Tháo gỡ “điểm nghẽn” trong xuất khẩu nông sản

Thời gian gần đây, tình hình xuất khẩu các loại nông sản chủ lực của tỉnh, đặc biệt là mít và sầu riêng gặp nhiều khó khăn dẫn đến giá giảm sâu. Để giúp nông dân tiêu thụ nông sản thuận lợi, các ngành chức năng tỉnh Đồng Tháp đang tập trung triển khai các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn.

TIÊU THỤ GẶP KHÓ, GIÁ BẤP BÊNH

Theo ghi nhận, thời gian gần đây, giá các loại trái cây chủ lực của tỉnh bất ngờ giảm sâu. Do tình hình tiêu thụ gặp khó nên có thời điểm các thương lái, vựa đã tạm ngưng thu mua. 

Cách nay khoảng nửa tháng, giá sầu riêng trên địa bàn tỉnh bất ngờ lao dốc không phanh. Giá sầu riêng trên địa bàn tỉnh giảm mạnh trong ít ngày khiến nhà vườn cũng như thương lái trở tay không kịp. Giá sầu riêng giảm sâu làm nhà vườn mất lợi nhuận, thương lái cũng chịu thua lỗ do đã đặt cọc với giá cao trước đó. Chỉ trong vòng 1 tuần, giá sầu riêng Monthong (Thái) đã giảm khoảng 80.000 đồng/kg; sầu riêng Ri6 giảm khoảng 30.000 đồng/kg. Theo các thương lái, do các phòng kiểm nghiệm Cadimi, Vàng O quá tải nên các kho thu mua chậm. Mặt khác, nhiều lô hàng bị phát hiện dính chất cấm nên không thể thông quan, phải quay về tách múi. Việc xuất khẩu gặp khó khiến giá sầu riêng giảm mạnh.

Theo anh Huỳnh Thanh Nhã, thương lái thu mua sầu riêng tại xã Hội Cư, tỉnh Đồng Tháp, khoảng vài ngày gần đây, giá sầu riêng trên địa bàn tỉnh đã dần phục hồi. Trong ngày 10-4, sầu riêng Thái loại A tại vựa có giá 120.000 đồng/kg, tại vườn khoảng 100.000 đồng/kg trở lại; sầu riêng Ri6 ở mức 80.000 - 82.000 đồng/kg tại vựa và từ 65.000 - 67.000 đồng/kg tại vườn. Anh Nhã cho biết: “Giá sầu riêng nằm ở mức này thì nhà vườn có lời khá. Thời điểm này, các vựa đã thu mua ổn định trở lại. Tuy nhiên, hiện tại địa phương cũng như các xã lân cận đã gần như hết trái mùa nghịch”.

Cùng với sầu riêng, trái mít cũng vừa trải qua cơn “địa chấn” về giá. Trong tháng 3-2026, mít Thái rớt giá sâu, chỉ còn từ 1.000 - 3.000 đồng đối với loại xô. Không chỉ rớt giá, nhiều vựa, doanh nghiệp (DN) kể cả thương lái cũng tạm ngưng thu mua do tiêu thụ khó khăn. Nông dân trồng mít điêu đứng. Trước tình hình trên, nhiều gia đình lựa chọn giải pháp tách múi để bán cho các kho lạnh, điểm thu mua mít sấy. Theo các thương lái, nguyên nhân chính khiến giá mít giảm sâu là do ách tắc trong khâu kiểm nghiệm, khiến hàng hóa không thể thông quan. Nhiều lô hàng bị trả về, buộc phải bán tháo trong nước, gây áp lực lớn lên thị trường. Trước rủi ro thua lỗ, nhiều DN và cơ sở thu mua cũng dè dặt hơn trong việc thu mua.

Thời điểm này, giá mít đã có sự phục hồi, nhưng vẫn còn rất thấp. Gia đình anh Từ Tuấn Kiệt (xã Thạnh Phú, tỉnh Đồng Tháp) trồng 5 công mít Thái xen sầu riêng. Theo anh Kiệt, từ sau tết đến nay, giá mít Thái giảm liên tục. Thương lái không thu mua nên gia đình anh phải cắt mang về nhà tách múi. Hiện giá mít đã dần phục hồi nhẹ, nhưng vẫn còn rất bấp bênh.

TẬP TRUNG THÁO GỠ KHÓ KHĂN 

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tỉnh Đồng Tháp, hiện nay, cả nước có khoảng 20 phòng kiểm nghiệm được phía Trung Quốc phê duyệt. Trong đó, có 13 cơ sở thực hiện kiểm nghiệm Cadimi và 17 cơ sở thực hiện kiểm nghiệm Vàng O. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, do tỷ lệ phát hiện Cadimi trong một số lô hàng trái cây khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có xu hướng tăng. Song song đó, phía Trung Quốc tăng cường hậu kiểm tại cửa khẩu nhập khẩu nên một số phòng kiểm nghiệm ngoài tỉnh có tâm lý thận trọng khi tiếp nhận mẫu kiểm nghiệm Cadimi đối với trái cây khu vực miền Tây. 

Trong trường hợp kết quả hậu kiểm của phía Trung Quốc không phù hợp với kết quả kiểm nghiệm trước xuất khẩu, phòng kiểm nghiệm có nguy cơ bị cảnh báo hoặc đình chỉ tham gia hệ thống kiểm nghiệm phục vụ xuất khẩu. Do đó, hiện nay một số phòng kiểm nghiệm ngoài tỉnh hạn chế tiếp nhận mẫu kiểm nghiệm Cadimi.

Qua phản ánh của DN và cơ sở đóng gói xuất khẩu, trong thời gian từ ngày 10 đến 25-3-2026, số lượng đơn vị tiếp nhận mẫu kiểm nghiệm Cadimi phục vụ xuất khẩu giảm mạnh. Đến thời điểm cuối tháng 3-2026, chỉ còn 1 đơn vị tiếp nhận mẫu kiểm nghiệm do các phòng kiểm nghiệm khác quá tải hoặc tạm dừng tiếp nhận mẫu… 

Theo Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Đồng Tháp Lê Hà Luân, thời gian qua, tình hình tiêu thụ sầu riêng, mít đang có những “điểm nghẽn” nhất định. Hiện nay, tình hình khó khăn trong tiêu thụ sầu riêng đã giảm nhiệt, song chưa trở lại bình thường. Số lượng phòng kiểm nghiệm đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu còn hạn chế. Các đơn vị này đang tiếp tục cải tổ để phía Trung Quốc cấp lại chứng nhận. Đối với mít, tình hình tiêu thụ chuyển biến chậm hơn. Hiện giá mít chỉ bằng 50% so với cùng kỳ. 

Qua phản ánh của các DN, hiện tình trạng mít nhiễm Cadimi gia tăng đột biến. Thông thường có khoảng 50% vườn bị nhiễm Cadimi, nhưng có những nơi lên đến 70% - 80%. Đây có lẽ là nguyên nhân lớn gây ra “điểm nghẽn” xuất khẩu mít thời gian gần đây. Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh sẽ có thống kê, cảnh báo, khuyến cáo bà con nông dân điều chỉnh quy trình canh tác, đảm bảo hàng hóa tiêu thụ thuận lợi. 

“Do sự điều chỉnh của phía Trung Quốc, địa phương cũng đang tăng tốc xây dựng mã số vùng trồng (MSVT). Trên địa bàn tỉnh hiện có gần 200.000 ha diện tích được cấp MSVT, còn lại khoảng 150.000 ha cần cấp MSVT để đáp ứng điều kiện đầu tiên trong xuất khẩu. Tỉnh phải cố gắng hoàn thành việc cấp MSVT trong năm 2026 và càng sớm càng tốt. Lệnh 280 của Trung Quốc ngày 1-7 sẽ có hiệu lực, nếu không có MSVT thì chắc chắn không thể nào thông quan được. Do vậy, các địa phương phải quan tâm đến việc xây dựng MSVT chứ không riêng gì sầu riêng, mít, lúa… để hỗ trợ nông dân tiêu thụ nông sản thuận lợi”, đồng chí Lê Hà Luân nói.

Cũng theo đồng chí Lê Hà Luân, trong thời gian tới, địa phương sẽ đề nghị Bộ NN&MT làm việc với Tổng cục Hải quan Trung Quốc xem xét hỗ trợ đẩy nhanh tiến độ phê duyệt các phòng kiểm nghiệm đủ điều kiện nhằm sớm bổ sung năng lực test Cadimi và Vàng O phục vụ xuất khẩu trái cây của tỉnh và khu vực. Đồng thời, xem xét mở rộng danh sách các phòng kiểm nghiệm được phía Trung Quốc công nhận trên cơ sở các phòng test đã được Bộ NN&MT chỉ định đủ điều kiện theo quy định của Việt Nam. Một trong những nội dung quan trọng là có hướng dẫn thống nhất về quy trình đăng ký kiểm nghiệm Cadimi và Vàng O phục vụ xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc, tạo điều kiện thuận lợi cho DN trong thời điểm cao điểm thu hoạch…

Ngành Nông nghiệp cũng đề nghị UBND tỉnh xem xét, quan tâm bố trí kinh phí nâng cấp năng lực kiểm nghiệm Cadimi và Vàng O cho Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng và Dịch vụ khoa học công nghệ tỉnh nhằm sớm chủ động năng lực kiểm nghiệm phục vụ xuất khẩu trái cây trên địa bàn tỉnh. Điều này nhằm góp phần tháo gỡ điểm nghẽn kỹ thuật trong xuất khẩu sầu riêng, mít sang thị trường Trung Quốc trong thời gian tới.

Theo Phó Giám đốc Sở Công thương Đặng Văn Tuấn, hiện nay, việc xuất khẩu rau, quả của tỉnh chủ yếu tập trung vào thị trường Trung Quốc. Vừa qua, Trung Quốc áp dụng Lệnh 280 kiểm soát chặt chẽ đối với hàng hóa nhập khẩu. Do đó, một số loại trái cây chủ lực của tỉnh như: Sầu riêng, mít bị kiểm soát chặt chẽ nên gặp khó khăn trong tiêu thụ. Sở Công thương đang tham mưu UBND tỉnh gặp gỡ các DN xuất khẩu để tìm hiểu các khó khăn, vướng mắc và biện pháp tháo gỡ. Ngoài ra, ngành cũng sẽ triển khai việc thực hiện Lệnh 280 của Trung Quốc để các DN chủ động ứng phó kịp thời.

T. ĐẠT