Trăm năm hương sắc hoa Sa Đéc

Những ngày đầu năm mới, “vương quốc hoa” Sa Đéc rực rỡ của ngàn hoa khoe sắc. Người dân làng hoa đón niềm vui khi nghề trồng hoa, kiểng Sa Đéc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây không những là sự tôn vinh làng nghề trăm năm tuổi, mà còn là “bệ phóng” để phường Sa Đéc viết tiếp chương mới trên hành trình hội nhập và phát triển bền vững.

TỪ MẠCH NGẦM LỊCH SỬ ĐẾN DI SẢN VĂN HÓA

Làng hoa Sa Đéc không chỉ đơn thuần là một vùng sản xuất kinh tế thuần túy, đó là một “bảo tàng sống”, một minh chứng sống động về lịch sử khai hoang của vùng đất Nam bộ xưa. 

Hình thành và phát triển cách đây khoảng 300 năm bên dòng sông Tiền hiền hòa, khởi nguồn từ những vườn hoa hồng, hoa cúc… mộc mạc của các bậc tiền nhân, Sa Đéc đã trải qua một cuộc hành trình dài đầy tự hào để trở thành một biểu tượng văn hóa của vùng Đất Sen hồng.

Về Sa Đéc ngày đầu năm mới, trong tiết trời chuyển mùa, chúng tôi dễ dàng cảm nhận được nhịp sống hối hả, rộn ràng hơn bao giờ hết.

Những cánh đồng hoa ngút ngàn đang đua nhau khoe sắc, những người nông dân cần mẫn chăm chút cho từng chậu hoa, kiểng phục vụ Festival Hoa - Kiểng Sa Đéc lần thứ II, năm 2025 với chủ đề “Sắc hoa ngày mới”.

Cột mốc lịch sử đã chính thức được xác lập vào ngày 26-12-2025, khi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quyết định công nhận nghề trồng hoa, kiểng Sa Đéc là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. 

Sự kiện này không chỉ là niềm tự hào của người dân Đồng Tháp, mà còn là sự khẳng định giá trị độc đáo của kho tàng kinh nghiệm canh tác được trao truyền qua bao thế hệ. 

Đó là “tri thức bản địa” không có trong sách vở, chỉ có thể thẩm thấu qua mồ hôi, nước mắt và tình yêu mãnh liệt với đất đai của những người con Sa Đéc.

Nếu như vài trăm năm trước, bên dòng sông Tiền, ông cha ta đã tạo nên những vườn cây trĩu quả, những cánh đồng lúa bạt ngàn, thì bên dòng Sa Giang nối liền sông Hậu với sông Tiền, các bậc tiền nhân cần mẫn ươm mầm những giống hoa đầu tiên. 

Qua bàn tay tài hoa và sự cần cù, người dân Sa Đéc biến những luống hoa nhỏ lẻ thành vùng sản xuất hoa, kiểng rộng gần 1.000 ha, với hơn 2.000 chủng loại phong phú, trở thành trung tâm sản xuất hoa, kiểng lớn nhất miền Tây.

Sự phát triển của Sa Đéc không chỉ đo bằng diện tích hay số lượng cây, mà còn được đo bằng sự chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy của người nông dân. 

Theo phân tích của Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan, làng nghề đã và đang trải qua 3 giai đoạn chuyển mình quan trọng: Thế hệ thứ nhất, gieo hạt bằng đôi tay và sự cần mẫn; thế hệ thứ hai, mở đường bằng tư duy kinh tế, đưa hoa xuống phố; thế hệ thứ ba, thăng hoa bằng nghệ thuật và khoa học công nghệ.

Hiện làng hoa có khoảng 4.000 hộ sản xuất, 190 hộ kinh doanh cùng hàng chục hợp tác xã. Giá trị sản xuất năm 2024 ước đạt hơn 3.000 tỷ đồng. 

Nhưng con số ấn tượng hơn chính là sự thay đổi diện mạo, từ nông dân thuần túy sang “người làm du lịch”.

“ĐẠI SỨ DU LỊCH” TRÊN NHỮNG LUỐNG HOA

Về Sa Đéc những ngày này, bước đi giữa những ruộng cúc mâm xôi vàng rực hay những luống vạn thọ ngát hương, chúng tôi cảm nhận rõ nhịp đập của một vùng đất đang vươn mình mạnh mẽ. 

Nếu trước đây, người nông dân chỉ quen “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, chăm chút chậu hoa rồi đợi thương lái, thì nay câu chuyện “mục tiêu kép” vừa sản xuất, vừa làm du lịch trở thành xu hướng chủ đạo. 

Giờ đây, mỗi nhà vườn là một điểm dừng chân, mỗi người dân là một “Đại sứ du lịch” thực thụ.

Chủ nhiệm Hội quán Cùng nhau làm du lịch Trần Thanh Hùng chia sẻ: “Trước đây, nông dân chỉ biết trồng và bán hoa, kiểng, thì ngày nay biết kết hợp kinh doanh du lịch để tăng thu nhập kinh tế. 

Điều này làm cho thương hiệu hoa Sa Đéc được nâng tầm, khách hàng đến tận vườn trải nghiệm và mua sắm nhiều hơn. 

Chính cái sự hồn hậu, mến khách của người dân Sa Đéc hòa quyện trong hương sắc hoa đã tạo nên sức hút khó cưỡng đối với du khách thập phương”.

Festival Hoa - Kiểng Sa Đéc lần thứ II không chỉ là lễ hội của sắc màu, mà còn là dịp để người dân Làng hoa Sa Đéc “phô diễn” tài năng và sự sáng tạo. 

Ông Đặng Văn Giàu, Tổ trưởng Tổ hợp tác Sản xuất và Cung ứng hoa kiểng Tân An (phường Sa Đéc) đã thiết kế tiểu cảnh “Trái tim kết hợp lá cờ Tổ quốc” rộng 70 m², được kết từ khoảng 1.600 chậu hoa dừa cạn, cúc pico và cúc mâm xôi. 

Ông Đặng Văn Giàu phấn khởi cho biết: “Dịp Festival vừa qua, chúng tôi dành riêng một phần sản lượng hoa đẹp nhất để phục vụ du khách tham quan, mong muốn làm nổi bật hơn nữa các giống hoa đặc trưng của Sa Đéc”.

Không dừng lại ở các giống hoa truyền thống như: Cúc mâm xôi, vạn thọ, hồng quế, Sa Đéc đang chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của công nghệ và các giống ngoại nhập, ngày nay, người nông dân Sa Đéc không ngại thử thách với những giống hoa “khó tính” từ xứ lạnh. 

Tại Khu Du lịch sinh thái Miền Tây Lodge, ông Đoàn Hữu Nhiều mạnh dạn đầu tư trồng 100 giống hoa mới như: Lavender, phong phong, mõm sói... với nguồn giống F1 nhập trực tiếp từ Hà Lan. 

Việc trồng các giống hoa ngoại trên đất phù sa Sa Đéc là minh chứng cho khát vọng nâng tầm hình ảnh du lịch nông nghiệp địa phương, cho thấy người nông dân nơi đây đã sẵn sàng hội nhập toàn cầu.

Tuy nhiên, danh hiệu Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ là một phần thưởng, mà còn là một “đề bài” khó về trách nhiệm bảo tồn gắn liền với phát triển. 

Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp Phạm Thành Ngại khẳng định: “Chúng tôi luôn đặt câu hỏi sau lễ hội, hoa Sa Đéc phải được nâng tầm như thế nào? Du khách đến không chỉ để xem, để chụp ảnh mà phải có sản phẩm vật thể, phi vật thể từ hoa. 

Phải kết nối tuần hoàn hoa với các sản phẩm đặc trưng khác để khi nói đến Đồng Tháp, mọi người nghĩ ngay đến thủ phủ hoa, trái cây, lúa gạo, cá tra..., góp phần xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông dân thông minh”.

Việc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ góp phần bảo tồn kỹ thuật canh tác truyền thống và ký ức lịch sử của làng nghề, mà còn khẳng định vai trò đặc biệt của Sa Đéc trong đời sống kinh tế, văn hóa vùng Đồng bằng sông Cửu Long. 

Trăm năm hương sắc Làng hoa Sa Đéc không chỉ nằm ở vẻ đẹp hữu hình của những cánh hoa, mà còn nằm ở tầng sâu văn hóa, ở tinh thần lạc quan và ý chí vươn lên không ngừng của người Sa Đéc.

DƯƠNG ÚT