Thuốc lá - nguyên nhân gây bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là bệnh lý hô hấp tiến triển, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống người bệnh. Trong đó, thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh.

Các nghiên cứu được công bố tại Hội nghị Khoa học Kỹ thuật ngành Y tế tỉnh Đồng Tháp năm 2026 cho thấy, phần lớn bệnh nhân COPD có tiền sử hút thuốc, đồng thời còn tồn tại nhiều hạn chế trong sử dụng dụng cụ hít điều trị, đặt ra yêu cầu tăng cường tư vấn cai thuốc lá và quản lý bệnh lâu dài.

HÚT THUỐC LÁ LÀM GIA TĂNG GÁNH NẶNG BỆNH

COPD là bệnh hô hấp mạn tính đặc trưng bởi tình trạng khó thở, ho, khạc đờm kéo dài và hạn chế luồng khí thở. Bệnh thường tiến triển theo thời gian, gây suy giảm chức năng phổi và có thể dẫn đến những đợt cấp nguy hiểm, phải nhập viện điều trị.

Khói thuốc lá là nguyên nhân quan trọng gây tổn thương đường hô hấp. Các chất độc trong khói thuốc làm viêm mạn tính niêm mạc phế quản, phá hủy cấu trúc phế nang và suy giảm khả năng tự bảo vệ của hệ hô hấp.

Người hút thuốc trong thời gian dài có nguy cơ mắc COPD cao hơn, bệnh cũng có thể tiến triển nặng nếu tiếp tục duy trì thói quen này.

Theo nghiên cứu của Bác sĩ Huỳnh Ngọc Châu, Bệnh viện Đa khoa khu vực Gò Công được thực hiện trên 82 bệnh nhân COPD điều trị nội trú từ tháng 2 đến tháng 8-2026 cho thấy, có đến 93,9% bệnh nhân từng hút hoặc đang hút thuốc lá. Trong đó, 73,2% có tiền sử hút thuốc và 20,7% vẫn tiếp tục hút; chỉ có 6,1% bệnh nhân chưa từng hút thuốc.

Đáng chú ý, mức tiêu thụ thuốc lá tích lũy trung vị của nhóm nghiên cứu là 35 gói/năm, có trường hợp lên đến 120 gói/năm. Nam giới chiếm 92,7%, độ tuổi trung bình của bệnh nhân là hơn 72 tuổi. 

Những con số này cho thấy gánh nặng phơi nhiễm khói thuốc kéo dài ở nhóm bệnh nhân COPD, đồng thời phản ánh nguy cơ sức khỏe tích lũy qua nhiều năm. Tình trạng bệnh cũng ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày khi có 87,8% bệnh nhân có mức độ khó thở từ trung bình đến nặng.

NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ

Bên cạnh việc kiểm soát yếu tố nguy cơ, sử dụng đúng dụng cụ hít có vai trò quan trọng trong điều trị COPD. Tuy nhiên, theo nghiên cứu của Bác sĩ Huỳnh Ngọc Châu ghi nhận, có đến 76,8% bệnh nhân thực hiện chưa đúng kỹ thuật sử dụng dụng cụ hít.

Trong đó, bình hít định liều (MDI) được sử dụng phổ biến, chiếm 93,9% các trường hợp, nhưng có 77,2% bệnh nhân mắc lỗi kỹ thuật. Những sai sót thường gặp là không lặp lại đúng quy trình khi sử dụng liều tiếp theo, không thở ra hết trước khi hít, không nín thở sau khi hít thuốc và phối hợp chưa tốt giữa thao tác nhấn bình với nhịp hít vào. 

Đáng chú ý, nghiên cứu xác định việc được nhân viên y tế kiểm tra, hướng dẫn lại kỹ thuật sử dụng dụng cụ hít trong mỗi lần tái khám có mối liên quan độc lập với khả năng thực hiện đúng. Bệnh nhân được hướng dẫn lại có khả năng sử dụng đúng kỹ thuật cao gấp 4,7 lần so với nhóm không được hướng dẫn lại.

Kết quả này cho thấy, bên cạnh việc kê đơn và theo dõi đáp ứng điều trị, nhân viên y tế cần trực tiếp kiểm tra thao tác sử dụng bình hít của người bệnh, nhất là người cao tuổi. Việc hướng dẫn cần được thực hiện thường xuyên, giúp bệnh nhân nắm vững quy trình, hạn chế thất thoát thuốc và nâng cao hiệu quả điều trị.

Việc phòng ngừa và kiểm soát COPD cần được chú trọng ngay từ khâu hạn chế phơi nhiễm khói thuốc. Người đang hút thuốc cần chủ động cai thuốc, tránh tiếp xúc với khói thuốc thụ động và thăm khám khi xuất hiện các triệu chứng ho, khạc đờm, khó thở kéo dài. 

Đối với người đã mắc COPD, cần tuân thủ điều trị, tái khám định kỳ, được hướng dẫn sử dụng đúng dụng cụ hít và thực hiện các biện pháp phòng ngừa nhiễm trùng hô hấp theo tư vấn của nhân viên y tế.

CAO THẮNG - T.H
(lược ghi)