Khoa học công nghệ và hệ sinh thái giống: Đưa nông nghiệp Việt ra thế giới

Việt Nam không còn dừng lại ở việc xuất khẩu những nông sản thô, các nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý đã cùng ngồi lại để giải bài toán: Làm thế nào để "tri thức hóa" nông nghiệp và đưa những "đứa con tinh thần" từ phòng thí nghiệm ra đến cánh đồng toàn cầu.

Từ tư duy "kế hoạch" sang hơi thở "thị trường"

Theo nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan, trong nền kinh tế thị trường, nhà nước chỉ giữ vai trò kiến tạo và xử lý những bất cập như thông tin bất cân xứng. Ông thẳng thắn chỉ rõ điểm yếu của các viện, trường hiện nay là khâu truyền thông: "Con người ngày nay bị chi phối bởi vô số thông tin, nếu không truyền thông tốt, thì người ta không biết tới sản phẩm của mình". "Sản phẩm của chúng ta hôm nay, thì ngày mai có người làm tốt hơn thì sao? Nãy giờ tôi lướt web hàng loạt viện, không thấy viện nào đưa lên các sản phẩm. Thị trường là đi quảng cáo. Sản phẩm mới ra đời, mà không làm rần rần lên sao được", ông Lê Minh Hoan từng trao đổi với các nhà khoa học về công tác truyền thông này.

Đồng quan điểm về việc gắn kết thực tiễn, GS.TS Võ Đại Hải, Giám đốc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, nêu rõ: "Khoa học bén rễ tới đâu, chuyển giao cho người dân tới đó". Ông cho rằng muốn kết nối tốt, trước hết phải có sản phẩm tốt và mới, đồng thời công tác truyền thông cần được số hóa để doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận.

Thực tế cho thấy, sự bền vững của hợp tác khoa học công nghệ (KHCN) phụ thuộc vào việc nhà nghiên cứu có giải quyết được đúng "nỗi đau" của thị trường hay không. GS.TS Nguyễn Hồng Sơn, Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, khẳng định thị trường chính là "bà đỡ" cho các đề tài nghiên cứu. Ông Sơn chia sẻ, thay vì phụ thuộc vào kinh phí Nhà nước cho các vấn đề vĩ mô, các doanh nghiệp hiện nay sẵn sàng trích quỹ phát triển để đặt hàng riêng cho các nhà khoa học, tạo ra sự bắt tay ngay từ giai đoạn ý tưởng.

Dưới góc độ doanh nghiệp, bà Trần Kim Liên, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Giống cây trồng Việt Nam (Vinaseed), phân tích: "Doanh nghiệp chính là thị trường của khoa học công nghệ vì họ hiểu và dự báo được xu hướng tiêu dùng". 

Tuy nhiên, sự kết nối này vẫn còn những "khoảng cách" nhất định. Bà Phạm Thị Ngọc Hà, Tổng Giám đốc Công ty San Hà, chia sẻ nỗi lòng của doanh nghiệp khi họ có nhu cầu đặt hàng nhưng lại "chưa biết rõ Viện nào, khoa học gia nào" đang sở hữu giải pháp mình cần. Bà mong muốn thay vì phải nhập khẩu hàng chục nghìn con giống từ nước ngoài, các nhà khoa học Việt Nam hãy chủ động tìm đến doanh nghiệp để lan tỏa thông tin.

Xuất khẩu giống: Cửa ngõ mở ra "Hệ sinh thái nông nghiệp"

Bước sang năm 2026, chiến lược nông nghiệp Việt Nam đã có một bước tiến dài: Từ xuất khẩu sản phẩm thô sang xuất khẩu giá trị gia tăng cao, lấy giống cây trồng làm điểm khởi đầu. Anh hùng lao động Trần Mạnh Báo, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Giống cây trồng Việt Nam, nhận định xuất khẩu giống là hướng đi cần được ưu tiên hơn nông sản thô. Ông dẫn chứng Campuchia là một thị trường đầy tiềm năng để doanh nghiệp Việt Nam cung cấp giống và tổ chức vùng trồng bài bản thông qua các cơ chế hợp tác chính thức giữa hai nước.

Bổ sung thêm dư địa phát triển, ông Trần Xuân Định, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Thương mại Giống cây trồng Việt Nam, chỉ ra rằng dù xuất khẩu rau quả tăng trưởng thần tốc, nhưng Việt Nam vẫn phải nhập khẩu đến 90% hạt giống rau lai. Đây là một nghịch lý, đồng thời cũng là cơ hội để ngành giống nội địa bứt phá nếu giải quyết được các vướng mắc về quy định kiểm dịch và chi phí lấy mẫu.

Định hướng của Bộ NN-MT giai đoạn 2026-2030 là xây dựng đề án "xuất khẩu hệ sinh thái ngành nông nghiệp". Không chỉ bán hạt giống, Việt Nam sẽ xuất khẩu trọn gói các giải pháp bao gồm: giống, quy trình kỹ thuật, thiết bị và cả năng lực quản trị chuỗi giá trị sang các thị trường như Lào, Campuchia, Cuba và châu Phi. Điều này hoàn toàn phù hợp với chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc đưa nông nghiệp Việt Nam "xuất khẩu công nghệ" ra thế giới.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, các chuyên gia và nhà khoa học đã đưa ra nhiều giải pháp mang tính đột phá.

Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Giống cây trồng Việt Nam Trần Mạnh Báo đề xuất cần một cơ chế minh bạch hơn trong việc chuyển nhượng sản phẩm khoa học từ Nhà nước sang doanh nghiệp, đồng thời điều chỉnh chính sách tài chính để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn nghiên cứu.

Lãnh đạo Đại học Cần Thơ và Học viện Nông nghiệp Việt Nam đều khẳng định sẵn sàng mở cửa các phòng thí nghiệm hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao để tư vấn, chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp theo đơn đặt hàng thực tế.

Cùng với đó việc chuẩn hóa và minh bạch hệ thống tiêu chuẩn cũng hết sức quan trọng. Nhiều ý kiến cho rằng cần minh bạch hóa việc thẩm định các hệ thống tiêu chuẩn sản phẩm để người dân và doanh nghiệp được thụ hưởng giá trị đúng với chất lượng.

Khi khoa học thực sự "gặp gỡ cuộc sống", nông nghiệp Việt Nam sẽ đủ sức vươn mình ra biển lớn với một tâm thế hoàn toàn mới: Tâm thế của người làm chủ công nghệ.

Theo baochinhphu.vn