Thách thức hoàn thành mục tiêu xuất khẩu gạo

Thị trường gạo thế giới cuối năm 2026 đang đứng trước nhiều biến động từ thời tiết, nguồn cung đến địa chính trị. Để bảo đảm mục tiêu xuất khẩu khoảng 7,7 triệu tấn gạo năm 2026, Việt Nam cần tận dụng nhu cầu nhập khẩu gia tăng, nâng sức cạnh tranh bằng chất lượng, thương hiệu và các sản phẩm đáp ứng xu hướng sản xuất xanh.

Cơ hội và áp lực đan xen

7 tháng năm 2026, xuất khẩu gạo Việt Nam đạt khoảng 5,5 triệu tấn, trị giá 2,64 tỷ USD, tăng 0,5% về khối lượng, nhưng giảm 6,7% về giá trị so cùng kỳ năm 2025. 

Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết: Trong khi nhiều nước có nhu cầu tăng dự trữ để ứng phó rủi ro nguồn cung, Việt Nam cần chủ động giữ các thị trường truyền thống và mở rộng thêm thị trường mới để giảm phụ thuộc vào các đối tác lớn. 

Bộ Nông nghiệp Philippines cảnh báo sản lượng lúa quý III của nước này có thể giảm khoảng 700.000 tấn nếu El Nino mạnh lên, cho nên vẫn duy trì nhập khẩu để bảo đảm nguồn cung và ổn định giá. Tổng lượng nhập khẩu gạo đến đầu tháng 8 của Philippines đạt khoảng 3,3 triệu tấn. 

Đây là cơ hội cho Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu do Philippines hiện vẫn là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam. Trong 7 tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu khoảng 2,5 triệu tấn gạo sang thị trường này, chiếm khoảng 45% lượng gạo xuất khẩu cả nước.

Tuy nhiên, khác Philippines, một số nước nhập khẩu lại đang hướng tới nâng khả năng tự chủ lương thực. Malaysia đặt mục tiêu tự chủ 80% về gạo vào năm 2030; Indonesia tăng cường thu mua trong nước và dự trữ; Bangladesh tập trung phát triển các giống lúa thích ứng hạn hán, lũ lụt và nhiễm mặn. Theo đó, dư địa xuất khẩu của Việt Nam có thể bị thu hẹp khi năng lực sản xuất của các nước được cải thiện.

Gạo Việt Nam hiện cũng đang chịu sự cạnh tranh quyết liệt với các quốc gia xuất khẩu lớn, giá rẻ. Cụ thể, gạo Ấn Độ tiếp tục tạo sức ép lên các nhà xuất khẩu khác khi giá gạo 5% tấm hiện khoảng 360 USD/tấn, thấp hơn đáng kể so với mức 450 USD/tấn của Thái Lan, 438 USD/tấn của Việt Nam và 401 USD/tấn của Pakistan. 

Trong khi đó, tại Đông Nam Á, Campuchia đang đẩy mạnh xuất khẩu sang Philippines với lợi thế gạo trắng hạt dài có giá cạnh tranh. Thái Lan cũng không đứng ngoài cuộc khi đẩy mạnh đàm phán với Trung Quốc và xúc tiến xuất khẩu gạo vào các thị trường Philippines, Malaysia.

Nỗ lực giữ thị trường

Trong điều kiện cạnh tranh gay gắt, việc giữ thị trường truyền thống có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với xuất khẩu gạo của Việt Nam, nhất là thị trường Philippines. Do đó, VFA kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ động làm việc với Philippines, thúc đẩy cơ chế đối thoại giữa hiệp hội lương thực hai nước để kịp thời tháo gỡ vướng mắc liên quan xuất khẩu gạo.

Về dài hạn, việc nâng giá trị hạt gạo trở thành hướng đi chiến lược đối với ngành hàng lúa gạo. Như Chủ tịch VFA Đỗ Hà Nam phân tích: Hiện nước ta có những giống lúa chất lượng cao như ST25, Jasmine, nhưng chưa xây dựng được thương hiệu gạo quốc gia đủ mạnh để tạo lợi thế về giá trên thị trường quốc tế. 

Thí dụ, gạo Hom Mali của Thái Lan hiện có giá khoảng 1.000 USD/tấn, trong khi ST25 của Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc chỉ khoảng 700 USD/tấn, dù giá bán lẻ trong nước quy đổi khoảng 1.500 USD/tấn.

Trước thực tế đó, để nâng cao giá trị gia tăng, Việt Nam cần tạo ra những khác biệt ngay từ khâu sản xuất. Theo ông Lê Thanh Tùng, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), hơn hai năm trở lại đây, Việt Nam đẩy mạnh triển khai Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long”. 

Cùng đó, VIETRISA xây dựng và chứng nhận nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”. Đây là nhãn hiệu nhận diện sản phẩm đồng thời gắn với yêu cầu chất lượng, tính minh bạch và trách nhiệm môi trường. Từ 500 tấn đầu tiên xuất sang Nhật Bản vào tháng 6-2025, đến tháng 5-2026 đã có khoảng 70.000 tấn được cấp nhãn hiệu và xuất khẩu. 

Chính việc tạo ra những sản phẩm tổng hòa các giá trị dinh dưỡng, xã hội, môi trường sẽ là hướng đi mới để gạo Việt giảm áp lực cạnh tranh về giá và mở rộng thị phần ở những phân khúc chất lượng cao.

Theo nhandan.vn

https://nhandan.vn/thach-thuc-hoan-thanh-muc-tieu-xuat-khau-gao-post990604.html