Đồng hành cùng nông dân sản xuất theo hướng thuận thiên
Theo dõi Báo Đồng Tháp trên
Từ cánh đồng lúa sinh thái ở vùng đệm Vườn Quốc gia (VQG) Tràm Chim đến những ô bao nuôi trữ cá mùa lũ cho thấy nhiều nông dân đang chủ động tìm cách để vừa tăng thu nhập, vừa cải tạo đất và nguồn nước. Với cách làm mới, cùng gìn giữ môi trường và tài nguyên.
XÂY DỰNG VÙNG LÚA SINH THÁI
Sau vụ hè thu năm 2026, anh Bùi Quang Sang cày vùi rơm rạ trên 4,5 ha lúa ở ô bao 43B, ấp Tân Công Sính, xã Tràm Chim. Trước đây, trong quá trình canh tác, anh Sang giảm lượng giống gieo sạ, tăng sử dụng phân hữu cơ và thăm đồng thường xuyên để quyết định lúc nào cần xử lý dịch hại.

Điều anh Sang nghĩ đến trước hết là sức khỏe của người trực tiếp làm ruộng nên giảm được một lần phun thuốc cũng là bớt một lần bà con tiếp xúc với hóa chất.
Trên hành trình tìm giải pháp phục hồi lại sức khỏe cho đất, anh Sang luôn được sự đồng hành, hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật và nhà khoa học.
Theo UBND xã Tràm Chim khi kết thúc vụ hè thu so với ruộng ngoài mô hình, lượng giống gieo sạ giảm 33,3%, lượng phân vô cơ giảm 54,2%, số lần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong mô hình lúa sinh thái giảm từ 7 còn 4 lần. Năng suất đạt 6,11 tấn/ha, lợi nhuận gần 14,8 triệu đồng/ha, cao hơn ngoài mô hình gần 4 triệu đồng/ha.
Từ hộ ông Sang, xã Tràm Chim thành lập Tổ hợp tác Lúa Sếu với 10 thành viên. Ngày 10-9-2026, Tập đoàn PAN phối hợp UBND xã Tràm Chim ký kết các thỏa thuận xây dựng vùng lúa sinh thái quy mô 66 ha trong vụ đông xuân 2026 - 2027.
Công ty TNHH Lúa gạo Việt Nam (Vinarice), thành viên Tập đoàn PAN, ký hợp đồng liên kết sản xuất, thu mua lúa sinh thái với nông dân. Có đầu ra, các hộ thêm yên tâm sản xuất, cùng thực hiện lịch thời vụ, quy trình kỹ thuật và yêu cầu chất lượng đã thống nhất.
Theo ông Trương Công Cứ, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị PAN Farm, vùng sản xuất được gắn mã nhận diện, dữ liệu canh tác được theo dõi qua từng vụ. Hộ tuân thủ quy trình được hỗ trợ giá vật tư, lúa đạt tiêu chuẩn được thưởng thêm 300 đồng/kg.
Để giúp nông dân từng bước chuẩn hóa kỹ thuật canh tác, ngày 2-11, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cùng các đơn vị liên quan tổ chức Hội thảo đánh giá kết quả mô hình và phổ biến Sổ tay hướng dẫn sản xuất lúa sinh thái Tràm Chim.
Từ thực tiễn thí điểm, các đại biểu trao đổi giải pháp kỹ thuật, kết nối tiêu thụ và góp ý dự thảo sổ tay gồm 12 bước, kèm phiếu đánh giá 30 tiêu chí, nhật ký sản xuất. Những vấn đề như xử lý rơm rạ, quản lý nước, kiểm soát ốc bươu vàng được thảo luận để hoàn thiện quy trình sát với điều kiện đồng ruộng.
Theo TS. Trần Triết, Giám đốc Chương trình Bảo tồn sếu Đông Nam Á, Hội Sếu quốc tế, hệ sinh thái vùng đệm có vai trò quan trọng trong thực hiện Đề án bảo tồn và phát triển sếu đầu đỏ tại Đồng Tháp.
Những cánh đồng lúa vùng đệm đa dạng sinh học là nơi sống tiềm năng của đàn sếu. Vì vậy, giảm tác động của hóa chất, sử dụng phân bón hợp lý và quản lý nước phù hợp cũng góp phần gìn giữ môi trường sống cho sếu cùng các loài sinh vật.
Để nông dân từng bước thay đổi thói quen canh tác, TS. Trần Triết cho biết, các nhà khoa học sẽ tiếp tục đồng hành cùng bà con và chính quyền địa phương, chia sẻ các giải pháp sản xuất nông nghiệp nhưng vẫn đảm bảo tiêu chí về môi trường. Mục tiêu quan trọng là giúp người dân vừa tăng thu nhập, vừa bảo vệ đa dạng sinh học trên chính đồng ruộng của mình.
TRỮ CÁ TRÊN ĐỒNG NƯỚC NỔI
Cách ô bao 43B không xa, tại ô bao 41, ấp Tân Hưng, xã Tràm Chim, anh Nguyễn Văn Khanh cũng thực hiện giải pháp giảm hóa chất trên ruộng lúa để tạo môi trường thuận lợi cho cá khi nước lũ vào đồng. Vốn là khu vực ngập sâu vào mùa nước nổi, cánh đồng nơi anh Khanh canh tác có điều kiện phù hợp để phát triển thêm sinh kế giữa hai vụ lúa.

Mùa nước nổi năm 2026, anh Khanh cùng các hộ dân tham gia mô hình đăng quầng trữ cá trên diện tích khoảng 70 ha. Đây là một phần trong tổng diện tích 150 ha tại Tràm Chim và Phú Cường, thuộc Dự án “Giải pháp thuận thiên thích ứng với biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long (CRxN), giai đoạn 2 (2026 - 2029)”, do WWF-Việt Nam phối hợp với chính quyền 2 xã triển khai.
Giống cá được nuôi trữ trong mô hình là cá chép và cá mè hoa. Sau hơn 2 tháng nuôi trữ trong ruộng ngập lũ, tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên, cá sinh trưởng khá tốt, giúp bà con có thêm kỳ vọng về nguồn thu trên diện tích sẵn có.
Về tiềm năng của mô hình nuôi trữ cá mùa nước nổi, anh Nguyễn Văn Khanh bày tỏ: “Mô hình này hoàn toàn phù hợp với điều kiện sản xuất hiện tại của chúng tôi. Song từ thực tiễn vụ nuôi đầu, tôi nhận thấy muốn nuôi trữ cá mùa lũ hiệu quả hơn, mình phải chuẩn bị từ vụ lúa trước, từ việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến xử lý đồng sau thu hoạch”.
Đồng thời, anh Khanh cũng đề xuất giải pháp giữ lúa chét sau vụ hè thu để khi nước vào đồng, cá có thêm thức ăn và nơi trú. Từ thực tiễn gắn bó với đồng ruộng, trở thành cơ sở để bà con cùng cán bộ kỹ thuật tiếp tục điều chỉnh cách nuôi, vừa tận dụng lợi thế mùa nước, vừa giữ môi trường cho những vụ sản xuất tiếp theo.
Mùa lũ năm 2026, nước rút sớm, các hộ nông dân tham gia mô hình đã chủ động thu tỉa theo tư vấn của dự án để giảm mật độ, tạo thêm không gian cho đàn cá còn lại sinh trưởng. Mô hình cũng kết nối với Công ty Hoàng Long để tiêu thụ sản phẩm. Bước đầu, nông dân ghi nhận đây là một mô hình tiềm năng có thể giúp tăng thu nhập vào mùa nước nổi.
Ông Nguyễn Khiêm, quản lý Dự án “Giải pháp thuận thiên thích ứng với biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long” (CRxN) cho biết, các mô hình sinh kế dựa vào mùa lũ được kỳ vọng tăng sự kết nối giữa đồng ruộng và hệ thống kênh rạch, tạo điều kiện bồi lắng phù sa, cải thiện đất sau nhiều vụ canh tác.
Khi người dân chuyển sang phương thức sản xuất thân thiện với môi trường, vùng đệm quanh VQG Tràm Chim cũng có thêm điều kiện để duy trì đa dạng sinh học, tạo sinh cảnh phù hợp cho các loài chim di cư.
Tại hội thảo ngày 2-11, đồng chí Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, nhấn mạnh, lúa sinh thái vùng đệm là một phần giải pháp bảo tồn sếu đầu đỏ tại Tràm Chim.
Đề án bảo tồn và phát triển sếu đầu đỏ giai đoạn 2022 - 2032 định hướng hình thành khoảng 200 ha lúa sinh thái trong giai đoạn đầu.
Các mô hình thuận thiên, canh tác sinh thái, sản xuất lúa giảm phát thải đang góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Đồng Tháp trở thành tỉnh tiên phong, kiểu mẫu về nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh đến năm 2030.
Từ kết quả thí điểm, ngành Nông nghiệp tiếp tục hoàn thiện quy trình, gắn sản xuất với thu mua, truy xuất nguồn gốc, phát triển thương hiệu gạo sếu và du lịch trải nghiệm. Qua đó, tạo thêm thu nhập để nông dân gắn bó với cách làm mới, cùng gìn giữ môi trường và tài nguyên.
Từ thửa ruộng của ông Sang đến ô bao trữ cá của anh Khanh, những cách làm mới đang được nuôi dưỡng bằng kinh nghiệm của nông dân và sự chung tay của nhiều phía.
Nhà khoa học hướng dẫn kỹ thuật, doanh nghiệp liên kết tiêu thụ, chính quyền và các tổ chức bảo tồn hỗ trợ bà con cùng tổ chức sản xuất, gìn giữ nguồn lợi.
MỸ LÝ - NTL


