Có những cánh đồng, cuối vụ người ta hỏi thu được bao nhiêu tấn lúa. Nhưng cũng có những cánh đồng, ngoài chuyện lúa trúng mùa, người ta còn hỏi mùa này chim có về nhiều không, nước có trong hơn không, đất có khỏe hơn không?
Cánh đồng Tràm Chim có lẽ nên được nhìn bằng cách thứ hai. Làm lúa sinh thái ở một vùng đất ngập nước đặc biệt như Tràm Chim không chỉ là thay loại phân bón hay giảm vài lần phun thuốc. Nếu chỉ vậy thì mới là thay đổi kỹ thuật. Điều đáng nói hơn là thay đổi cách nghĩ về cánh đồng.
Ngày trước, cánh đồng chủ yếu có một nhiệm vụ: Làm ra hạt lúa. Hôm nay, một cánh đồng có thể cùng lúc tạo ra hạt gạo ngon, giữ nước, nuôi cá, tạo nơi trú ngụ cho chim trời, giảm phát thải, lưu giữ cảnh quan và kể câu chuyện về một vùng đất.
Như vậy, hạt lúa đâu còn chỉ là hạt lúa.
Một túi gạo Ramsa - Tràm Chim nếu chỉ ghi tên giống, trọng lượng, ngày đóng gói thì cũng giống nhiều túi gạo khác trên thị trường.
Nhưng nếu người tiêu dùng biết hạt gạo ấy được gieo trên cánh đồng hạn chế thuốc bảo vệ thực vật, quản lý nước hợp lý, có nhật ký canh tác, có những bờ ruộng cho cỏ hoa và sinh vật cùng tồn tại; biết rằng mỗi mùa vụ người nông dân đang cùng nhau giữ gìn hệ sinh thái quanh Vườn Quốc gia Tràm Chim, thì giá trị của hạt gạo đã khác.
Người mua khi ấy không chỉ mua gạo.
Họ đang góp phần gìn giữ một cánh đồng. Và bà con nông dân cũng không chỉ là người sản xuất lúa. Họ trở thành những “người giữ đất” , “người giữ nước”, “người giữ chim trời”.
Đó chính là bước chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Không nhất thiết phải làm nhiều hơn, mà phải tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một cánh đồng.
Rồi một ngày, khách phương xa đến Tràm Chim có thể đi giữa ruộng lúa xanh, nghe bà con kể chuyện mùa nước nổi, xem đàn chim sà xuống cánh đồng, ăn bữa cơm từ chính hạt gạo sinh thái nơi mình vừa đi qua. Khi ấy, nông nghiệp chạm vào du lịch, môi trường chạm vào kinh tế, câu chuyện địa phương chạm vào cảm xúc con người.
Có người hỏi làm lúa sinh thái liệu năng suất có cao hơn không? Có lẽ nên hỏi thêm một câu khác: Giá trị của cả cánh đồng có cao hơn không?
Một cánh đồng tốt không chỉ là nơi cây lúa sống khỏe. Đó còn là nơi đất khỏe, nước khỏe, chim trời còn chỗ tìm về và người nông dân sống được bằng nghề của mình.
Tràm Chim đã có những mùa chim về. Biết đâu từ những cánh đồng lúa sinh thái hôm nay, mai này người ta sẽ nhớ đến Tràm Chim không chỉ vì một vùng đất ngập nước quý giá, mà còn vì một cách làm nông nghiệp biết cúi xuống trước thiên nhiên để rồi cùng thiên nhiên đứng lên.
LÊ MINH HOAN
