Đổi mới giáo dục nghệ thuật trong kỷ nguyên số

Sự phát triển như vũ bão của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sáng tạo, truyền bá và tiếp nhận nghệ thuật, đòi hỏi giáo dục nghệ thuật cũng phải được đổi mới mạnh mẽ để vừa thích ứng với thời đại số, vừa bảo đảm gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Đây cũng chính là trọng tâm được các nhà khoa học, giảng viên, chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục nghệ thuật tập trung trao đổi tại hội thảo khoa học quốc gia “Đổi mới giáo dục nghệ thuật ở Việt Nam: Phát triển năng lực sáng tạo, phát huy giá trị truyền thống và thích ứng chuyển đổi số”, vừa được Khoa Nghệ thuật, Trường đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức ngày 22-8 tại Hà Nội.

GẮN GIÁO DỤC NGHỆ THUẬT VỚI GIÁO DỤC DI SẢN

Đề dẫn Hội thảo, Tiến sĩ Trần Thị Thu Hà, Trưởng khoa Nghệ thuật, Trường đại học Sư phạm Hà Nội, nhận định: Chuyển đổi số, AI và hội nhập toàn cầu đang mở ra không gian sáng tạo vô tận, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Trong định hướng phát triển đất nước hiện nay, văn hóa tiếp tục được xác định là nền tảng tinh thần cốt lõi, giữ vai trò định hướng và tạo động lực nội sinh cho sự phát triển bền vững.

Đặc biệt, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam tiếp tục khẳng định quan điểm lấy con người và văn hóa làm trung tâm, nhấn mạnh vai trò của đội ngũ nghệ nhân, nghệ sĩ cùng các chính sách bảo tồn, phát huy di sản văn hóa truyền thống.

Trong lĩnh vực giáo dục, bên cạnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018, các chỉ đạo mới như Nghị quyết số 71-NQ/TW và Công văn số 5215/BGDĐT-GDPT đã mở ra cơ chế đột phá: Cho phép và khuyến khích đưa nghệ nhân, nghệ sĩ, chuyên gia vào các hoạt động giáo dục, thúc đẩy mô hình giáo dục mở gắn kết nhà trường với cộng đồng thực hành văn hóa.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Trần Thị Thu Hà, thực tiễn cho thấy việc đưa di sản nghệ thuật vào nhà trường vẫn còn phân mảnh, chủ yếu dừng ở các hoạt động trải nghiệm rời rạc và chịu sự cạnh tranh mạnh mẽ từ các làn sóng văn hóa ngoại nhập trên không gian số.

Đứng trước những khoảng trống về cơ chế tích hợp, quy trình sư phạm hóa di sản và yêu cầu thích ứng chuyển đổi số, việc đổi mới toàn diện giáo dục nghệ thuật ở Việt Nam là nhiệm vụ mang tính chiến lược và vô cùng cấp thiết.

Đó cũng là lý do hội thảo được tổ chức, nhằm đánh giá thực trạng, chia sẻ các mô hình tiên tiến và đề xuất giải pháp cho sự phát triển của giáo dục nghệ thuật hiện đại.

Hội thảo nhận được gần 80 tham luận, ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học, giảng viên đến từ các cơ sở đào tạo uy tín và các nghiên cứu sinh, học viên cao học trên toàn quốc.

Các tham luận, ý kiến đã phản ánh bức tranh nghiên cứu phong phú, kết hợp giữa lý luận và ứng dụng thực tiễn sinh động, tập trung thể hiện ba chủ đề chính, bao gồm: Bảo tồn, tích hợp di sản văn hóa nghệ thuật truyền thống trong giáo dục; Ứng dụng công nghệ số, AI và đổi mới phương pháp dạy học; Phát triển năng lực nghề nghiệp, mô hình kết nối và xã hội hóa giáo dục nghệ thuật.

Chủ đề bảo tồn, tích hợp di sản văn hóa nghệ thuật truyền thống trong giáo dục mang đến những giải pháp thiết thực nhằm thể chế hóa định hướng của Nghị quyết số 80-NQ/TW và các văn bản pháp lý về di sản, đề xuất nhiều phương án đưa nghệ thuật truyền thống vào nhà trường thông qua tiếp cận liên ngành, trải nghiệm thực tế và số hóa dữ liệu, giúp di sản giữ vững vị thế trước làn sóng xâm nhập của văn hóa ngoại nhập.

Chủ đề ứng dụng công nghệ số, AI và đổi mới phương pháp dạy học đi sâu nghiên cứu việc ứng dụng AI trong phân tích tác phẩm, hòa âm, dàn dựng, xây dựng học liệu cá nhân hóa, ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR/AR), mô hình Smart-Music, truyền thông số vào giảng dạy âm nhạc, mỹ thuật, thanh nhạc, chỉ huy hợp xướng... Đây là công cụ đắc lực hỗ trợ sư phạm hóa di sản và gia tăng trải nghiệm học tập liên tục cho học sinh trên môi trường số.

Trong khi đó, chủ đề phát triển năng lực nghề nghiệp, mô hình kết nối và xã hội hóa giáo dục nghệ thuật đề xuất giải pháp phát triển năng lực cốt lõi cho giáo viên, sinh viên sư phạm, đồng thời kiến tạo hệ sinh thái giáo dục mở qua việc huy động sự tham gia của nghệ nhân, nghệ sĩ, câu lạc bộ nghệ thuật trường học và các trung tâm cộng đồng, nhằm xóa bỏ sự phân mảnh giữa nhà trường-giáo viên-nghệ nhân-cộng đồng-môi trường số.

XÂY DỰNG HỆ SINH THÁI GIÁO DỤC - TRẢI NGHIỆM

Chia sẻ tại hội thảo, nhà nghiên cứu âm nhạc, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long cho rằng trong kỷ nguyên số, công nghệ càng giúp con người tiếp cận âm nhạc dễ dàng thì giáo dục càng cần quan tâm đến chiều sâu.

Công nghệ có thể mở cánh cửa đến với thế giới âm nhạc; nhưng chính những trải nghiệm sống động, trực tiếp và có sự tham gia của con người mới giúp âm nhạc trở thành một phần của đời sống.

Khi tham dự một buổi biểu diễn, người học không chỉ được nghe một tác phẩm mà còn được quan sát cách nghệ sĩ giao tiếp với công chúng, cảm nhận âm thanh trong không gian thực, nhận biết phản ứng của người khác và trải nghiệm cách một cộng đồng cùng chia sẻ âm nhạc.

Một concert, một buổi hòa nhạc hay một hoạt động âm nhạc cộng đồng, nếu được đặt trong một quá trình học tập phù hợp, có thể trở thành một “không gian học tập mở”.

Vì thế, theo nhạc sĩ Nguyễn Quang Long, cần nhìn công nghệ số như một phương tiện mở rộng trải nghiệm, thay vì thay thế trải nghiệm trực tiếp. Đặc biệt, cần coi trải nghiệm âm nhạc trực tiếp là một thành tố có giá trị của giáo dục. Người học cần có cơ hội tiếp xúc với concert, hòa nhạc, chương trình nghệ thuật và các hoạt động âm nhạc cộng đồng lớn, nhỏ.

Sự phối hợp giữa cơ sở giáo dục, nghệ sĩ, đơn vị biểu diễn, thiết chế văn hóa và cộng đồng có thể tạo ra những hình thức trải nghiệm phong phú hơn cho người học. Cách tiếp cận này cũng phù hợp với quan điểm của UNESCO về việc gắn giáo dục với cộng đồng và những không gian nơi văn hóa được thực hành, truyền tiếp.

Đồng quan điểm, Thạc sĩ Phạm Đình Bình, Khoa Nghệ thuật, Trường đại học Sư phạm Hà Nội nhận định, trong đào tạo mỹ thuật, trải nghiệm và phản biện nghệ thuật là phương thức quan trọng nhằm phát triển năng lực chuyên môn và năng lực nghề nghiệp của sinh viên.

Hoạt động học tập cần được mở rộng từ thực hành trên lớp đến thực tiễn sáng tác mỹ thuật, qua đó giúp người học kết nối giữa lý thuyết và thực tế sáng tác. Các hoạt động như tham quan bảo tàng, triển lãm mỹ thuật, chuyên đề, xưởng sáng tác hoặc giao lưu với họa sĩ giúp sinh viên mở rộng hiểu biết về lịch sử, ngôn ngữ tạo hình và giá trị văn hóa, đồng thời phát triển khả năng quan sát và tích lũy tư liệu sáng tác.

Bên cạnh đó, hoạt động phản biện cần được tổ chức thường xuyên thông qua trưng bày, thuyết trình, nhận xét và đánh giá sản phẩm sau mỗi bài thực hành, từ đó giúp sinh viên phát triển tư duy phản biện, năng lực giao tiếp chuyên môn và tự điều chỉnh quá trình học tập.

Thạc sĩ Phạm Đình Bình cũng nhấn mạnh, các cơ sở đào tạo cần đầu tư đồng bộ phòng/lớp thực hành, trang thiết bị, chất liệu và dụng cụ chuyên dụng, đồng thời phát triển thư viện số, kho học liệu điện tử, cơ sở dữ liệu và hệ thống LMS phục vụ học tập kết hợp và quản lý hồ sơ học tập.

Bên cạnh đó, cần khai thác và sử dụng có hiệu quả AI trong hỗ trợ tìm kiếm tư liệu, phân tích hình ảnh, phát triển ý tưởng, nhưng không được để AI thay thế quá trình sáng tạo nghệ thuật…

Có thể thấy, việc hình thành một hệ sinh thái giáo dục nghệ thuật mở, trên cơ sở liên kết nhà trường, cộng đồng, nghệ nhân, nghệ sĩ, các thiết chế văn hóa, môi trường số chính là con đường để nâng cao hiệu quả đào tạo nghệ thuật, theo hướng vừa thích ứng với những biến chuyển nhanh chóng của thời đại và công nghệ, vừa bồi đắp bản lĩnh văn hóa, năng lực sáng tạo cho người học trong dòng chảy hội nhập.

Theo nhandan.vn

https://nhandan.vn/doi-moi-giao-duc-nghe-thuat-trong-ky-nguyen-so-post983630.html