách ứng phó và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết trong quá trình tham gia trên môi trường mạng.

Khi người lớn quyết định việc trẻ em sử dụng điện thoại, mạng xã hội hay công cụ AI, ý kiến của trẻ cũng cần được lắng nghe và xem xét nghiêm túc. Nếu chỉ áp đặt lệnh cấm trẻ em sử dụng mà không giải thích, không trao đổi, lắng nghe sẽ dẫn đến tâm lý chống đối người lớn, trẻ em vẫn lén lút sử dụng và khi gặp sự cố trên mạng trẻ có thể ngại chia sẻ vì sợ bị trách móc.

Bởi vậy, quyền tham gia của trẻ em cần được đặt trong các giải pháp bảo vệ trên không gian số. Trẻ cần được cung cấp thông tin về an toàn trên môi trường mạng phù hợp lứa tuổi, có cơ hội bày tỏ suy nghĩ và được người lớn xem xét những ý kiến của mình, đây cũng là cách để các biện pháp bảo vệ sát với nhu cầu, trải nghiệm thực tế của trẻ hơn.

Gia đình, nhà trường cần tạo điều kiện để trẻ em lên tiếng
Việt Nam đã xây dựng khung pháp lý nhằm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Luật Công nghệ thông tin quy định trách nhiệm của Nhà nước, xã hội, nhà trường, gia đình và nhà cung cấp dịch vụ trong việc ngăn chặn tác động tiêu cực của thông tin trên mạng. Luật Trẻ em năm 2016 quy định quyền của trẻ em, trong đó có quyền tiếp cận thông tin phù hợp và quyền tham gia vào những vấn đề liên quan đến mình.

Nghị định 147/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng cũng tăng cường trách nhiệm quản lý tài khoản mạng xã hội, xử lý nội dung vi phạm và bổ sung các cơ chế liên quan đến người sử dụng là trẻ em.

Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường - Ủy viên Ban Chấp hành Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam cho rằng, quy định pháp luật chỉ phát huy hiệu quả khi được thực thi nghiêm túc, có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, gia đình và nhà trường. Cần tăng cường tuyên truyền để các quy định chuyển hóa nhận thức thành hành vi và có cơ chế tổ chức thực hiện đủ hiệu lực.

Một trong những yêu cầu quan trọng là bảo đảm an toàn ngay từ khâu thiết kế các nền tảng mà trẻ sử dụng. Công nghệ cần có khả năng nhận diện nội dung kích động bạo lực, xâm hại, bắt nạt, đe dọa; cung cấp cơ chế báo cáo thuận tiện, xử lý nhanh và cảnh báo phù hợp với độ tuổi.

Không thể chỉ trông chờ vào việc gỡ bỏ nội dung vi phạm sau khi sự việc đã xảy ra. Cách thuật toán phân phối, đề xuất nội dung cũng cần được quan tâm, bởi trẻ có thể liên tục tiếp xúc với những nội dung không phù hợp thông qua chính cơ chế này.

Theo ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em, bảo vệ trẻ trên không gian mạng cần gắn với việc hoàn thiện chính sách, pháp luật và phát huy vai trò của các tổ chức xã hội. Đặc biệt, cần lắng nghe, tôn trọng tiếng nói của trẻ, tạo điều kiện để các em tham gia vào những quyết định liên quan đến mình.

Thay vì chỉ cấm đoán cần hướng tới quản lý, hướng dẫn và trang bị kỹ năng để trẻ tham gia có kiến thức, trách nhiệm. Trang bị kiến thức, kỹ năng, văn hóa và ý thức sử dụng công nghệ cho trẻ em, thanh thiếu niên, đồng thời nâng cao năng lực của cha mẹ và giáo viên trong việc đồng hành cùng các em chính là “vaccine số” cho trẻ.

Trách nhiệm bảo vệ trẻ trên không gian mạng cũng không thể dồn hết cho cha mẹ hay bản thân các em. Nhà nước cần hoàn thiện chính sách, pháp luật; doanh nghiệp phải có trách nhiệm với mức độ an toàn của nền tảng, nội dung cung cấp và công cụ bảo vệ người dùng nhỏ tuổi.

Trong gia đình, cha mẹ cần đồng hành cùng con, tìm hiểu những nền tảng trẻ sử dụng và cùng thống nhất nguyên tắc về thời gian, cách thức sử dụng thiết bị. Việc quản lý cần phù hợp với độ tuổi, có trao đổi minh bạch, tôn trọng quyền riêng tư thay vì kiểm soát tuyệt đối mọi tin nhắn và cuộc trò chuyện.

Nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng kiểm soát cảm xúc, nhận diện hành vi dụ dỗ, thao túng và bắt nạt trực tuyến. Học sinh cũng cần có nơi an toàn để phản ánh những vấn đề gặp phải mà không sợ bị phán xét hay kỳ thị.

Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, giáo viên, cán bộ tư vấn tâm lý học đường và phụ huynh cần phối hợp hỗ trợ, bảo đảm quyền riêng tư và lợi ích tốt nhất của trẻ. Gia đình trẻ em, các tổ chức, cá nhân có thể liên hệ Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế) và các cơ quan chức năng để bảo vệ an toàn cho trẻ em khi tham gia trên môi trường mạng.

Theo nhandan.vn

https://nhandan.vn/tao-la-chan-an-toan-cho-tre-em-tren-khong-gian-mang-post1001702.html