Thay đổi tư duy định vị du lịch: Từ chỉ số cạnh tranh sang phát triển bền vững

Thứ Tư, 18/11/2026, 20:06 (GMT+7)
Theo dõi Báo Đồng Tháp trên

Việc Diễn đàn Kinh tế thế giới điều chỉnh hệ thống đánh giá tăng trưởng du lịch theo hướng đề cao tính bền vững, khả năng chống chịu và tác động kinh tế-xã hội đang đặt ra những chuẩn mực mới, đòi hỏi năng lực thích ứng của nền du lịch các quốc gia, trong đó có Việt Nam về tầm nhìn phát triển dài hạn.

Khách quốc tế khám phá phố cổ Hội An. (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Không chỉ đo mức độ tăng trưởng du lịch bằng lượng khách và doanh thu

Nhìn lại gần hai thập kỷ qua, Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) đã xây dựng và phát triển hệ thống chỉ số đánh giá năng lực của ngành du lịch toàn cầu, trở thành một trong những nguồn tham chiếu quan trọng đối với các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý và doanh nghiệp du lịch.

Từ chỉ số Năng lực cạnh tranh du lịch (TTCI) được công bố lần đầu năm 2007, đến chỉ số Năng lực phát triển du lịch (TTDI) hiện nay, hệ thống đánh giá của WEF đã trải qua những điều chỉnh quan trọng, phản ánh sự thay đổi trong tư duy phát triển du lịch trên thế giới.

Thời điểm Báo cáo Năng lực cạnh tranh du lịch toàn cầu và chỉ số Năng lực cạnh tranh du lịch lần đầu được công bố vào năm 2007, Diễn đàn Kinh tế thế giới đã đưa ra đánh giá về những yếu tố và chính sách tạo điều kiện cho sự phát triển của ngành du lịch tại các nền kinh tế.

Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam nhận định, việc công bố chỉ số Năng lực cạnh tranh du lịch, cũng như Báo cáo chỉ số Năng lực cạnh tranh du lịch toàn cầu là một trong những nỗ lực đầu tiên trong việc xây dựng hệ thống đánh giá có tính so sánh quốc tế, giúp các quốc gia nhận diện lợi thế, hạn chế và vị thế cạnh tranh của mình trên thị trường du lịch toàn cầu.

Chỉ số Năng lực cạnh tranh du lịch được phát triển và công bố định kỳ 2 năm một lần. Qua các kỳ báo cáo, bộ chỉ số từng bước được hoàn thiện về phạm vi dữ liệu, số lượng nền kinh tế tham gia và phương pháp đánh giá.

Hệ thống này không chỉ xem xét các yếu tố trực tiếp liên quan đến hoạt động du lịch mà còn mở rộng sang môi trường kinh doanh, an ninh, nguồn nhân lực, hạ tầng giao thông, tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên văn hóa và mức độ ưu tiên của chính phủ đối với ngành du lịch.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng của du lịch toàn cầu, những thách thức mới cũng ngày càng bộc lộ rõ. Tình trạng quá tải tại các điểm đến, sự phân bổ không đồng đều lợi ích kinh tế từ du lịch, áp lực lên tài nguyên thiên nhiên và văn hóa, tác động của biến đổi khí hậu và những biến động về kinh tế-xã hội đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận trong đánh giá sự phát triển của ngành.

Báo cáo TTCI năm 2019 đã đề cập những vấn đề mang tính bước ngoặt này, nhấn mạnh rằng, tăng trưởng du lịch không thể chỉ được đánh giá thông qua khả năng thu hút ngày càng nhiều khách du lịch, mà cần tính đến chất lượng tăng trưởng, khả năng quản lý điểm đến, bảo vệ tài nguyên và lợi ích của cộng đồng địa phương.

Từ đợt dịch Covid-19, có thể thấy được mức độ dễ bị tổn thương của ngành du lịch trước các cú sốc bên ngoài, đồng thời khẳng định vai trò của hệ thống y tế, an sinh xã hội, thị trường lao động, công nghệ thông tin và năng lực quản trị trong việc duy trì hoạt động và phục hồi ngành du lịch.

Trên cơ sở đó, Diễn đàn Kinh tế thế giới đã tiến hành nghiên cứu, điều chỉnh và phát triển bộ chỉ số. Năm 2022, WEF lần đầu tiên công bố Báo cáo chỉ số Năng lực phát triển du lịch (TTDI), đánh dấu cột mốc chính thức chuyển đổi từ cách tiếp cận đánh giá năng lực cạnh tranh sang đánh giá các điều kiện thúc đẩy phát triển du lịch bền vững và có khả năng chống chịu.

Đến nay, chỉ số Năng lực phát triển du lịch tiếp tục được hoàn thiện qua các kỳ công bố năm 2024 và 2026. Dần dần, TTDI đã trở thành công cụ tham chiếu quan trọng trong đánh giá môi trường và các điều kiện phát triển du lịch tại các nền kinh tế.

Qua gần 20 năm triển khai, hệ thống chỉ số của Diễn đàn kinh tế thế giới đã chuyển dịch từ đánh giá năng lực cạnh tranh sang đánh giá toàn diện hơn các điều kiện phát triển du lịch bền vững và có khả năng chống chịu.

Sự thay đổi này phản ánh xu hướng chung của ngành du lịch thế giới: tăng trưởng không chỉ được đo bằng số lượng khách và doanh thu, mà còn bằng chất lượng môi trường phát triển, hiệu quả khai thác tài nguyên, khả năng thích ứng trước biến động và những đóng góp thiết thực cho kinh tế-xã hội.

Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam nhận định, việc công bố chỉ số Năng lực cạnh tranh du lịch, cũng như Báo cáo chỉ số Năng lực cạnh tranh du lịch toàn cầu là một trong những nỗ lực đầu tiên trong việc xây dựng hệ thống đánh giá có tính so sánh quốc tế, giúp các quốc gia nhận diện lợi thế, hạn chế và vị thế cạnh tranh của mình trên thị trường du lịch toàn cầu.

Tập trung đánh giá điều kiện quyết định khả năng thu hút, phục vụ và duy trì hoạt động du lịch dài hạn

Theo Diễn đàn Kinh tế thế giới, hai bộ chỉ số Năng lực cạnh tranh du lịch (TTCI) và Năng lực phát triển du lịch (TTDI) có mối liên hệ chặt chẽ về nền tảng, nhưng TTDI được mở rộng và điều chỉnh để phản ánh đầy đủ hơn yêu cầu phát triển của ngành du lịch trong bối cảnh mới.

Nếu như chỉ số Năng lực cạnh tranh du lịch tập trung vào việc đánh giá năng lực cạnh tranh của một nền kinh tế trong việc phát triển ngành du lịch, thông qua các yếu tố tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh, thu hút khách và nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến; thì chỉ số Năng lực phát triển du lịch lại chuyển trọng tâm sang đánh giá các yếu tố và chính sách tạo điều kiện cho ngành du lịch phát triển bền vững. Theo đó, TTDI xem xét một ngành du lịch dựa trên khả năng chống chịu trước các biến động và đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế-xã hội của quốc gia.

Chỉ số Năng lực phát triển du lịch không trực tiếp đo lường kết quả hoạt động du lịch như số lượng khách quốc tế, tổng thu hay mức chi tiêu của du khách. Thay vào đó, chỉ số tập trung đánh giá những điều kiện nền tảng quyết định khả năng thu hút, phục vụ và duy trì hoạt động du lịch trong dài hạn.

Bên cạnh đó, một trong những thay đổi quan trọng là việc mở rộng cấu trúc chỉ số từ 14 trụ cột trong chỉ số Năng lực cạnh tranh du lịch lên 17 trụ cột và 102 chỉ số thành phần trong chỉ số Năng lực phát triển du lịch.

Chỉ số Năng lực phát triển du lịch được tổ chức thành 5 nhóm lớn. Trước hết, về nhóm môi trường thuận lợi, ngành du lịch sẽ đánh giá dựa trên các trụ cột về: môi trường kinh doanh, an toàn và an ninh, y tế và vệ sinh, nhân lực và thị trường lao động, mức độ sẵn sàng về công nghệ thông tin và truyền thông.

An toàn và an ninh là một trong 17 trụ cột quan trọng để xác định chỉ số Năng lực phát triển du lịch.

Nhóm chính sách và các điều kiện hỗ trợ du lịch xem xét từ mức độ ưu tiên cho du lịch, mức độ mở cửa du lịch, sức cạnh tranh về giá. Nhóm cơ sở hạ tầng và dịch vụ xem xét các vấn đề về hạ tầng hàng không, hạ tầng mặt đất và cảng, hạ tầng và dịch vụ du lịch.

Trong khi đó, nhóm tài nguyên du lịch sẽ đánh giá qua các trụ cột: tài nguyên tự nhiên, tài nguyên văn hóa, tài nguyên phi giải trí. Cuối cùng, nhóm sự bền vững của du lịch được xem xét dựa trên sự bền vững về môi trường, sự bền vững của nhu cầu du lịch và tác động kinh tế-xã hội của du lịch.

Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam chỉ ra rằng, so với chỉ số Năng lực cạnh tranh du lịch, chỉ số Năng lực phát triển du lịch đã bổ sung và nhấn mạnh hơn những nội dung có ý nghĩa dài hạn đối với sự phát triển của ngành, đặc biệt là tính bền vững về môi trường, tác động kinh tế-xã hội, chất lượng thị trường lao động và khả năng duy trì nhu cầu du lịch.

Đáng chú ý, việc đưa tác động kinh tế-xã hội và tính bền vững của nhu cầu du lịch thành những trụ cột riêng cho thấy sự thay đổi trong quan điểm đánh giá: một điểm đến không chỉ cần có khả năng thu hút khách mà còn phải bảo đảm lợi ích kinh tế được chuyển hóa thành giá trị cho xã hội, tạo việc làm có chất lượng và hạn chế những rủi ro do tăng trưởng thiếu cân đối.

Trên thực tế, các nền kinh tế mới nổi đang từng bước cải thiện điều kiện phát triển du lịch, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng, kết nối giao thông và dịch vụ. Trong khi đó, các nền kinh tế phát triển vẫn duy trì lợi thế nhờ hệ thống hạ tầng đồng bộ, môi trường kinh doanh thuận lợi, năng lực kết nối quốc tế và chất lượng dịch vụ.

Về ngành du lịch Việt, Báo cáo chỉ số Năng lực phát triển du lịch 2026 của WEF cho thấy, Việt Nam đạt 4,15 điểm, xếp thứ 52, tăng 7 bậc so với năm 2024 và tăng 10 bậc so với năm 2019.

Việc tăng 7 bậc trên bảng xếp hạng chỉ số Năng lực phát triển du lịch năm 2026 cho thấy năng lực phát triển thương hiệu du lịch Việt đang có bước tiến tích cực, với nhiều yếu tố nền tảng được cải thiện rõ rệt, từ hạ tầng, tài nguyên du lịch đến môi trường, sự an toàn và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường.

Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho rằng, thứ hạng chỉ là một phương diện tham chiếu. Điều quan trọng là sử dụng kết quả đánh giá để nhận diện đúng những điểm mạnh cần phát huy, những hạn chế cần khắc phục và những lĩnh vực cần ưu tiên đầu tư.

Theo đó, nâng cao chất lượng hạ tầng và dịch vụ, chất lượng môi trường tự nhiên, cải thiện môi trường kinh doanh, phát triển nguồn nhân lực, bảo vệ tài nguyên, thúc đẩy chuyển đổi số và gia tăng đóng góp kinh tế-xã hội của du lịch mới là những định hướng trọng tâm để phát triển du lịch bền vững.

Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam chỉ ra rằng, so với chỉ số Năng lực cạnh tranh du lịch, chỉ số Năng lực phát triển du lịch đã bổ sung và nhấn mạnh hơn những nội dung có ý nghĩa dài hạn đối với sự phát triển của ngành, đặc biệt là tính bền vững về môi trường, tác động kinh tế-xã hội, chất lượng thị trường lao động và khả năng duy trì nhu cầu du lịch.

Theo nhandan.vn

https://nhandan.vn/thay-doi-tu-duy-dinh-vi-du-lich-tu-chi-so-canh-tranh-sang-phat-trien-ben-vung-post1001865.html

Bình luận