Ươm mầm nghiên cứu khoa học cho học sinh

Cuộc thi Khoa học kỹ thuật dành cho học sinh trung học (gọi tắt là Cuộc thi) năm học 2025 -2026 tại Đồng Tháp được tổ chức lần đầu trên quy mô toàn tỉnh sau khi thực hiện sáp nhập. Đây là hoạt động có ý nghĩa, tạo động lực mới cho phong trào nghiên cứu khoa học trong trường học. Qua đó, ngành Giáo dục định hướng khuyến khích học sinh phát huy tư duy sáng tạo và năng lực đổi mới.

Thông qua các dự án dự thi được đầu tư bài bản, Cuộc thi tiếp tục khẳng định vai trò là sân chơi trí tuệ lành mạnh, góp phần lan tỏa phong trào nghiên cứu khoa học trong nhà trường; đồng thời, giúp học sinh từng bước vận dụng kiến thức đã học giải quyết những vấn đề gắn với thực tiễn đời sống.

ĐỀ TÀI MANG HƠI THỞ CUỘC SỐNG 

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT), trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc trang bị cho học sinh tư duy sáng tạo, kỹ năng nghiên cứu khoa học và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn được xem là yêu cầu cấp thiết.

Cuộc thi là sân chơi trí tuệ bổ ích, tạo môi trường để học sinh mạnh dạn đề xuất ý tưởng mới, thử nghiệm giải pháp sáng tạo; đồng thời, rèn luyện các kỹ năng mềm như làm việc nhóm, thuyết trình, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề.

Năm nay, Cuộc thi nhận được sự hưởng ứng tích cực từ các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh. 

Toàn tỉnh có 65/79 trường trung học phổ thông (THPT) tham gia với 121 dự án; 83/102 xã, phường có học sinh dự thi. Tổng số dự án tham gia Cuộc thi là 301 sản phẩm, thuộc 18/22 lĩnh vực theo quy định. 

Trong đó, có 70 dự án khoa học và 231 dự án kỹ thuật. Tổng số học sinh tham gia 501 em, gồm 187 học sinh THPT và 313 học sinh trung học cơ sở (THCS).

Kết thúc Vòng sơ khảo, Ban Tổ chức lựa chọn 193 dự án vào Vòng chung khảo, với 312 học sinh tham gia, trong đó có 131 học sinh THPT và 181 học sinh THCS. 

Cụ thể, cấp THCS có 112 dự án, gồm 68 dự án tập thể và 44 dự án cá nhân; cấp THPT có 81 dự án, gồm 50 dự án tập thể và 31 dự án cá nhân. 

Các dự án tập trung nhiều vào lĩnh vực như: Khoa học xã hội và hành vi, công nghệ thông tin, hệ thống nhúng - robot, khoa học môi trường, năng lượng bền vững, hóa học và sinh học ứng dụng.

Tại Cuộc thi, mỗi giám khảo thực hiện chấm điểm độc lập, đồng thời trực tiếp trao đổi, phỏng vấn thí sinh, chú trọng đánh giá toàn diện quá trình nghiên cứu của học sinh. 

Theo nhận xét của Ban Giám khảo, các sản phẩm dự thi năm nay thể hiện rõ tính thực tiễn và sáng tạo, nhiều đề tài gắn chặt với đời sống thường ngày. 

Một số sản phẩm có hàm lượng khoa học cao, được đầu tư nghiêm túc cả về nội dung lẫn hình thức; thiết kế, trưng bày khoa học, đúng yêu cầu. Kỹ năng trình bày báo cáo và trả lời câu hỏi của nhiều học sinh rõ ràng, tự tin, ngắn gọn và đúng trọng tâm.

Bên cạnh đó, học sinh cho thấy năng lực giao tiếp khá tốt, bản lĩnh khi đứng trước đám đông. 

Các sản phẩm dự thi được chuẩn bị bài bản, công phu, có chiều sâu, phong phú về lĩnh vực; chất lượng sản phẩm được nâng lên, gần gũi thực tiễn và có tính ứng dụng cao. 

Nhiều sản phẩm tiêu biểu có khả năng áp dụng vào đời sống như: Thần y nông - Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và thiết bị pha dung dịch tự động bằng bơm nhu động nhằm hỗ trợ sản xuất nông nghiệp an toàn và bền vững; ổ cắm sạc xe đạp điện thông minh; thực trạng và giải pháp phòng, chống bắt cóc trực tuyến cho học sinh THPT… 

Nội dung sát thực tế và giải pháp có khả năng áp dụng cao, Đề tài “Thực trạng và giải pháp phòng, chống bắt cóc trực tuyến” của 2 học sinh Phạm Tấn Tài và Nguyễn Hoàng Quyên, lớp 12B1, Trường THPT Sa Đéc được Ban Giám khảo đánh giá cao. 

Đề tài tập trung làm rõ mức độ gia tăng của tình trạng “bắt cóc online” trong học sinh hiện nay, đặc biệt là trên môi trường mạng xã hội. Nhóm học sinh chỉ ra các thủ đoạn ngày càng tinh vi, tác động trực tiếp đến học sinh, đây là đối tượng dễ bị tổn thương, còn hạn chế về kỹ năng tự bảo vệ.

Em Phạm Tấn Tài cho biết: “Thông qua khảo sát, phỏng vấn và phân tích tình huống thực tế, đề tài làm rõ nhận thức của học sinh về nguy cơ bị bắt cóc trực tuyến, cách ứng phó khi gặp tình huống nguy hiểm; đồng thời, đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao kỹ năng phòng tránh”. 

Tuy nhiên, bên cạnh những thành công, Cuộc thi vẫn gặp phải một số hạn chế như: Một số đơn vị không có sự quan tâm đúng mức đến Cuộc thi; không có sự động viên, hỗ trợ giáo viên và học sinh tham gia Cuộc thi…

Kết quả Cuộc thi năm học 2025 - 2026, có 42 giải thưởng được trao, trong đó có 11 giải Nhất, 34 giải Nhì, 33 giải Ba và 33 giải Khuyến khích. Đáng chú ý, có 4 dự án xuất sắc được chọn để tham gia vòng thi cấp quốc gia.

Đây là cơ hội lớn để học sinh Đồng Tháp khẳng định năng lực trên đấu trường rộng hơn; đồng thời, học hỏi kinh nghiệm từ những mô hình nghiên cứu khoa học tiên tiến của học sinh trên cả nước.

ĐỂ CUỘC THI LAN TỎA SÂU RỘNG

Nhằm nâng cao chất lượng Cuộc thi trong những năm tiếp theo, Sở GD-ĐT tỉnh Đồng Tháp đề ra nhiều giải pháp mang tính chiến lược, trong đó chú trọng nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cho giáo viên và học sinh. 

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tổ chức các hội thảo, lớp tập huấn về phương pháp nghiên cứu khoa học, giúp giáo viên định hướng, hỗ trợ học sinh thực hiện đề tài một cách bài bản, khoa học. 

Song song đó, việc phát triển các câu lạc bộ khoa học kỹ thuật trong trường trung học được xác định là hướng đi quan trọng, tạo môi trường để học sinh trao đổi, chia sẻ ý tưởng và triển khai các dự án nghiên cứu.

Sở GD-ĐT nhấn mạnh việc đưa nội dung hướng dẫn nghiên cứu khoa học vào sinh hoạt chuyên môn và các hoạt động trải nghiệm sáng tạo. 

Cách làm này giúp học sinh sớm hình thành ý tưởng nghiên cứu từ thực tiễn cuộc sống, từng bước tiếp cận phương pháp học tập chủ động; đồng thời, rèn luyện tư duy phản biện và kỹ năng giải quyết vấn đề.

 Để bảo đảm chất lượng và tính kế thừa của Cuộc thi, các trường THPT và các địa phương cần chủ động tổ chức Cuộc thi cấp cơ sở, qua đó chọn lọc những dự án tiêu biểu tham gia Cuộc thi cấp tỉnh. 

Việc tổ chức từ sớm không chỉ giúp học sinh có sự chuẩn bị kỹ lưỡng hơn, mà còn góp phần nâng cao tính cạnh tranh và chất lượng chung của các đề tài.

Qua nhiều năm triển khai, Cuộc thi trở thành sân chơi trí tuệ bổ ích, góp phần ươm mầm đam mê nghiên cứu khoa học cho học sinh Đồng Tháp.

Với sự quan tâm và đầu tư đúng hướng, Cuộc thi được kỳ vọng tiếp tục phát triển, tạo ra nhiều sản phẩm khoa học có giá trị và trang bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết cho tương lai.

Đ. PHI