Truy xuất nguồn gốc - “chìa khóa” cho nông sản Đồng Tháp vươn xa

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu về minh bạch thông tin, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững đang trở thành “tấm vé thông hành” đối với nông sản. Với tỉnh Đồng Tháp - địa phương có thế mạnh nông nghiệp của vùng Đồng bằng sông Cửu Long - truy xuất nguồn gốc (TXNG) không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà đang trở thành động lực chiến lược, góp phần nâng cao giá trị, xây dựng thương hiệu và tái cấu trúc ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại.

Từng bước hình thành nền nông nghiệp minh bạch, có trách nhiệm

Đồng Tháp hiện có gần 135.000 ha cây ăn trái, sản lượng trên 2,5 triệu tấn mỗi năm. 

Trong đó, sầu riêng, mít là những cây trồng chủ lực, có giá trị kinh tế cao, đáp ứng nhu cầu thị trường trong và ngoài nước. Thời gian qua, tỉnh tập trung triển khai cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, với khoảng 51.000 ha được cấp mã số vùng trồng, gần 500 cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu.

Việc hình thành các vùng sản xuất tập trung, có tổ chức, gắn với hợp tác xã đã góp phần từng bước thay đổi phương thức sản xuất từ nhỏ lẻ sang liên kết, đồng bộ về quy trình kỹ thuật và tiêu chuẩn chất lượng. Đây là nền tảng quan trọng để triển khai hiệu quả hệ thống TXNG.

Theo ông Nguyễn Tấn Cường, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Đồng Tháp (Liên hiệp Hội), việc xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, có tổ chức là yêu cầu tất yếu. Ông chia sẻ: “Trong điều kiện thị trường ngày càng đòi hỏi cao về chất lượng và tính minh bạch, việc tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị là yêu cầu tất yếu, trong đó TXNG giữ vai trò then chốt”.

Đáp ứng yêu cầu thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh

Trước đây, nông sản địa phương chủ yếu tiêu thụ qua thương lái nên ít chú trọng đến việc ghi chép, lưu trữ thông tin sản xuất. 

Tuy nhiên, khi tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là các thị trường khó tính như: châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, yêu cầu về TXNG trở thành điều kiện bắt buộc.

Thực tế cho thấy, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, quy trình sản xuất và mức độ an toàn của sản phẩm. Do đó, việc minh bạch thông tin không chỉ giúp nâng cao uy tín sản phẩm mà còn góp phần tạo dựng niềm tin đối với thị trường. 

TXNG là công cụ quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản. Nếu không đáp ứng được yêu cầu này, sản phẩm sẽ khó tiếp cận các thị trường có giá trị cao. Thực tế này đã thúc đẩy Đồng Tháp chuyển từ tư duy “bán cái mình có” sang “sản xuất cái thị trường cần”, trong đó TXNG đóng vai trò trung tâm.

Chuyển từ “sản xuất” sang “minh bạch hóa”

TXNG không chỉ dừng lại ở việc dán tem QR mà là hệ thống dữ liệu xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị. Điều này đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong tư duy sản xuất.

Tại Đồng Tháp, nhiều mô hình đã cho thấy hiệu quả rõ nét. Các hợp tác xã xoài ở xã Mỹ Thọ, Mỹ Hiệp, quýt hồng Lai Vung, vùng sản xuất lúa chất lượng cao đã triển khai nhật ký điện tử, mã vùng trồng và hệ thống quản lý truy xuất. 

Mỗi sản phẩm từng bước được “định danh”, gắn với thông tin về vùng trồng, quy trình canh tác và tiêu chuẩn chất lượng.

Việc ứng dụng công nghệ số giúp đơn giản hóa quy trình quản lý. Nông dân có thể cập nhật nhật ký sản xuất thông qua thiết bị di động, dữ liệu được lưu trữ thành hồ sơ điện tử cho từng lô sản phẩm, góp phần nâng cao tính minh bạch và khả năng kiểm soát chất lượng.

Đáng chú ý, vai trò của hợp tác xã ngày càng được khẳng định trong việc tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng và liên kết tiêu thụ, bảo đảm tính đồng bộ trong triển khai TXNG.

Khoa học và công nghệ giữ vai trò then chốt

Việc triển khai TXNG tại Đồng Tháp gắn liền với ứng dụng khoa học và công nghệ. Tỉnh từng bước nghiên cứu, ứng dụng các giải pháp như: Blockchain trong quản lý chuỗi cung ứng, cảm biến IoT trong giám sát sản xuất, trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu sản xuất. 

Những công nghệ này góp phần nâng cao độ chính xác, minh bạch của thông tin, đồng thời hỗ trợ tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm chi phí, tăng năng suất và kiểm soát rủi ro.

Song song đó, công tác đào tạo, tập huấn, chuyển giao công nghệ được đẩy mạnh. Việc nâng cao nhận thức và kỹ năng cho nông dân là yếu tố quyết định, bởi TXNG không thể thành công nếu người sản xuất không chủ động tham gia.

Trong nhiệm kỳ 2020 - 2025, Liên hiệp Hội đã tổ chức 10 hội nghị, tập huấn về ứng dụng công nghệ blockchain và TXNG cho hơn 600 nông dân tại các xã: Lấp Vò, Lai Vung, Mỹ Thọ, Tân Thành. 

Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức, từng bước trang bị kiến thức và kỹ năng ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất nông nghiệp; hỗ trợ nông dân tiếp cận các phương thức canh tác hiện đại, đáp ứng yêu cầu minh bạch thông tin của thị trường. 

Các nội dung tập huấn gắn với thực hành, giúp người dân làm quen với việc ghi chép nhật ký điện tử, quản lý dữ liệu và xây dựng hồ sơ truy xuất cho sản phẩm. 

Qua đó, tiếp tục khẳng định vai trò của Liên hiệp Hội là cầu nối giữa đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ với nông dân, góp phần đưa tiến bộ khoa học và công nghệ vào thực tiễn, phục vụ chuyển đổi số trong nông nghiệp của địa phương.

Mở rộng thị trường, gia tăng giá trị nông sản

Thực tiễn đã chứng minh, nông sản có TXNG rõ ràng có lợi thế vượt trội trong tiếp cận thị trường. Nhiều sản phẩm của Đồng Tháp như: Xoài Cao Lãnh đã xuất khẩu thành công sang Hàn Quốc, Úc, Nhật Bản sau khi đáp ứng yêu cầu về mã số vùng trồng và TXNG.

Không chỉ phục vụ xuất khẩu, truy xuất còn giúp nâng cao uy tín trên thị trường nội địa, đặc biệt trong hệ thống siêu thị và thương mại điện tử - nơi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến tính minh bạch.

Đối với hợp tác xã và doanh nghiệp, đây là cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, giảm phụ thuộc vào thương lái, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng và thu nhập cho người sản xuất.

Hướng tới nền nông nghiệp số, phát triển bền vững

Trong chiến lược phát triển, Đồng Tháp xác định TXNG là một trụ cột trong chuyển đổi số nông nghiệp. 

Mục tiêu không chỉ dừng lại ở từng sản phẩm, mà hướng tới xây dựng hệ sinh thái truy xuất đồng bộ, tích hợp với các nền tảng quản lý, thương mại và logistics. 

Đồng thời, việc gắn truy xuất với xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý và phát triển du lịch nông nghiệp sẽ tạo ra giá trị gia tăng mới. Khi sản phẩm gắn với câu chuyện và trải nghiệm, nông sản không chỉ được tiêu thụ mà còn được “nhận diện”.

Trong thời gian tới, Liên hiệp Hội tiếp tục phối hợp với các sở, ngành và UBND các xã tổ chức các hội nghị phổ biến kiến thức về “Khoa học và công nghệ thúc đẩy nông nghiệp tuần hoàn và kinh tế xanh”, “Công nghệ sinh học và giải pháp kỹ thuật trong phát triển nông nghiệp bền vững”, “Chuyển đổi số trong nông nghiệp - kỹ thuật và ứng dụng thực tiễn”, “Ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp và chế biến nông sản”…, nhằm nâng cao nhận thức cho nông dân trong sản xuất sạch, an toàn, hướng đến nền nông nghiệp bền vững, góp phần đưa nông sản tỉnh Đồng Tháp nói riêng và cả nước nói chung vươn xa trên hành trình hội nhập.

TXNG không chỉ là công cụ quản lý mà còn là giải pháp quan trọng để xây dựng niềm tin đối với thị trường. 

Đây là nền tảng để nông nghiệp Đồng Tháp phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập. Với định hướng rõ ràng cùng sự tham gia đồng bộ của hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân, TXNG tiếp tục là “đòn bẩy” quan trọng, góp phần đưa nông sản Đồng Tháp vươn xa, khẳng định vị thế trên thị trường trong và ngoài nước.

KỲ LINH - THỊ ĐẦM