Bài 2: Minh bạch bắt đầu từ mỗi giao dịch

Bài 1: Từ thay đổi chính sách đến chuyển động thực tiễn

Nếu như trước đây, thanh toán bằng tiền mặt gần như là lựa chọn phổ biến thì nay, cùng với quá trình chuyển đổi số và những thay đổi trong phương thức quản lý thuế, thanh toán không dùng tiền mặt đang dần trở thành một phần trong hoạt động kinh doanh hằng ngày của nhiều hộ.

MÃ QR DẦN THÀNH THÓI QUEN

Những tấm bảng mã QR được đặt cạnh quầy hàng, trên bàn thu ngân hay ngay trước cửa các cửa hàng kinh doanh đã trở thành hình ảnh quen thuộc tại nhiều địa phương. 

Tại một quán trà sữa và dịch vụ ăn uống ở xã Chợ Gạo, anh Nguyễn Hữu Hạnh cho biết, việc thanh toán bằng chuyển khoản hiện nay đã trở nên khá phổ biến đối với khách hàng trẻ tuổi.

Theo anh Hạnh, khách hàng của quán hiện sử dụng cả tiền mặt và chuyển khoản với tỷ lệ tương đối cân bằng. Trong đó, học sinh, sinh viên và người lao động trẻ thường ưu tiên quét mã QR để thanh toán thay vì sử dụng tiền mặt như trước.

“Hiện nay, nhiều khách hàng chủ động quét mã QR để thanh toán ngay sau khi mua hàng. Hình thức này giúp việc thanh toán nhanh gọn hơn, đồng thời việc quản lý doanh thu của cơ sở cũng thuận tiện hơn”, anh Hạnh chia sẻ.

Thực tế, việc sử dụng chuyển khoản trong hoạt động kinh doanh không phải là điều quá mới đối với nhiều hộ kinh doanh. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của ngân hàng số và các ứng dụng thanh toán điện tử trong những năm gần đây, mức độ phổ biến của hình thức này đang ngày càng tăng.

Không chỉ tại các cửa hàng ăn uống, nhiều cơ sở kinh doanh bán lẻ, vật tư nông nghiệp, điện nước, hàng tiêu dùng cũng đã chủ động bố trí tài khoản thanh toán và mã QR nhằm đáp ứng nhu cầu giao dịch của khách hàng.

Theo Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Khu vực 13, thời gian qua thanh toán không dùng tiền mặt trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp tiếp tục ghi nhận nhiều kết quả tích cực. 

Hạ tầng thanh toán được đầu tư đồng bộ; các tổ chức tín dụng tích cực ứng dụng công nghệ, phát triển đa dạng sản phẩm, dịch vụ thanh toán hiện đại; nhiều mô hình như: “Chợ không dùng tiền mặt”, “Tuyến đường không dùng tiền mặt” đã được triển khai và bước đầu tạo hiệu ứng lan tỏa trong cộng đồng.

Theo lũy kế đến tháng 5-2026, có hơn 4,94 triệu tài khoản thanh toán và trên 408.000 điểm chấp nhận thanh toán QR code đã mở. Tổng số giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt đạt trên 300 triệu giao dịch với giá trị hơn 2,87 triệu tỷ đồng.

Những con số này cho thấy thanh toán số đang dần trở thành xu hướng tất yếu trong đời sống kinh tế - xã hội.

Song song đó, ý nghĩa của thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ dừng lại ở sự thuận tiện trong giao dịch. 

Đối với nhiều hộ kinh doanh, mỗi lần khách hàng quét mã QR hay thanh toán qua tài khoản ngân hàng cũng đồng nghĩa với việc doanh thu được ghi nhận đầy đủ, giúp việc theo dõi hoạt động kinh doanh trở nên rõ ràng và khoa học hơn. 

Đây cũng là một trong những thay đổi đáng chú ý sau hơn 6 tháng triển khai phương thức quản lý thuế mới.

Không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí giao dịch, thanh toán không dùng tiền mặt còn tạo điều kiện để người dân tiếp cận các dịch vụ tài chính hiện đại, đồng thời góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trên nhiều lĩnh vực.

KHÔNG CHỈ LÀ CÁCH TRẢ TIỀN

Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, quá trình phát triển thanh toán không dùng tiền mặt vẫn chưa đồng đều giữa các khu vực và các nhóm đối tượng. 

Theo ghi nhận của cơ quan thuế, tại nhiều khu vực nông thôn, giao dịch bằng tiền mặt vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong hoạt động mua bán hằng ngày.

Đồng chí Dương Minh Trung, Tổ trưởng Tổ Quản lý cá nhân, hộ kinh doanh, Thuế cơ sở 2 tỉnh Đồng Tháp cho biết, một bộ phận người dân vẫn duy trì thói quen sử dụng tiền mặt trong giao dịch. 

Bên cạnh đó, nhiều hộ kinh doanh lớn tuổi chưa quen với công nghệ, chưa thành thạo các ứng dụng ngân hàng điện tử hoặc chưa mở tài khoản ngân hàng nên việc chuyển đổi còn gặp khó khăn.

Chị Dương Thị Lan Anh, hộ kinh doanh vật tư điện nước và đồ sắt gia dụng tại xã Chợ Gạo cho biết, dù đã bố trí tài khoản thanh toán để phục vụ khách hàng nhưng phần lớn giao dịch hiện nay vẫn được thực hiện bằng tiền mặt. 

Trong khi đó, anh Nguyễn Long Hồ, hộ kinh doanh phân bón tại xã Chợ Gạo, cho rằng khách hàng chủ yếu là nông dân nên hình thức chuyển khoản hiện chưa phổ biến như tại các đô thị lớn.

Điều này cho thấy quá trình chuyển đổi thói quen thanh toán cần thêm thời gian, đặc biệt tại khu vực nông thôn, nơi người dân vẫn có xu hướng sử dụng tiền mặt trong các giao dịch thường ngày.

Bên cạnh yếu tố tiện lợi, thanh toán không dùng tiền mặt còn được xem là một trong những nền tảng quan trọng phục vụ công tác quản lý thuế theo hướng hiện đại. 

Theo ngành Thuế, khi các giao dịch được thực hiện qua hệ thống ngân hàng, dòng tiền được ghi nhận đầy đủ và có thể đối chiếu, giúp hộ kinh doanh quản lý doanh thu thuận lợi hơn, đồng thời giảm nguy cơ sai sót trong quá trình kê khai.

Đối với hộ kinh doanh, việc tách bạch giữa dòng tiền cá nhân và dòng tiền kinh doanh cũng giúp việc theo dõi hoạt động tài chính rõ ràng hơn, tạo cơ sở để nâng cao năng lực quản trị và tiếp cận các dịch vụ tài chính trong tương lai.

Theo nhiều hộ kinh doanh, sự thay đổi không chỉ thể hiện ở phương thức thanh toán mà còn ở cách quản lý cửa hàng. Việc ghi chép doanh thu, theo dõi hàng hóa, lưu trữ hóa đơn và chứng từ dần trở thành công việc thường xuyên thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm như trước.

Anh Nguyễn Hữu Hạnh, hộ kinh doanh trà sữa và dịch vụ ăn uống tại xã Chợ Gạo cho biết, việc ghi nhận đầy đủ doanh thu giúp hoạt động kinh doanh minh bạch hơn, đồng thời thuận lợi trong việc kiểm soát doanh số và chi phí. 

“Trước đây nhiều thứ chủ yếu dựa vào ghi nhớ hoặc kinh nghiệm. Hiện nay doanh thu được ghi nhận cụ thể nên việc theo dõi hoạt động kinh doanh rõ ràng hơn trước”, anh Hạnh chia sẻ.

Không chỉ riêng lĩnh vực ăn uống, nhiều hộ kinh doanh khác cũng bắt đầu hình thành thói quen quản lý cửa hàng theo hướng bài bản hơn.

Khi mọi giao dịch đều được ghi nhận bằng dữ liệu, chủ hộ có điều kiện đánh giá hiệu quả kinh doanh, chủ động điều chỉnh hoạt động mua bán và chuẩn bị nền tảng nếu muốn mở rộng quy mô trong tương lai.

Từ góc độ quản lý nhà nước, dữ liệu thanh toán điện tử góp phần hỗ trợ cơ quan chức năng chuyển dần từ phương thức quản lý thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và tạo môi trường cạnh tranh công bằng hơn.

Thực tế cho thấy, quá trình thay đổi này chưa diễn ra đồng đều giữa các nhóm hộ kinh doanh. 

Những người trẻ tuổi thường tiếp cận công nghệ nhanh hơn, trong khi nhiều hộ lớn tuổi vẫn cần thêm thời gian để làm quen với các ứng dụng điện tử và phương thức quản lý mới. 

Tuy nhiên, sau hơn nửa năm triển khai, phần lớn hộ kinh doanh đã từng bước vượt qua những bỡ ngỡ ban đầu, chuyển từ cách quản lý dựa vào kinh nghiệm sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ.

LÊ MINH
(còn tiếp)