Xã Châu Thành: Từ vùng đất cách mạng đến xã An toàn khu

Với những cơ sở cách mạng được gây dựng từ những năm đầu thế kỷ XX, những mái nhà nuôi giấu cán bộ, những tuyến giao liên vượt qua lộ 4 đến những trận đánh trên tuyến đường huyết mạch của miền Tây Nam Bộ, vùng đất Châu Thành hôm nay mang trong mình bề dày lịch sử đặc biệt.

Việc hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận xã Châu Thành là xã An toàn khu (ATK) không chỉ ghi nhận những đóng góp của Đảng bộ, quân và dân địa phương trong 2 cuộc kháng chiến, mà còn mở thêm một điểm tựa để thế hệ hôm nay tiếp nối truyền thống, xây dựng quê hương.

NHỮNG DẤU SON LỊCH SỬ

Xã Châu Thành được thành lập từ ngày 1-7-2025 trên cơ sở sáp nhập xã Long An, xã Thân Cửu Nghĩa và thị trấn Tân Hiệp; trước đó, xã Tân Lý Tây đã sáp nhập vào thị trấn Tân Hiệp. Vùng đất hiện nay gồm các địa bàn từng có lịch sử gắn bó mật thiết với phong trào cách mạng của huyện Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho trước đây.

Trong 2 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, địa bàn Châu Thành có vị trí quan trọng về chính trị, quân sự và giao thông. Quốc lộ 4, nay là Quốc lộ 1, đi qua địa bàn từng là tuyến giao thông chiến lược nối Sài Gòn với Mỹ Tho và các tỉnh miền Tây Nam Bộ.

Nhiều cơ sở cách mạng được xây dựng và duy trì trong điều kiện địch kiểm soát gắt gao. Những căn hầm bí mật, những gia đình nuôi giấu cán bộ, những tuyến giao liên và cơ sở hậu cần từng bước hình thành, tạo nên mạng lưới bám trụ ngay giữa vùng địch kiểm soát.

Một trong những địa điểm tiêu biểu là Chùa Phước Lâm, còn được gọi là Chùa Cộng sản, thuộc địa bàn Thân Cửu Nghĩa trước đây. Năm 1929, nơi đây diễn ra cuộc họp thành lập tổ chức “Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên” ở địa phương. Đến năm 1940, Chùa Phước Lâm tiếp tục được các đồng chí Phan Đăng Lưu, Võ Văn Tần, Nguyễn Thị Thập và cán bộ cách mạng chọn làm địa điểm họp bàn việc xây dựng lực lượng vũ trang chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa.

Những giá trị lịch sử gắn với địa điểm này đã được ghi nhận qua các tư liệu lịch sử và Chùa Phước Lâm được UBND tỉnh Tiền Giang công nhận là di tích lịch sử cách mạng năm 1990.

Giữa năm 1933, đồng chí Võ Văn Tần, Xứ ủy viên Xứ ủy Nam Kỳ, đến xã Thân Cửu Nghĩa, ở tại nhà ông Nguyễn Văn Bảo (ấp Thân Hòa) để trực tiếp chỉ đạo phong trào cách mạng. Từ đây, đồng chí tiếp xúc, giác ngộ những người có tư tưởng tiến bộ, truyền bá tinh thần đoàn kết, lòng yêu nước và gây dựng những hạt nhân ban đầu cho phong trào cách mạng ở địa phương.

Tháng 6-1940, hàng trăm quần chúng ở Thân Cửu Nghĩa đến gò ông Hai Muôn, nay thuộc ấp Tân Phú, để nghe tuyên truyền, vận động, chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ. Đến ngày 23-11-1940, cuộc khởi nghĩa diễn ra tại Thân Cửu Nghĩa. Quần chúng kéo đến đình Thân Nhơn, nơi đặt trụ sở của bộ máy chính quyền địch, đốt sổ sách, phá trụ sở và bắt một số tên ác ôn.

Trong kháng chiến chống Mỹ, vai trò của vùng đất Châu Thành càng thể hiện rõ. Nhiều đơn vị lực lượng vũ trang từ cấp đại đội đến tiểu đoàn đã đóng quân, huấn luyện, tập kết và trung chuyển trên địa bàn. Các lực lượng phối hợp với du kích và Nhân dân địa phương tổ chức nhiều trận đánh, bảo vệ cơ sở cách mạng, mở rộng địa bàn đứng chân và phá thế kiểm soát của địch.

Địa bàn cũng từng là nơi xây dựng các cơ sở hậu cần, kho cất trữ vũ khí, lương thực, thuốc men và hình thành những tuyến giao liên quan trọng. Nhân dân trực tiếp tham gia nuôi giấu cán bộ, bảo vệ lực lượng, cung cấp lương thực, dẫn đường và vận chuyển vật chất phục vụ chiến trường.

Trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt ấy, sự che chở, đùm bọc của Nhân dân trở thành một phần không thể tách rời của lịch sử cách mạng địa phương. Nhiều gia đình tự nguyện nuôi bộ đội, du kích; có gia đình nuôi cùng lúc nhiều cán bộ, chiến sĩ. Những đóng góp âm thầm ấy góp phần duy trì lực lượng, bảo vệ cơ sở và giữ vững phong trào cách mạng.

PHÁT HUY TRUYỀN THỐNG, KIẾN TẠO TƯƠNG LAI

Những tư liệu được tập hợp cho thấy vùng đất nay là xã Châu Thành có nhiều yếu tố đáp ứng các tiêu chí đề nghị công nhận xã ATK, gắn với hoạt động nuôi giấu, bảo vệ cán bộ, nơi đóng quân, huấn luyện, tập kết lực lượng vũ trang và xây dựng phong trào cách mạng.

Ngày 7-7-2026, UBND xã Châu Thành tổ chức Hội thảo khoa học góp ý hồ sơ đề nghị công nhận xã Châu Thành là xã ATK, với sự tham dự của các cán bộ lão thành, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, nguyên lãnh đạo huyện Châu Thành và các xã trước đây, cùng đại diện lãnh đạo địa phương. Các đại biểu tập trung làm rõ căn cứ lịch sử, bổ sung tư liệu, nhân chứng và những sự kiện tiêu biểu phục vụ quá trình hoàn thiện hồ sơ.

Điều đáng trân trọng là những đóng góp của Châu Thành trong kháng chiến không chỉ nằm ở những trận đánh. Đó còn là sự hy sinh của những người con quê hương, sự chịu đựng của hàng ngàn gia đình, sự kiên cường của người dân trước những năm tháng bom đạn, cũng như sự âm thầm giữ gìn và bảo vệ cơ sở cách mạng qua nhiều thời kỳ.

Hôm nay, Châu Thành mang diện mạo mới của một xã được hình thành sau sắp xếp đơn vị hành chính. Với diện tích tự nhiên 24,28 km², dân số hơn 57.000 người, địa phương đang ngày càng đổi thay, khởi sắc; hoạt động sản xuất, thương mại, dịch vụ phát triển, các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, an sinh xã hội tiếp tục được quan tâm.

Từ việc được công nhận là xã ATK, những câu chuyện về lịch sử cách mạng được tiếp tục kể lại; những địa danh, di tích, tư liệu và ký ức của các thế hệ đi trước được gìn giữ; truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết và ý chí vượt qua gian khó được trao truyền cho thế hệ trẻ.

Xã Châu Thành đang bước vào chặng đường mới. Nhưng trên hành trình ấy, ký ức về một vùng đất từng kiên cường trong chiến tranh vẫn là phần không thể tách rời của quê hương hôm nay. Từ những năm tháng gian lao đến cuộc sống đang đổi thay từng ngày, truyền thống cách mạng trở thành giá trị tinh thần để Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Châu Thành tiếp tục chung sức xây dựng quê hương ngày càng văn minh, giàu đẹp.

LÊ MINH - CHÂU THÀNH