Nhiếp ảnh Đồng Tháp: Từ ký ức thị giác đến nguồn lực phát triển văn hóa

Có một cách nhìn quen thuộc trước đây thường chỉ xem nhiếp ảnh là nghệ thuật của khoảnh khắc. Nhưng trong dòng chảy phát triển hôm nay, khoảnh khắc chỉ là điểm khởi đầu. Điều còn lại chính là khả năng lưu giữ ký ức cộng đồng, kiến tạo bản sắc văn hóa và góp phần định hình hình ảnh của một địa phương hay một vùng đất trong nhận thức xã hội.

Từ năm 2016 - 2026, những thành tựu đạt được của Phân hội Nhiếp ảnh Đồng Tháp không chỉ là câu chuyện về một tổ chức nghề nghiệp, mà còn phản ánh sự vận động phát triển của văn hóa trong bối cảnh mới. 

10 năm qua, cùng với sự đi lên của kinh tế - xã hội tỉnh nhà, hoạt động nhiếp ảnh Đồng Tháp đã đạt bước tiến bộ vượt bậc. Với hơn 140 hội viên, nhiều hoạt động chuyên môn, sáng tác, hơn 200 giải thưởng các cấp từ cấp tỉnh đến cấp vùng, quốc gia và quốc tế, cùng một đội ngũ nghệ sĩ ngày càng trưởng thành không chỉ là những con số đáng tự hào, mà còn là minh chứng cho sức sống của một cộng đồng sáng tạo giàu nội lực. 

Đặc biệt, sau khi tỉnh Đồng Tháp mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất hai địa phương Tiền Giang và Đồng Tháp (cũ), không gian sáng tạo đã được mở rộng, đây không đơn thuần là sự sáp nhập về địa giới hành chính, mà còn là sự hội tụ của nhiều lớp văn hóa và nhiều hệ sinh thái đặc trưng. Đồng bằng ven sông Tiền, vùng sen Tháp Mười, Làng hoa Sa Đéc, Mỹ Phong, các làng nghề truyền thống hủ tiếu Sa Đéc, hủ tiếu Mỹ Tho, không gian biển Gò Công, di sản kiến trúc, làng cổ Đông Hòa Hiệp, cù lao Thới Sơn... tất cả đang mở ra một “bản đồ thị giác” phong phú cho người cầm máy.

Theo đó, yêu cầu đặt ra cho một tác phẩm nhiếp ảnh cũng có sự thay đổi. Từ chỗ chỉ cần sử dụng tốt các tiêu chí ánh sáng, bố cục hay khoảnh khắc, thì một tác phẩm có giá trị lâu bền tới đây phải hội tụ đầy đủ 3 tầng ý nghĩa: Giá trị nghệ thuật, giá trị tư liệu và giá trị tư tưởng, văn hóa. Tiêu chí đánh giá về nhiếp ảnh Đồng Tháp theo đó cũng chuyển hướng, không chỉ bằng số lượng cuộc thi hay giải thưởng, mà là sự dịch chuyển về quan niệm sáng tạo, thoát khỏi giới hạn của một hoạt động nghệ thuật thuần túy, trở thành một thành tố của hệ sinh thái văn hóa địa phương. 

Mỗi cuộc thi nhiếp ảnh phải bám sát định hướng phát triển kinh tế - xã hội, mỗi cuộc triển lãm ảnh phải gắn với chủ đề lễ hội, xúc tiến thương mại, du lịch, vận động đầu tư, những dấu ấn lịch sử hoặc tham gia trực tiếp vào quá trình quảng bá hình ảnh, xây dựng thương hiệu và nuôi dưỡng niềm tự hào về quê hương, xứ sở. 

Bức ảnh đẹp không chỉ để ngắm nhìn, mà bức ảnh đẹp còn phải kể được câu chuyện của vùng đất, đánh thức ký ức cộng đồng và khơi gợi khát vọng phát triển.

Trong thời đại hiện nay, mỗi chiếc điện thoại thông minh đều có thể tạo ra hàng ngàn bức ảnh mỗi ngày. Do đó, giá trị của nhiếp ảnh nghệ thuật không còn nằm ở khả năng ghi nhận hiện thực. Điều làm nên sự khác biệt chính là năng lực tư duy, khả năng phát hiện vấn đề và chiều sâu văn hóa trong từng khuôn hình được lưu lại. 

Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể làm rất nhiều việc liên quan đến chỉnh sửa hình ảnh, nhưng AI sẽ không thể thay thế được cảm xúc, trải nghiệm và trách nhiệm xã hội của người nghệ sĩ. 

Vì thế, tương lai của nhiếp ảnh Đồng Tháp cũng phải thay đổi, không nên chỉ đo bằng số lượng huy chương hay số cuộc triển lãm, mà cần hướng đến việc xây dựng kho tư liệu hình ảnh của tỉnh; tham gia phát triển công nghiệp văn hóa; đồng hành với phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời góp phần hình thành “quyền lực mềm” của địa phương thông qua ngôn ngữ hình ảnh. Đó mới là thước đo đích thực của một nền nhiếp ảnh thông minh, hiện đại, sáng tạo, phát triển bền vững. 

Nhiếp ảnh Đồng Tháp từng bước hình thành một triết lý phát triển: Nhiếp ảnh là nguồn lực văn hóa, lấy văn hóa làm nền tảng, lấy con người làm trung tâm và sử dụng hình ảnh như một phương tiện kiến tạo bản sắc.

Bên cạnh đó, nhiếp ảnh Đồng Tháp tiếp tục giữ ngọn lửa sáng tạo, nuôi dưỡng chiều sâu văn hóa và mạnh dạn tiếp cận những phương thức biểu đạt mới, nhiếp ảnh sẽ không chỉ phản ánh sự phát triển của Đồng Tháp, mà còn trở thành một trong những động lực góp phần tạo dựng hình ảnh một vùng đất nhân văn, hiện đại, năng động, sáng tạo, nghĩa tình và giàu sức hấp dẫn trong tiến trình hội nhập.

NGÔ QUANG TUYÊN