"Thanh Âm": Từ mong ước được cất lời đến khát vọng cống hiến của người trẻ

(ĐTO) Gần 19 năm không thể nói bằng giọng nói của mình, Lưu Gia Hân hiểu rất rõ những trở ngại trong giao tiếp hằng ngày. Từ trải nghiệm đó, nữ sinh viên ngành Công nghệ thông tin, Trường Đại học Tiền Giang cùng các bạn phát triển “Thanh Âm”- công cụ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ người gặp khó khăn khi diễn đạt. Dự án cho thấy tri thức từ giảng đường có thể bắt đầu giải quyết những nhu cầu cụ thể của cộng đồng…

TỪ TRẢI NGHIỆM ĐẾN Ý TƯỞNG

Khi muốn nói với mẹ rằng mình mệt, gọi món ăn hay trả lời câu hỏi của giảng viên, Gia Hân thường phải gõ nội dung lên điện thoại để người khác đọc. 

Nếu cần diễn đạt ý gì đó dài hơn, em phải viết thêm, sửa lại hoặc nhờ người thân hỗ trợ. Việc tưởng chừng chỉ mất vài giây với nhiều người lại đòi hỏi Hân và người đối diện phải thêm thời gian và cả sự kiên nhẫn.

Trước năm hai tuổi, Hân đã biết nói, biết gọi “ba ơi, mẹ ơi”. Sau một cơn sốt co giật rồi bị viêm não Nhật Bản, em mất đi khả năng nói. Từ đó, Hân làm quen với việc giao tiếp bằng cử chỉ, chữ viết và màn hình điện thoại.

Có lúc, sự khác biệt với bạn bè khiến em tự ti, buồn tủi nhưng nhờ gia đình, bạn bè và thầy cô quan tâm, em dần tự tin hơn, tiếp tục học tập, tham gia phong trào và theo đuổi ngành học mình yêu thích.

Khi trở thành sinh viên Công nghệ thông tin tại Trường Đại học Tiền Giang, Hân bắt đầu nghĩ liệu những nội dung gõ trên điện thoại có thể chuyển thành giọng nói, hoặc những từ khóa ngắn có thể được gợi ý thành câu đầy đủ hơn. 

Em cũng tự hỏi còn bao nhiêu người đang gặp khó khăn như mình.“Có lẽ thay đổi lớn nhất trong cuộc sống của em là em không còn chỉ nghĩ về việc mình đã mất đi tiếng nói, mà bắt đầu nghĩ xem mình có thể làm gì để những người giống mình có thêm cơ hội được lên tiếng”, Hân chia sẻ. Từ đó, ý tưởng “Thanh Âm” dần hình thành.

Đồng chí Nguyễn Hoàng Vũ - Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Tiền Giang, cho rằng những ý tưởng nghiên cứu có giá trị thường bắt đầu từ một vấn đề cụ thể của đời sống. Người học cần vận dụng kiến thức chuyên môn để tìm lời giải, đồng thời hướng đến lợi ích cộng đồng. Với “Thanh Âm”, trải nghiệm của một cá nhân đã trở thành động lực để nhóm sinh viên tìm kiếm một giải pháp có thể hỗ trợ nhiều người hơn.

VÀ KHÁT VỌNG SÁNG TẠO ĐỂ PHỤC VỤ CỘNG ĐỒNG

Theo thiết kế của nhóm, “Thanh Âm” cho phép người dùng nhập nội dung hoặc chọn câu gợi ý, AI hỗ trợ diễn đạt những ý ngắn thành câu rõ ràng hơn. Người dùng có thể xem lại, chỉnh sửa hoặc xác nhận trước khi ứng dụng chuyển văn bản thành giọng nói. 

Hệ thống cũng hướng đến khả năng chuyển lời nói của người đối diện thành văn bản để người dùng tiếp nhận thông tin thuận tiện hơn.

Nhóm xác định AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không tự quyết định người dùng muốn nói gì. Vì vậy, ngoài việc lập trình, các thành viên phải quan tâm đến những tình huống sử dụng cụ thể: Thao tác có dễ hiểu không? Câu gợi ý có đúng ý người dùng không? Giọng đọc có phù hợp và ứng dụng có hoạt động ổn định hay không? 

Người dùng có thể viết tắt, nhập vài từ khóa hoặc diễn đạt theo thói quen riêng, nếu hệ thống sửa theo khuôn mẫu cứng nhắc, câu chữ dù đúng hình thức vẫn có thể sai ý. Bên cạnh đó nhóm cũng cần phải chi phí duy trì hạ tầng, dịch vụ AI, bảo trì và nâng cấp sản phẩm.

Để kiểm chứng, nhóm đã đưa “Thanh Âm” đến trải nghiệm tại Trường Nuôi dạy trẻ khuyết tật Nhân Ái ở Đồng Tháp. Hơn 70 học sinh nơi đây đã có cơ hội tiếp cận ứng dụng. Qua đó, nhóm có thêm điều kiện quan sát thao tác của người dùng và nhận ra rằng giao diện đơn giản, cách dùng dễ hiểu và nội dung phù hợp có thể quan trọng hơn việc tích hợp thật nhiều chức năng, những thao tác rườm rà cũng có thể trở thành rào cản với người cần hỗ trợ.

Theo đồng chí Nguyễn Hoàng Vũ, việc đưa sản phẩm đến môi trường sử dụng thực tế là bước cần thiết để kiểm chứng chất lượng nghiên cứu. Hoạt động khoa học - công nghệ trong trường đại học cần gắn với nhu cầu phát triển của địa phương và đời sống xã hội, vì thế, phản hồi của người sử dụng, khả năng ứng dụng và tính bền vững cần được xem xét cùng với yếu tố kỹ thuật.

Từ sân chơi khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của Trường Đại học Tiền Giang, “Thanh Âm” tiếp tục tham gia Cuộc thi Đổi mới sáng tạo công nghệ cấp thành phố INNOX 2026 và đoạt giải Ba. Và theo thông tin mới nhất, dự án vừa lọt vào Vòng 2 Cuộc thi Khởi nghiệp Sáng tạo ĐHQGHN - R&D to Startup 2026.

Các giải thưởng ghi nhận nỗ lực của Gia Hân cùng nhóm sinh viên và giảng viên hướng dẫn, nhưng chưa phải đích đến cuối cùng. Sản phẩm vẫn cần được hoàn thiện theo trải nghiệm người dùng, chú ý quyền riêng tư và chi phí duy trì. Người gặp khó khăn trong giao tiếp không phải là một nhóm đồng nhất, nhu cầu và khả năng thao tác của mỗi người có thể khác nhau, vì vậy, giải pháp cần tiếp tục được đánh giá trong những điều kiện sử dụng thực tế.

ThS. Phạm Trần Ngọc Hương, giảng viên hướng dẫn nhấn mạnh, nhóm không chỉ nghĩ đến một công cụ dành riêng cho Gia Hân mà mở rộng đến những người khác cũng đang gặp khó khăn trong giao tiếp. 

Qua thực tế triển khai, sinh viên học cách tiếp nhận phản biện, điều chỉnh ý tưởng và cân nhắc xem công nghệ có thực sự giải quyết nhu cầu của người dùng hay không. Cô chia sẻ: “Công nghệ còn có thể làm cho một người cảm thấy mình được nhìn thấy, được kết nối và được lắng nghe”.

Ở góc độ chuyên môn, ThS. Lê Phương Vũ Phong, giảng viên hướng dẫn nhóm, góp phần định hình cách tiếp cận bài toán bằng công nghệ. Theo định hướng của nhóm, “Thanh Âm” hướng đến việc hỗ trợ người dùng diễn đạt thông điệp dễ hiểu hơn và tăng quyền chủ động trong giao tiếp. Để đạt được điều đó, sản phẩm cần dễ sử dụng, đáng tin cậy và được hoàn thiện qua trải nghiệm thực tế. Thông điệp “Trao tiếng nói, chạm trái tim” chỉ có ý nghĩa lâu dài khi ứng dụng đáp ứng được nhu cầu của những người sẽ sử dụng.

Câu chuyện “Thanh Âm” cũng gợi mở yêu cầu đưa chủ trương phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào thực tiễn. Với cơ sở giáo dục đại học, điều đó đòi hỏi môi trường học tập, nghiên cứu thuận lợi, sự đồng hành của giảng viên và cơ chế hỗ trợ để sinh viên giải quyết các vấn đề thực tế. Vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảng không chỉ nằm ở định hướng mà còn ở việc phối hợp, tạo điều kiện để chủ trương được triển khai thành hoạt động có kết quả và có thể kiểm chứng. Gia Hân từng nhắc đến điều khiến em day dứt nhất là chưa một lần có thể tự nói với ông ngoại câu: “Con thương ông”. Lời nói đó ngắn ngủi nhưng chứa đựng tình cảm mà em luôn mong được trực tiếp tỏ bày. 

Một điều làm nên ý nghĩa của “Thanh Âm” không chỉ là khả năng chuyển chữ thành tiếng, mà là mong muốn giúp những người gặp khó khăn khi cất lời có thêm cơ hội tự mình bày tỏ, được lắng nghe và tham gia bình đẳng hơn vào đời sống xã hội. Như Gia Hân chia sẻ: “Điều kỳ diệu nhất mà công nghệ mang lại không chỉ là tạo ra âm thanh, mà "Thanh Âm" có thể giúp những lời yêu thương vốn nằm im trong lòng có cơ hội được cất lên”.

LÊ TÂN