Gìn giữ và phát huy truyền thống văn hóa tết Việt

Giữa nhịp sống hối hả, hiện đại, Tết Nguyên đán vẫn vẹn nguyên giá trị là điểm tựa tinh thần thiêng liêng của người Việt. Không chỉ là dịp nghỉ ngơi, đây còn là khoảng thời gian quý giá để mỗi người tìm về nguồn cội, sưởi ấm tình thân và gìn giữ những nét đẹp văn hóa truyền thống đã bám sâu vào tâm thức qua bao thế hệ.

NÉT ĐẸP VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG TRONG TỪNG NẾP NHÀ

Mỗi dịp tết đến, xuân về, không gian sống của người Việt lại được đánh thức bởi những phong tục đã trở thành hồn cốt văn hóa. Những ngày cuối tháng Chạp, khắp các tuyến đường từ thành thị đến nông thôn đều rộn ràng không khí chuẩn bị tết. 

Với người dân, dọn dẹp nhà cửa và trang hoàng bàn thờ gia tiên là ưu tiên hàng đầu, bởi mỗi gia đình đều mong muốn đón năm mới trong không gian khang trang, tươm tất nhất. 

Trên bàn thờ gia tiên, mâm ngũ quả được trưng bày trang trọng với mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài...; không chỉ là sản vật địa phương, mà còn gửi gắm ước mong “cầu vừa đủ xài” - một cách nói mộc mạc nhưng thấm đẫm tinh thần lạc quan và lòng thành kính đối với tổ tiên.

Vào ngày cuối năm, dù đi làm xa, thậm chí ở nước ngoài nhưng nhiều người vẫn cố gắng thu xếp trở về sum họp cùng gia đình, quây quần bên nhau nấu mâm cơm cúng rước tổ tiên. 

Mâm cơm với những món ăn mang đậm hương vị ngày tết như: Thịt kho hột vịt, dưa kiệu, canh khổ qua… không chỉ thể hiện sự đủ đầy, mà còn gửi gắm ước mong về một năm mới bình an, sung túc.

Bên cạnh việc chăm chút bàn thờ gia tiên, đêm cuối năm, các thành viên trong gia đình còn quây quần bên nhau gói bánh tét. 

Những đòn bánh với nhân đậu xanh, thịt mỡ được gói ghém cẩn thận trong lớp lá chuối xanh mướt, không chỉ là món ăn truyền thống, mà còn là dịp để các thành viên trong gia đình xích lại gần nhau. 

Ánh lửa hồng từ nồi bánh tét chính là khoảnh khắc của sự chia sẻ, nơi những câu chuyện của năm cũ được kể lại và những bài học về nguồn cội được truyền dạy cho con cháu.

Bà Lê Thị Phượng (72 tuổi, ngụ phường Mỹ Phong) chia sẻ: “Tết cổ truyền dân tộc thì không thể thiếu nồi bánh tét hay nồi thịt kho hột vịt. Dù cuộc sống hiện nay đủ đầy hơn xưa, nhiều món ngon vật lạ nhưng tôi luôn nhắc nhở con cháu giữ gìn nếp cũ này, như một sự tri ân nguồn cội”. 

Sự tiếp nối truyền thống văn hóa còn thể hiện rõ nét qua phong tục chúc tết và mừng tuổi sáng mùng 1 Tết. Khi con cháu tề tựu đông đủ, thắp hương cúng tổ tiên rồi chúc thọ người lớn, những bao lì xì đỏ thắm được trao đi không chỉ mang ý nghĩa may mắn về vật chất, mà còn là lời chúc bình an, sung túc, là sự gắn kết tình thân sâu sắc giữa các thế hệ.

Ông Nguyễn Trọng Khánh (80 tuổi, ngụ phường Mỹ Ngãi) cho biết: “Nhà tôi có 6 đứa cháu nội và ngoại. Hằng năm, cứ đến dịp tết, tôi đều duy trì tục cho con cháu mừng tuổi ông bà và lì xì cho các cháu, rồi cả nhà cùng nhau ăn bữa cơm gia đình. 

Đây là phong tục gia đình tôi gìn giữ suốt hàng chục năm qua, nhằm nhắc nhở con cháu về truyền thống tết của ông bà, để sau này các cháu đi đâu, làm gì cũng luôn biết trân trọng và giữ gìn nét đẹp tết cổ truyền của dân tộc”.

Không chỉ gói gọn trong gia đình, không gian tết còn lan tỏa ra cộng đồng qua những hoạt động văn hóa tâm linh. 

Đi lễ chùa đầu năm, viếng các khu di tích lịch sử như: Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc hay Đền thờ ông bà Đỗ Công Tường trở thành nếp sinh hoạt không thể thiếu. 

Người dân đến đây không chỉ để cầu tài lộc, sức khỏe, mà còn để bày tỏ lòng tri ân đối với các bậc tiền nhân, bồi đắp thêm niềm tự hào quê hương và tìm thấy những phút giây tĩnh tại sau một năm lao động vất vả.

Trong những ngày đầu xuân mới, Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc (phường Cao Lãnh, Đồng Tháp) trở thành điểm đến thu hút đông đảo du khách gần xa. Giữa sắc mai vàng, cờ hoa rực rỡ và hương trầm lan tỏa, dòng người nô nức về đây dâng hương tưởng niệm; đồng thời, lưu lại những khoảnh khắc ý nghĩa bên gia đình, bạn bè.

Em Võ Thành Nhân (xã Thanh Bình) chia sẻ: “Em đi làm ở TP. Hồ Chí Minh, tết về quê là em hay đi viếng ở Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc. Trước là thắp hương Cụ Phó bảng, sau là cầu cho gia đình năm mới được nhiều may mắn. 

Đồng thời, đây là dịp để em được mặc áo dài truyền thống chụp ảnh bên sắc hoa rực rỡ. Thông qua những bức ảnh áo dài, em gửi đến bạn trẻ thông điệp về trang phục truyền thống tết xưa”.

BẢN SẮC TẾT TRONG DÒNG CHẢY THỜI ĐẠI

Sự phát triển mạnh mẽ của đời sống hiện đại và xu hướng hội nhập đặt ra những thách thức nhất định cho việc bảo tồn các giá trị truyền thống. 

Cách đón tết của người dân, đặc biệt là giới trẻ, có những chuyển biến rõ rệt. Nhiều gia đình chọn cách mua sẵn bánh mứt, đặt cỗ thay vì tự tay chuẩn bị và không ít người trẻ tranh thủ kỳ nghỉ dài để đi du lịch, khám phá những vùng đất mới. 

Tuy nhiên, một tín hiệu đáng mừng là đa phần thế hệ trẻ ngày nay không thờ ơ, mà chủ động tìm về các giá trị xưa cũ theo cách riêng của mình. Họ khoác lên mình tà áo dài truyền thống để chụp ảnh tại các chợ hoa, khu di tích, hay cùng mẹ vào bếp gói bánh, trang trí nhà cửa.

Em Lê Minh Ngân (26 tuổi, ngụ phường Đạo Thạnh) có một cái nhìn rất hiện đại nhưng đầy trân trọng khi cho rằng, việc giữ gìn văn hóa tết không nhất thiết phải là giữ nguyên mọi hình thức cũ, mà quan trọng nhất là bảo tồn được những giá trị cốt lõi: Lòng hiếu kính, sự sum vầy gia đình và tình làng nghĩa xóm. 

Sự hòa quyện giữa cũ và mới, giữa truyền thống và hiện đại tạo nên một diện mạo mới cho tết Việt - vẫn đậm đà bản sắc nhưng cũng đầy sức sống trẻ trung.

Bên cạnh đó, để giữ gìn, lưu truyền nét văn hóa truyền thống tết cổ truyền dân tộc, vào những ngày tết, các xã, phường; đơn vị; khu, điểm du lịch thiết kế, trang trí các tiểu cảnh tạo không gian xuân đặc trưng của mỗi vùng miền. 

Đặc biệt là những tiểu cảnh bếp quê, nồi bánh tét hay hình ảnh ông Đồ ngồi cho chữ, các Hội thi giao lưu đờn ca tài tử góp phần quan trọng vào việc giáo dục thẩm mỹ và bản sắc dân tộc cho thế hệ trẻ. Những hoạt động này giúp “hồn tết” không bị nhạt nhòa giữa nhịp sống công nghiệp, mà trái lại, trở thành một điểm tựa tinh thần vững chãi… 

Giữa nhịp sống hối hả, Tết Nguyên đán vẫn vẹn nguyên giá trị là điểm tựa tinh thần thiêng liêng của người Việt. 

Tết không chỉ là dịp để mỗi người nhìn lại một năm đã qua, mà còn nhắc nhớ trách nhiệm của thế hệ hôm nay và mai sau trong việc giữ gìn truyền thống văn hóa dân tộc. 

Khi mỗi gia đình biết trân trọng những phong tục tốt đẹp, thì “hồn tết” Việt sẽ mãi bền bỉ theo thời gian, khẳng định sức sống mãnh liệt của một nền văn hóa giàu lòng nghĩa tình.

THU HOÀI - MỸ XUYÊN - NGỌC AN