Những vấn đề mới, cốt lõi trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam

(ĐTO) Trong dòng chảy đổi mới gần 40 năm qua, Đảng ta đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng về văn hóa. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam diễn ra trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới đã thể hiện bước phát triển về lý luận và thực tiễn, mở ra cách tiếp cận toàn diện hơn đối với văn hóa trong kỷ nguyên hội nhập sâu rộng và chuyển đổi số. 

Đây là dấu mốc quan trọng hoàn thiện hệ thống tư duy chiến lược của Đảng về phát triển bền vững, trong đó văn hóa được xác định là nền tảng, trụ cột và nguồn lực nội sinh của quốc gia.

Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà là nền tảng phát triển

Điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết 80 là sự chuyển dịch nhận thức từ “văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội” sang khẳng định văn hóa và con người là nền tảng vững chắc của sự phát triển đất nước. 

Đây là bước tiến lý luận có ý nghĩa sâu sắc, bởi nó đặt văn hóa vào trung tâm của chiến lược phát triển chứ không chỉ đóng vai trò hỗ trợ.

Lần đầu tiên Nghị quyết đưa ra cách tiếp cận mới: Văn hóa là một trong những trụ cột của phát triển, đồng thời là hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững. Theo đó, văn hóa phải trở thành sức mạnh nội sinh, thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống. 

Văn hóa không chỉ “làm đẹp” cho phát triển, mà phải “thấm sâu” vào chính trị, kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, chuyển đổi số… để tạo nên chất lượng phát triển.

Điều đó đồng nghĩa với yêu cầu khắc phục triệt để khuynh hướng coi nhẹ văn hóa, chạy theo tăng trưởng kinh tế thuần túy mà xem nhẹ xây dựng con người. 

Đã là trụ cột thì văn hóa phải được đầu tư tương xứng, được xây dựng vững chắc như chính trị và kinh tế; đã là hệ điều tiết thì văn hóa phải tham gia điều chỉnh, định hướng, làm hài hòa các mối quan hệ lớn của đất nước trong quá trình phát triển.

Nghị quyết 80 kế thừa quan điểm của các nghị quyết trước đây, đồng thời nâng tầm với yêu cầu mới: Văn hóa phải thấm sâu vào mọi quy hoạch, kế hoạch, đề án, dự án với tầm nhìn dài hạn và tiêu chuẩn cao.

Điểm mới ở đây là văn hóa không chỉ được đề cập trong các chương trình, kế hoạch riêng của ngành văn hóa, mà phải trở thành một tiêu chí bắt buộc trong xây dựng và triển khai các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, chuyển đổi số, phát triển đô thị, xây dựng nông thôn mới, phát triển công nghiệp, dịch vụ, du lịch.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, ở đâu văn hóa được quan tâm đúng mức, ở đó môi trường xã hội lành mạnh, trật tự, kỷ cương được giữ vững, niềm tin được củng cố. 

Ngược lại, ở đâu văn hóa bị xem nhẹ, ở đó dễ nảy sinh biểu hiện suy thoái đạo đức, lối sống thực dụng, vi phạm pháp luật, thậm chí khủng hoảng niềm tin. 

Chính vì vậy, yêu cầu “thấm sâu” không phải là khẩu hiệu, mà là đòi hỏi có tính nguyên tắc trong quản trị phát triển quốc gia.

Khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa

Một nội dung cốt lõi khác của Nghị quyết 80 là yêu cầu hoàn thiện thể chế, tạo đột phá chiến lược, khơi thông nguồn lực cho văn hóa. Chương trình hành động của Chính phủ ban hành kèm theo Nghị quyết số 30/NQ-CP xác định 131 nhiệm vụ cụ thể về phát triển văn hóa, phân công rõ cơ quan chủ trì, lộ trình và sản phẩm đầu ra. 

Trong đó, nhóm nhiệm vụ hoàn thiện thể chế chiếm tỷ trọng lớn với các nội dung trọng tâm: Xây dựng mới các luật về hoạt động nghệ thuật, văn học, bản quyền tác giả, công nghiệp văn hóa; sửa đổi, bổ sung các luật liên quan; xây dựng Nghị định về đặt hàng sáng tạo; ban hành Bộ chỉ số văn hóa quốc gia; hoàn thiện cơ chế tài chính, ưu đãi đầu tư cho lĩnh vực văn hóa.

Điểm đáng chú ý là tư duy quản lý chuyển mạnh từ “quản lý” sang “kiến tạo và phục vụ”, từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đẩy mạnh quản trị hiện đại, ứng dụng công nghệ số trong quản lý văn hóa. 

Điều này mở ra không gian sáng tạo rộng lớn hơn cho đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức, doanh nhân văn hóa, đồng thời bảo đảm kỷ cương, trật tự trong môi trường số.

Nghị quyết 80 xác định rõ: Phát triển văn hóa gắn liền với xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, có nhân cách, lối sống, khát vọng vươn lên, trách nhiệm với cộng đồng và đất nước. 

Lần đầu tiên, việc triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam được đặt thành nhiệm vụ trọng tâm, gắn kết chặt chẽ giữa gia đình - nhà trường - xã hội.

Đặc biệt, Nghị quyết nhấn mạnh xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người, chủ quyền văn hóa số; ban hành bộ quy tắc ứng xử trên không gian mạng; làm trong sạch môi trường văn hóa số; tăng sức đề kháng trước các sản phẩm độc hại, phản văn hóa. Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, không gian mạng trở thành không gian văn hóa mới. 

Do đó, bảo vệ chủ quyền văn hóa số, bảo vệ bản sắc, bảo vệ thế hệ trẻ trước thông tin xấu độc, là yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Một điểm mới mang tính đột phá của Nghị quyết 80 là xác định phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo trở thành trụ cột của tăng trưởng mới. 

Chương trình hành động của Chính phủ đề ra nhiệm vụ xây dựng từ 5-10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa; hình thành các trung tâm công nghiệp văn hóa, cụm tổ hợp sáng tạo; phát triển sàn giao dịch bản quyền, tài sản văn hóa dưới dạng số; thúc đẩy thương mại điện tử, kinh tế đêm, thể thao điện tử.

Đồng thời, Nghị quyết đặt mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa đóng góp ngày càng lớn vào GDP; phát triển du lịch văn hóa, xây dựng thương hiệu quốc gia dựa trên nền tảng bản sắc Việt Nam.

Điều này thể hiện tư duy mới: văn hóa không chỉ là “chi tiêu”, mà còn là “đầu tư”; không chỉ là tiêu dùng, mà còn là sản xuất; không chỉ là giá trị tinh thần, mà còn là giá trị kinh tế, là sức mạnh mềm trong cạnh tranh quốc tế.

Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam diễn ra vào sáng ngày 25/2/2026 không chỉ nhằm quán triệt nội dung Nghị quyết, mà quan trọng hơn là thống nhất nhận thức và quyết tâm hành động. 

Đối với các địa phương như Đồng Tháp, vùng đất giàu truyền thống văn hóa thì việc triển khai Nghị quyết 80 cần gắn chặt với thực tiễn xây dựng con người Đồng Tháp “nghĩa tình, năng động, sáng tạo”, phát huy giá trị văn hóa Đất Sen hồng, văn hóa miệt vườn, văn hóa khởi nghiệp; phát triển du lịch văn hóa gắn với bảo tồn di sản; xây dựng môi trường văn hóa cơ sở lành mạnh, văn minh. 

Những vấn đề mới, cốt lõi trong Nghị quyết 80 không chỉ là yêu cầu ở tầm vĩ mô quốc gia, mà còn là định hướng cụ thể cho từng ngành, từng địa phương, từng cơ quan, đơn vị và mỗi cán bộ, đảng viên.

Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị là một nghị quyết mang tầm chiến lược, kết tinh sự phát triển lý luận của Đảng về văn hóa trong kỷ nguyên mới. 

Đối với Đồng Tháp, việc triển khai nghị quyết cần gắn với các chương trình phát triển văn hóa - con người Đồng Tháp, xây dựng thương hiệu văn hóa địa phương và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ.

Hơn lúc nào hết, văn hóa cần được nhìn nhận như động lực phát triển, là sức mạnh mềm giúp địa phương nâng cao vị thế trong quá trình hội nhập.

GIA KHIÊM