Sen trong đời sống văn hóa của người Đồng Tháp

Giữa mênh mông sông nước miền Tây, sen là loài hoa, biểu tượng của tâm hồn, cốt cách của người Đồng Tháp. Không phải ngẫu nhiên mà bao thế hệ người Việt Nam thường nhắc nhau câu thơ quen thuộc của nhà thơ Bảo Định Giang: “Tháp Mười đẹp nhứt bông sen/Việt Nam đẹp nhứt có tên Bác Hồ”. Hai câu thơ ấy không chỉ ngợi ca vẻ đẹp của một loài hoa, mà còn gợi lên cả một miền văn hóa đã bám rễ sâu trong đời sống văn hóa, tinh thần của người dân Đất Sen hồng.

Ở Đồng Tháp, sen hiện diện như một phần máu thịt của quê hương. Từ những cánh đồng sen bạt ngàn ở Tháp Mười, Cao Lãnh, Tam Nông đến những vùng đất ven sông trù phú như: Mỹ Tho, Cai Lậy, Cái Bè…, sen không chỉ mang lại giá trị kinh tế, mà còn góp phần tạo nên bản sắc riêng cho vùng đất phương Nam. Sen đi vào bữa cơm quê với món gỏi ngó sen, cơm gói lá sen, chè hạt sen, trà sen thơm dịu… 

Đối với người Đồng Tháp, sen không đơn thuần là loài hoa để ngắm, mà là một phần ký ức qua từng câu hò, điệu lý, lời ru của mẹ trong đời sống văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Người Đồng Tháp yêu sen bởi trong đó con người tìm thấy chính mình. Sen mọc lên từ bùn nhưng vẫn thanh khiết, tinh khôi, như chính phẩm chất của người dân quê quanh năm “chân lấm tay bùn” mà vẫn sống nghĩa tình, thủy chung và giàu lòng nhân ái. 

Câu ca dao “Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn” từ lâu đã trở thành triết lý sống giản dị mà sâu sắc của bao lớp người. Đồng Tháp tự hào mang danh xưng “Đất Sen hồng” như một dấu ấn văn hóa riêng biệt. Sen vì thế vượt ra khỏi khuôn khổ của một loài hoa bình thường để trở thành biểu tượng của nhân cách và khát vọng sống đẹp.

Trong tâm thức của người Đồng Tháp, sen còn là biểu tượng của sức sống bền bỉ. “Hoa sen sao khéo giữ màu/Nắng nồng không nhạt, mưa dầu không phai”. 

Câu thơ ngắn gọn mà như lời nhắc nhở về sự kiên cường trước những đổi thay của cuộc sống. Giữa nhịp sống hiện đại hôm nay, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, hình tượng hoa sen càng trở nên ý nghĩa hơn bao giờ hết. Sen nhắc con người sống tử tế, giữ lòng trong sạch và biết nâng niu cội nguồn văn hóa quê hương.

Ngày nay, sen đang được Đồng Tháp nâng tầm trở thành thương hiệu văn hóa - du lịch đặc trưng của địa phương. Những lễ hội sen, không gian trải nghiệm đồng sen hay các sản phẩm OCOP từ sen đã góp phần quảng bá rộng rãi hình ảnh Đất Sen hồng đến với bạn bè trong nước và quốc tế. 

Đây cũng là hướng đi phù hợp với tinh thần Nghị quyết 80 của Đảng - phát huy nguồn lực nội sinh văn hóa gắn với phát triển kinh tế, du lịch và xây dựng con người Đồng Tháp trong thời kỳ mới.

Từ một loài hoa giữa đồng nước, sen đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho văn học, nghệ thuật và đời sống sáng tạo. Những tác phẩm ảnh sen của các nghệ sĩ như: Khắc Hiếu, Hóa Vân, Hoàng Trọng, Trần Thành Trung, hay các ca khúc về sen của Nguyễn Duy Trung, nhiều tập thơ sen của nhà thơ Hữu Nhân… đã góp phần kể cho công chúng câu chuyện tuyệt đẹp về đất và người Đồng Tháp: “Nghĩa tình - Năng động - Sáng tạo” nhưng vẫn giữ nguyên nét mộc mạc, chân thành.

Rồi mai này, dẫu cuộc sống có đổi thay, những cánh đồng sen có thể được quy hoạch theo nhiều cách khác nhau, nhưng tin rằng sen vẫn sẽ mãi ngát hương trong tâm thức người dân Đất Sen hồng. Bởi sen đã trở thành một phần không thể tách rời của văn hóa người Đồng Tháp.

NGÔ QUANG TUYÊN