Thảo luận việc tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia và định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước

(ĐTO) Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 19-8, Quốc hội thảo luận tại tổ về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) và Việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia. 

Tại Tổ 14, gồm Đoàn Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tỉnh Đồng Tháp và Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh, đại biểu đã có nhiều ý kiến góp ý, thảo luận xoay quanh nội dung này.

ĐỊNH HƯỚNG XÂY DỰNG DỰ ÁN LUẬT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC (HỢP NHẤT) 

Góp ý về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), đại biểu Phạm Văn Hòa, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp cơ bản thống nhất với chủ trương hợp nhất các luật có nội dung liên quan. Theo đại biểu, việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công sẽ góp phần giảm thủ tục, hạn chế chồng chéo, giúp hệ thống pháp luật rõ ràng, đồng bộ và thuận lợi hơn trong nghiên cứu, tổ chức thi hành.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị giảm dần sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước, tăng cường huy động nguồn lực xã hội, nhất là thông qua phương thức đối tác công tư. Đối với những dự án có khả năng tạo nguồn thu và thu hút đầu tư, cần mở rộng cơ hội để khu vực tư nhân tham gia; ngân sách nhà nước tập trung cho các dự án thiết yếu nhưng khó thu hút đầu tư, ít khả năng sinh lợi hoặc thuộc địa bàn còn nhiều khó khăn. Đại biểu cũng đề nghị duy trì cơ chế thảo luận ngân sách để dự toán thu, nhu cầu chi và phương án phân bổ nguồn lực sát hơn với khả năng thực tế của từng địa phương.

Cùng quan tâm đến yêu cầu sử dụng ngân sách đúng mục tiêu, đại biểu Đỗ Thị Thu Thảo, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp đề nghị quy định rõ nguyên tắc giao nhiệm vụ phải gắn với nguồn lực và trách nhiệm bảo đảm kinh phí. Cấp nào quyết định giao nhiệm vụ thì cấp đó phải có trách nhiệm bố trí kinh phí; đối với nhiệm vụ có tính chất toàn quốc, liên vùng, liên tỉnh hoặc thuộc trách nhiệm của ngân sách trung ương nhưng giao địa phương thực hiện, ngân sách trung ương phải bảo đảm nguồn lực theo quy định, tránh đùn đẩy trách nhiệm giữa các cấp ngân sách.

Đại biểu Đỗ Thị Thu Thảo cũng đề nghị hoàn thiện cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng và thanh toán theo kết quả; xác định rõ mục tiêu, sản phẩm đầu ra, tiêu chí đánh giá và trách nhiệm của các bên. 

Đối với nhiệm vụ an sinh xã hội, nhân đạo, cứu trợ, hiệu quả cần được xem xét trên cơ sở số lượng, chất lượng đối tượng được hỗ trợ và tác động thực tế. Trong phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh và các tình huống khẩn cấp, cơ chế ngân sách phải kịp thời, linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm công khai, minh bạch, kiểm tra, kiểm toán và trách nhiệm giải trình.

GÓP Ý VIỆC TÍCH HỢP 4 CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA  

Thảo luận về việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia, các đại biểu thống nhất đây là giải pháp cần thiết để khắc phục tình trạng chồng chéo, dàn trải, hạn chế bỏ sót đối tượng và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Tuy nhiên, việc hợp nhất phải bảo đảm các mục tiêu, chính sách và quyền lợi của người dân không bị thu hẹp hoặc gián đoạn trong quá trình chuyển tiếp.

Đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng, các chương trình đều hướng tới chăm lo đời sống Nhân dân, trong đó ưu tiên đồng bào dân tộc thiểu số, người nghèo và các địa bàn còn nhiều khó khăn. Đại biểu lưu ý tỷ lệ giải ngân thời gian qua còn thấp, trong khi tổng nguồn lực dự kiến đến năm 2030 rất lớn. Vì vậy, Chính phủ và Bộ Tài chính cần thường xuyên đôn đốc, hướng dẫn, kịp thời tháo gỡ vướng mắc về phân cấp, phân quyền, thủ tục chuyển tiếp và tổ chức thực hiện; đồng thời có cơ chế xử lý cụ thể đối với những nơi triển khai chậm hoặc không giải ngân được.

Đồng quan điểm về yêu cầu khắc phục tình trạng giải ngân chậm, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh Quản Minh Cường cho rằng, việc chia nhỏ thành nhiều chương trình, nhiều đầu mối quản lý, trong khi năng lực tổ chức thực hiện ở cơ sở còn hạn chế, đã làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực. Đại biểu đề nghị tích hợp các chương trình, tinh gọn bộ máy quản lý, giảm chi phí trung gian và tăng cường kiểm tra, giám sát để nguồn lực được tập trung nhiều hơn cho người dân.

Nhấn mạnh yếu tố tổ chức thực hiện, đại biểu Tạ Minh Tâm, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp đề nghị xác định rõ trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa cơ quan Trung ương phụ trách lĩnh vực, cơ quan điều phối chung, cơ quan tài chính và UBND cấp tỉnh. Theo đại biểu, mục tiêu và chỉ tiêu dù toàn diện nhưng kết quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào phương thức tổ chức thực hiện, tiến độ giải ngân, năng lực quản trị và trách nhiệm của chính quyền địa phương, nhất là ở cấp cơ sở.

Đại biểu Tạ Minh Tâm đề nghị đổi mới phương thức đánh giá hiệu quả chương trình, chuyển từ đánh giá nặng về tỷ lệ giải ngân sang đánh giá dựa trên đối tượng thụ hưởng và mức độ tác động thực tế. Bộ tiêu chí phải rõ ràng, có thể đo lường, đủ khả năng làm căn cứ theo dõi, giám sát và điều chỉnh chính sách.

Việc phân bổ kinh phí cũng cần tính đến sự khác biệt về điều kiện kinh tế, trình độ phát triển và đặc thù xã hội, văn hóa, y tế, giáo dục của từng địa phương. Đồng thời, cần có lộ trình chuyển tiếp phù hợp trong giai đoạn 2026-2035 để hoàn thiện cơ sở dữ liệu, nâng cao năng lực xử lý công việc và bảo đảm chương trình vận hành thông suốt.

Đại biểu Nguyễn Thanh Cầm, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp đề nghị đẩy mạnh chuyển đổi số thực chất, số hóa dữ liệu từ khâu đầu tư đến hỗ trợ từng người dân, qua đó tăng tính minh bạch, khả năng kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. 

Công tác kiểm tra, giám sát và đánh giá cần được xác định là một nội dung quan trọng, có tính độc lập trong cơ chế thực hiện chương trình. Đại biểu Nguyễn Thanh Cầm cũng đề nghị nghiên cứu sử dụng khái niệm “đối tượng đặc thù” thay cho “đối tượng yếu thế” nhằm bao quát đầy đủ hơn các nhóm cần được ưu tiên hoặc tạo điều kiện phát huy đóng góp trong từng lĩnh vực.

Từ góc độ hoàn thiện cơ sở pháp lý, đại biểu Đỗ Thị Thu Thảo đề nghị phân định rõ thẩm quyền của Quốc hội và Chính phủ; làm rõ giá trị pháp lý của nguyên tắc bảo toàn mục tiêu, đối tượng thụ hưởng khi hợp nhất các chương trình. Cơ chế chuyển tiếp phải chặt chẽ, không làm gián đoạn dự án, nhiệm vụ, hợp đồng, nguồn vốn và quyền lợi hợp pháp của người dân. Cùng với đó, cần làm rõ trách nhiệm giải trình giữa Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã; rà soát hệ thống chỉ tiêu, chỉ giữ lại những chỉ tiêu có khả năng đo lường, gắn với nguồn lực và có cơ quan chịu trách nhiệm cụ thể.

Qua thảo luận, các đại biểu thống nhất việc hoàn thiện chính sách phải đi đôi với đổi mới cơ chế tổ chức thực hiện, bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm và rõ kết quả. Việc tích hợp không nhằm giảm nội dung hoặc nguồn lực của các chương trình mà hướng tới quản lý chặt chẽ, minh bạch, giảm khâu trung gian, dành nhiều nguồn lực hơn cho người dân và tạo điều kiện để địa phương chủ động triển khai phù hợp với thực tiễn.

HỮU LÝ – THU HOÀI