Công nghệ số thay đổi nhiều khía cạnh trong đời sống xã hội, len lỏi đến từng ngỏ ngách của từng cá nhân. Mỗi người giờ đây đều có thể chạm đến thế giới rộng lớn chỉ trong tích tắc. Cuộc sống thay đổi nhanh, hiện đại hơn cũng từ đó.
Như một lẽ thông thường, khi mọi khâu đã được số hóa, chỉ cần những cú chạm nhẹ, cuộc sống cũng có thể thay đổi theo guồng quay chung của công nghệ, thậm chí ngoài suy nghĩ của mỗi người. Nhịp sống số thúc ép con người phải luôn thay đổi để thích ứng. Cuộc sống công dân mới cũng bắt đầu tư đó. Văn hóa mới cũng được định hình từ đó.
Nhìn từ thực tiễn mới thấy, nhắc đến văn hóa là nói đến những giá trị, chuẩn mực, niềm tin, nghi thức, phong tục tập quán và cách ứng xử trong một cộng đồng nhất định.
Thế nhưng, trong xã hội số được tăng tốc, văn hóa số được định hình, những nghi thức, phong tục, thói quen mới dần được hình thành, nhất là trên mạng xã hội.
Tuy nhiên, khác với nền văn hóa hình thành trong xã hội trước đây thường mang nhiều tính địa phương, văn hóa số có đặc trưng tốc độ cao và khả năng lan truyền rất nhanh, thậm chí xuyên biên giới, hình thành các cộng đồng trực tuyến tiếp thu những giá trị mới khá nhanh.
Thực tiễn đã chỉ ra rằng, văn hóa số là nền văn hóa mới. Khi văn hóa số hình thành, nó cũng đồng nghĩa với việc xuất hiện những nghi thức và cách ứng xử mới trong đặc trưng môi trường số, từ đó dẫn đến những thay đổi trong ứng xử.
Nhìn từ thực tiễn mới thấy văn hóa mới được định hình rõ nét và dễ nhận thấy thông qua mạng xã hội. Ở môi trường ảo này, ý kiến của nhiều người được thể hiện dễ, rõ nhanh, hình thành dư luận xã hội nhanh, tạo điều kiện cho sự thể hiện dân chủ trong xã hội.
Nhưng cũng có mặt trái là không ít người lên các diễn đàn mạng xã hội thể hiện những điều thành kiến, thiếu chuẩn mực, thậm chí là suồng sã trong một số trường hợp.
Nghiêm trọng hơn là không ít trường hợp chỉ trích thẳng vào từng tổ chức, cá nhân dù chưa được kiểm chứng tính xác thực của thông tin. Thực trạng này không phải là mới nhưng dường như vẫn còn diễn ra ở nơi này, nơi khác, diễn đàn này hay diễn đàn khác.
Nếu theo dõi kỹ dòng thời sự chủ lưu những ngày gần đây, đặc biệt là trước thời điểm quan trọng như bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp, bên cạnh những điểm tích cực, đâu đó cũng xuất hiện không ít thông tin bất lợi cho tổ chức, cá nhân.
Thậm chí có người lợi dụng các diễn đàn để chí trích cá nhân này, tổ chức khác. Đứng trước thực tế này rất cần sự tỉnh táo của những công dân mới.
Văn hóa mới trên nền tảng số hóa sẽ định hình nên những công dân mới. Ở môi trường văn hóa mới sẽ có nhiều thay đổi trong cách ứng xử của mỗi cá nhân để thích ứng.
Song, dù có nhiều thay đổi do “số hóa” nhưng đòi hỏi về tính chuẩn mực, chân - thiện - mỹ vẫn không thay đổi. Đặc biệt, dù có một nền văn hóa mới được định hình nhưng những hành vi “lệch chuẩn” đương nhiên bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Một công dân mới phải dựa trên một nền văn hóa mới theo những chuẩn mực mới là vì lẽ đó.
THẾ ANH
